Cebimizdeki 'karanlık tasarımlar' - Yapay zekaya silahlı saldırı soruşturması'

Hepimizin düştüğü o tuzak: Karanlık tasarımlar

Sosyal medya vakit geçirme aracı olmaktan çıkıyor ve kriminal bir alana dönüşüyor. Her ne kadar elimizden düşüremesek de paylaşım yapıp etkileşim beklesek de dünyadan gelen haberler sosyal medyanın kriminal yüzünü daha fazla ortaya çıkarmaya başladı.

Sosyal medya uygulamaları geçen hafta önemli haberlere konu oldu. Bunlardan ikisi Meta’yla ilgili. Meta çalışanları, şirketin bilgisayarlarına yüklediği fare izleme yazılımını protesto etti.

Bir başka önemli haber İrlanda’dan geldi. İrlanda Facebook ve Instagram hakkında 'karanlık tasarım' soruşturması başlattı.

Kullanıcıların sosyal medya algoritmalarını istedikleri zaman anlayabilmeleri ve değiştirebilmeleri gerekiyor. İşte Meta'nın bu yasal kısıtlamayı aşmak için "karanlık tasarımlar" kullanıp kullanmadığını araştırılıyor. Yasa ihlalinin doğrulanması Meta'ya 20 milyar euro ceza verilecek.

Karanlık tasarımlar arasında 'gizli hayır' butonları, 'sürekli rahatsız etme', 'utandırarak yönlendirme' gibi yöntemler var. Bu yöntemleri sadece Meta değil, alışveriş sitelerinde, oyunlarda kullanıyor. DW Türkçe’nin haberinde karanlık tasarımlar için şu örnekler veriliyor:

• Yöntemlerden biri ‘utandırarak yönlendirme’. Reklamlar için veri takibine izin verilmesi istenirken iki seçenek sunuluyor. Onay butonu büyük ve renkli hazırlanırken reddetme butonu küçük ve gri oluyor. "Evet" butonu çoğu zaman görünür haldeyken kullanıcı "Hayır" seçeneğine ulaşmak için çok sayıda alt menü arasında dolaşmak zorunda kalıyor.
• Zaman baskısı bir başka karanlık tasarım yöntemi. Örneğin yanıp sönen geri sayım sayaçları ya da "Stokta son 1 ürün!" veya "Şu anda X kişi bunu inceliyor" gibi uyarılar buna örnek olarak gösteriliyor.
• Bir başka örnek ise ‘hamamböceği moteli’ tasarımı. Bir hizmete kaydolmak ya da abonelik başlatmak tek tuşla kolayca yapılabiliyor. Ancak iptal işlemi son derece karmaşık hale getiriliyor. Kavram, hamamböceklerinin girebildiği ama çıkamadığı bir ABD tipi bir tuzaktan geliyor.

Gençler sosyal medya yasağına ne diyor?

Sosyal medyanın çocuklar ve gençler üzerindeki etkileri de ayrı bir konu. Bu mesele sadece Türkiye’de değil dünyanın büyük bölümünde önlem alınması gereken bir sorun olarak ele alınıyor.

Birçok ülke 16 yaş altına sosyal medyayı yasakladı. Platformlara yeni sorumluluklar verenler de var, ceza verenler de. Sansür tartışmaları itirazları da sık sık gündeme geliyor. İktidarların genel savunması bunun bir genel bir yasak değil bir düzenleme ya da önlem olduğu yönünde.

Peki gençler ne diyor?

Avrupa genelinde genç aktivistler, sosyal medyanın tamamen yasaklanmasına karşı harekete geçti. Aktivistler platformların daha sıkı denetlenmesi, yasaların etkin uygulanması ve dijital okuryazarlık eğitimine yatırım yapılması gerektiğini söylüyor.

Fransa’da Ctrl+Alt+Reclaim üyesi gençler, sosyal medyanın yasaklanması yerine düzenlenmesini savunan öneriler hazırlayarak parlamentoya sundu. Platformlar “çok sorunlu” ve “dijital araç” olarak ikiye ayrıldı. Gençler, sosyal medyanın sosyalleşme, öğrenme ve katılım açısından vazgeçilmez bir alan olduğunu ve tamamen yasaklanmasının bu alanı ortadan kaldıracağını belirtiyor.

ChatGPT’nin okul saldırısına yardım ettiği iddiası

ABD’nin Florida eyaletinde başsavcılık, OpenAI ve sohbet botu ChatGPT hakkında, geçen yıl Florida Eyalet Üniversitesi kampüsünde iki kişinin öldüğü ve altı kişinin yaralandığı silahlı saldırıyla bağlantılı olarak ceza soruşturması başlattı.

Yetkililer, saldırıyı gerçekleştirmekle suçlanan Phoenix Ikner’in ChatGPT ile uzun süreli iletişim kurduğunu, silah seçimi, mühimmat kullanımı ve kampüs içindeki hedef yoğunluğu gibi konularda yönlendirme aldığı iddiasını inceliyor. Başsavcılık ayrıca OpenAI’ye resmi celp gönderildiğini ve soruşturmanın genişletildiğini açıkladı.

OpenAI ise suçlamaları reddederek ChatGPT’nin yalnızca kamuya açık bilgiler sunduğunu ve şiddeti teşvik etmediğini savundu. Şirket, ilgili hesabın tespit edilmesi sonrası güvenlik birimleriyle bilgi paylaşıldığını da belirtti.

Büşra Sayed'in ırkçı söyleme mizahi yanıtı nasıl gündem oldu?

Almanya’da Miss Germany 2026 adayı Büşra Sayed, aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisinden gelen ayrımcı tepkilere verdiği mizahi yanıtla gündem oldu. Miss Germany son yıllarda dış görünüşten çok “kadınların güçlenmesi” temasına odaklanıyor.

Kendi tesettür markasına sahip olan Sayed de sahneye kendi tasarımıyla çıktı. Yarışma tarihinde başörtüsüyle yer alan ilk isimlerden biri oldu ve bu durum büyük yankı uyandırdı. Aşırı sağcı AfD’li siyasetçi Beatrix von Storch, Sayed’i başörtüsü nedeniyle hedef aldı. Sayed ırkçı yaklaşıma sosyal medya diliyle yanıt verdi. AfD'li siyasetçinin markasının reklamını yapmış olduğunu söyleyen Sayed şöyle dedi:

“Bu onun ilk iş birliğiydi, o yüzden indirim kodunu söylemeyi unuttu: 'AfD10'. Böylece tüm tesettür ürünlerinde yüzde 10 indirim kazanabilirsiniz…” Bu paylaşım viral oldu; milyonlarca izlenme aldı ve farklı kesimlerden insanlar dayanışma amacıyla paylaşıldı. Sayed, artan ilgiyi satıştan çok ayrımcılıkla mücadele için kullandığını vurguladı. (DW Türkçe)

İngiltere’de siyasi kriz büyüyor

İngiltere’de iktidardaki İşçi Partisi, yerel seçimlerde yaşadığı ağır kayıpların ardından ciddi bir liderlik kriziyle karşı karşıya. İşçi Partisi’nin 7 Mayıs yerel seçimlerinde yaklaşık 1.500 sandalye kaybetti. Seçimlerde aşırı sağcı Reform UK birinci oldu.

Seçimlerden sonra Başbakan Keir Starmer’a yönelik istifa çağrıları 80’i aşarken, parti içinden 110 milletvekili yayımladıkları ortak açıklamayla Starmer’a destek verdi ve “liderlik yarışı zamanı değil” mesajı verdi.

Buna rağmen dört bakan yardımcısının istifası ve kabineden bazı isimlerin de görev bırakma çağrısına katılması, parti içindeki bölünmenin derinleştiğini gösteriyor.

Parti içinde henüz Starmer’a karşı birleşmiş bir aday çıkmazken, liderlik sürecinin başlaması için gereken 81 milletvekili desteği kritik eşik olarak öne çıkıyor. Starmer ise hataları kabul etmekle birlikte görevde kalacağını vurgulayarak, parti içi güveni yeniden tesis etmeye ve siyasi baskıyı azaltmaya çalışıyor.

Savaş ortasında büyük yolsuzluk soruşturması

Ukrayna ve Rusya arasında ateşkesin sona ermesinden sonra saldırı haberleri gelirken Ukrayna bir de büyük bir yolsuzluk ve rüşvet soruşturmasıyla çalkalanıyor.

Soruşturmada Cumhurbaşkanı Zelenskiy’nin eski özel kalem müdürü Andrii Yermak şüpheli olarak gösterildi. Kiev yakınlarındaki lüks konut projeleri üzerinden 2021-2025 arasında yaklaşık 9 milyon euroluk kara para aklandığını öne sürülüyor. Soruşturmada gündeme gelen iddialar çok vahim. Rusya’nın enerji altyapısına yönelik saldırılarına karşı tahkimat inşa eden müteahhitlerden rüşvet alındığı öne sürülüyor. Bu durum milyonlarca Ukraynalıyı öfkelendirdi. Ukrayna Yolsuzlukla Mücadele Bürosu (NABU) ve Özel Yolsuzlukla Mücadele Savcılığı (SAPO), Zelenskiy’nin soruşturmanın öznesi olmadığını vurguladı. (Euronews)

Almanya’yı canından bezdiren çiftlik hırsızları

Almanya’da çiftlik hayvanı hırsızlığı büyüyen bir sorun haline geldi. Organize çetelerin hedef aldıkları çiftliklerde gece vakti tüm sürüyü alarak ortadan kayboluyor. Bu durum çiftçiler için hem ciddi maddi kayıp hem de duygusal yıkım anlamına geliyor.

Brandenburg’da bir çiftçinin 48 sığırı çalınırken zarar yaklaşık 75 bin Euro olarak hesaplandı. Daha önce de farklı yerlerde 74 sığır ve 69 buzağı kaybolmuştu. Olay yerlerinde kamyon izlerine rastlandı. Polis, bu olayların arkasında profesyonel ve organize suç gruplarının olduğunu değerlendiriyor. Bu vakalar “farm crime” yani ‘çiftlik suçları’ olarak adlandırılıyor. Almanya’da hayvanlar hukuken “eşya” sayıldığı için, bu suçlara dair ayrı bir istatistik tutulmuyor; vakalar genel hırsızlık verileri içinde yer alıyor. (Euronews)

Yapay zeka 'gizli' spermleri buluyor

ABD’de Columbia Üniversitesi tarafından geliştirilen yapay zekâ destekli “Star” sistemi, kısırlık sorunu yaşayan erkeklerde nadir bulunan sperm hücrelerini tespit ederek çiftlere umut oluyor. Özellikle azospermi hastalarında tek bir spermi bile milisaniyeler içinde bulup ayıklayabilen teknoloji sayesinde, daha önce çocuk sahibi olma şansı düşük görülen çiftlerde gebelik elde edilebildi. Uzmanlar daha geniş klinik çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurguluyor. (BBC Türkçe)

Kültür - sanat ömrü uzatıyor

University College London araştırmasına göre, sanat ve kültür etkinliklerine düzenli katılım biyolojik yaşlanmayı yavaşlatabiliyor. 3.500’den fazla kişi üzerinde yapılan ve Innovation in Aging dergisinde yayımlanan çalışmada, haftada en az bir kez bu tür etkinliklere katılanların yaklaşık %4 daha yavaş yaşlandığı belirlendi; bu etkinin düzenli egzersizle benzer düzeyde olduğu vurgulandı. Araştırmacılar, sanatın stres ve iltihabı azaltarak sağlığı olumlu etkileyebileceğini belirtirken, özellikle 40 yaş üstünde etkinin daha belirgin olduğu kaydedildi.

GÖZDEN KAÇMASIN

Fransa'da savcılık, "Libya davası" kapsamında eski Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy hakkında "yolsuzluk, suç örgütü kurmak ve yasa dışı seçim kampanyası finansmanı sağlamak" suçlarından 7 yıl hapis ve 300 bin avro para cezasının yanı sıra 5 yıl siyasetten men talep etti.

ABD'de bir temyiz mahkemesi, eşini ve çocuğunu öldürme suçundan ömür boyu hapis cezasına çarptırılan avukat Alex Murdaugh'un cezasını bozdu ve tekrar yargılanmasına hükmetti. 54 yaşındaki Murdaugh, cinayetleri milyonlarca dolarlık yolsuzluklarını gizlemek için işlemekle suçlanıyordu. ABD kamuoyunun yakından takip ettiği cinayetler, Netflix’te de bir belgesel olarak yayınlanmıştı. (BBC Türkçe)

İngiliz şarkıcı Dua Lipa, görüntüsünün izinsiz şekilde televizyon ambalajlarında kullanıldığı iddiasıyla Samsung aleyhine ABD’de 15 milyon dolarlık tazminat davası açtı.

Almanya’da Bremen Bölge Mahkemesi, Milka çikolatalarının gramajı 100 g’dan 90 g’a düşürülmesine rağmen ambalajın neredeyse aynı kalmasını yanıltıcı ve rekabet kanununa aykırı buldu. Kararın şu an için pratik bir etkisi yok (süre dolduğu için ürünler toplatılmayacak), ancak bu kararın “küçültmasyon” (shrinkflation) uygulamalarına karşı emsal oluşturması bekleniyor.

ABD'nin Arizona eyaletindeki Kitt Peak Ulusal Gözlemevi'ndeki Mayall teleskobuna kurulu Karanlık Enerji Spektroskopik Aygıtı (DESI), 47 milyondan fazla galaksi ve kuasar ile 20 milyondan fazla yıldızı kaydetti.

Bilim insanları, 2026 FIFA Dünya Kupası’nda oyuncu ve taraftarların aşırı sıcaklık tehdidiyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu. Analize göre maçların yaklaşık dörtte biri sağlık riski oluşturan koşullarda oynanabilirken, iklim krizinin spor organizasyonları üzerindeki etkisinin giderek derinleştiği vurgulandı.