Gezegenin ateşi yükseliyor - Pedro Sanchez'in zor günleri

Gezegenin ateşi nasıl yükseliyor?

Dünyanın birçok bölgesinde sıcak gelişmeler var. Savaşlar, saldırılar, ihlal edilen ateşkesler, siyasi krizler, ekonomik darboğazlar… Tüm bu sıcak gündemin içinde çok daha sıcak bir başlık var. Kelimenin tam anlamıyla sıcak…

• Yakın zamanda dünyayı sıcaklık rekorları ve El Nino tehlikesi bekliyor.
• Avrupa’da havalar daha şimdiden çok sıcak gidiyor. Avrupa, küresel ortalama sıcaklık artışının yaklaşık iki katı hızla ısınıyor.
• Uzmanlara göre Avrupa, Dünya'nın en kuzeyinde yer alan olan Arktik ile coğrafi bağlantısı nedeniyle bu süreçten doğrudan etkileniyor;
• Sanayi öncesi döneme kıyasla Avrupa’da ortalama sıcaklık 2,5 derece artarken dünya genelindeki artış 1,4 derecede kaldı.
• Nisan'da yayımlanan Avrupa İklim Durumu raporuna göre kıtanın en az yüzde 95'i 2025'te ortalamanın üzerinde sıcaklık yaşadı. BM Genel Sekreteri Guterres bu ay sıcaklık artışını sınırlamak için çabaların sürdürülmesi çağrısını yineledi.
• İklimle ilgili önemli bir uyarı Birleşmiş Milletler'e bağlı Dünya Meteoroloji Örgütü’nden geldi. Yeni iklim projeksiyonuna göre gelecek beş yıl içinde küresel sıcaklıklar rekor seviyelere ulaşacak.
• 2026-2030 yılları arasında küresel ortalama sıcaklığın 1,5 dereceyi aşma olasılığı yüzde 75. Bu eşiğin en az 1 yıl aşılma ihtimali ise yüzde 91 olarak hesaplanıyor. 2024'te kırılan “en sıcak yıl” rekorunun yeniden kırılma olasılığı da yüzde 86.
• Raporda ayrıca 2026 yılı sonunda El Nino oluşma ihtimaline dikkat çekiliyor. bu durumun küresel sıcaklıkları daha da artırabileceği ve yeni rekorların özellikle 2027 yılında görülebileceği uyarısı yapılıyor.
• ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi'nin değerlendirmesine göre Temmuz 2026'ya kadar El Nino koşullarının gelişme olasılığı yüzde 82.
• El Niño, Pasifik Okyanusu'nun orta ve doğu kesimlerinde deniz suyu sıcaklıklarının normalin üzerine çıkmasıyla tüm dünyadaki hava durumunu etkileyen küresel bir doğa olayı. Küresel olarak sıcaklıklar yükseliyor, kimi bölgelerde şiddetli yağışa, bazı yerlede kuraklık ve uzun süreli orman yangınlarına neden oluyor.

—

Krizlerde son durum

Orta Doğu: ABD - İran arasında kağıt üzerinde süren ateşkes karşılıklı saldırılarla çıkmaza girdi. İran, dolaylı görüşmelerin durduğunu açıkladı ancak ABD Başkanı Donald Trump, görüşmelerin sürdüğünü ve anlaşmanın yakın olduğunu söylüyor.

İsrail ile Lübnan da Amerika öncülüğündeki müzakereler sonucunda, ateşkes konusunda anlaşmaya vardığı açıklandı ancak saldırı tehdidi sürüyor. İki ülke temsilcileri daha kapsamlı bir anlaşma için yeniden görüşecek.

Gazze: İsrail’in Gazze Şeridi’nde işgal ettiği alanı genişletme planı büyük tepkilere neden oldu. Bu plan, bölgede yeni bir yerinden edilme dalgasına neden olacak. İsrail gerilimi artıracak bir adım daha attı. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas'ın Din İşlerinden Sorumlu Başdanışmanı Şeyh Mahmud el-Hebbaş, İsrail'in camilerde ezanı yasaklamaya yönelik attığı adımın "dini savaş" ilanı olduğunu söyledi. Filistin topraklarını gasbeden İsrailliler Filistinli çiftçilere ait buğday mahsullerinin ekili olduğu geniş alanları ateşe verdi.

Rusya - Ukrayna: Rusya’nın Ukrayna’yı işgal girişimiyle 2022 yılında başlayan savaşta tansiyon son günlerde yeniden yükseldi.

• Rusya'nın Ukrayna genelinde düzenlediği füze ve insansız hava aracı saldırılarında çok sayıda kişi yaşamını yitirdi. Savaşın diplomatik boyutunda ise somut bir ilerleme sağlanmasa da Ukrayna lideri Zelenski, Rusya lideri Putin'le görüşmek istediğini söyledi. Zelenski'nin gerekçe dünyanın durumunu da özetler nitelikte: "Dünyadaki tüm çatışmalar sona erene kadar sıraya girip beklemektense, bu savaşı bitirmek için Putin ile doğrudan müzakerelere hazırım.."

—

Pedro Sanchez'in zor günleri

ABD ve İsrail'in İran’a saldırılarına karşı Avrupa’da en net karşı duruşu sergileyen ve bu nedenle başta Türkiye olmak üzere birçok ülkeden takdir toplayan İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, yurt içinde ağır bir yargı kriziyle boğuşuyor.

• İspanya Jandarması'nın Merkez Operasyon Birimi, Sanchez’in lideri olduğu İspanyol Sosyalist İşçi Partisi’nin genel merkezinde arama yaptı. Soruşturma kapsamında partinin bazı hakimleri itibarsızlaştırmak amacıyla faaliyet gösterdiği iddia edilen bir yapıya 178 bin euro aktardığı iddiası araştırılıyor.
• Eski Başbakan Jose Luis Rodriguez Zapatero ise kara para aklama ve nüfuz ticareti suçlamalarıyla soruşturmaya dahil edildi.
• Soruşturma, Sanchez'in yakın çevresini de kapsıyor. Eşi Begona Gomez nüfuz ticareti, ticari yolsuzluk ve zimmete para geçirme suçlamalarıyla yargılanıyor.
• Sanchez, bu soruşturmaların arkasında "sağcı medya, muhalefet ve siyasallaşmış yargının yürüttüğü bir taciz kampanyası" olduğunu savunuyor. Muhalefet ise erken seçim baskısını artırıyor.

——-

Fransa’da kölelik kararnameleri kaldırılıyor

Fransa Ulusal Meclisi, 17. ve 18. yüzyıllardan kalma ve kolonilerde köleleştirilen kişilerin hukuki statüsünü düzenleyen "Code Noir" adlı kraliyet kararnamelerini yürürlükten kaldıran yasa teklifini onayladı.

• Fransa köleliği ilk kez 1794'te, ardından 1848'de kaldırmış; 2001'de Taubira Yasası ile köleliği insanlığa karşı suç olarak tanımıştı. Ancak Kral 14. Louis'nin 1685'te imzaladığı ve köleleri miras bırakılabilen "menkul mal" olarak tanımlayan, kaçma girişimlerine kulak kesme gibi ağır cezalar öngören bu kararnameler hiçbir zaman açıkça yürürlükten kaldırılmamıştı.
• Tasarının yasalaşması için Senato onayı gerekiyor. Cumhurbaşkanı Macron yasayı desteklemiş, ancak resmi özür dilemekten kaçınmıştı.

ABD gizemli kayıplar: 11 bilim insanından biri ölü bulundu

ABD Kongresi geçen nisan ayında ilginç bir karar almıştı. Nükleer ve uzay araştırma programlarıyla bağlantılı olan 11 Amerikalı bilim insanının ölüm ve kaybolma vakaları için soruşturma başlatılmıştı. 11 kayıp bilim insanından biri olan nükleer araştırmacı Melissa Casias'ın cansız bedeni Carson Ulusal Ormanı'nda bulundu. Bir yıl önce kaybolan Casias'ın anahtarları, telefonu ve çantası daha sonra evinde bulunmuş, cep telefonunun fabrika ayarlarına getirildiği ortaya çıkmıştı. Bu arada cesedin yanında bir de tabanca bulunduğu belirtildi.

—

Ölmeden önce nasıl rüyalar görülüyor?

Doğum ve ölüm belirsizliği içinde merak edilen konulardan biri de rüyalar olmuştur.

ABD'li nörobiyolog, palyatif bakım uzmanı Christopher Kerr, 1990'dan beri yaşamın son döneminde görülen rüyalar üzerine çalışıyor.

Kerr ve ekibi yaklaşık 10 yıl boyunca 1400'den fazla hospis (yaşamın son döneminde) hastasıyla görüşmeler yaptı.

• Araştırmaya sadece zihinsel olarak açık durumda olan ve bilinç bulanıklığı yaşamayan hastalar dahil edildi.
• Sonuç dikkat çekiciydi: Hastaların yaklaşık yüzde 90'ı en az bir kez rüyalarında hayatını kaybetmiş yakınlarla ya da evcil hayvanlarla karşılaştığını söyledi.
• DW Türkçe'deki habere göre ölüm öncesi rüyalar günler ya da haftalar içinde gelişiyor. Işık ya da tünel gibi imgelerden çok ilişkiler ve duygusal bağlar ön plana çıkıyor.

Timmy öldü ama yine kurtulamadı

Kambur balina Timmy’in hikayesini hatırlarsınız. Almanya’nın Baltık Denizi kıyılarında defalarca kıyıya vuran bu hasta ve yaşlı balina huzur içinde ölecekken tartışmalı bir operasyonla Kuzey Denizi'ne taşınmıştı.

Oysa bilim insanları, uzmanlar, aktivistler ısrarla Timmy’nin rahat bırakılmasını söylemişti. Timmy, sponsorlar eşliğinde yapılan taşıma operasyonundan 12 gün sonra ölü bulunmuştu.

Birçok kişi balinanın son günlerini stres içinde geçirmesine tepki göstermişti.

Timmy’nin yaşadıklarına tepkiler dinmiyor. Timmy'nin ilk karaya vurmasından ölümüne kadar geçen süreçle ilgili onlarca suç duyurusu yapıldı.

Bir kesim, balinanın rahat bırakılmasına karar verildiği dönemde "yardım edilmediğini" öne sürerken; diğerleri nakil sürecinin Hayvanları Koruma Yasası'nı ihlal ettiğini iddia ediyor. Savcılık yüzlerce suç duyurusu yapıldığını belirtti.

Norveç'te Viking hazinesi bulundu

Norveç’in güneyinde Rena yakınlarında bir tarlada Viking dönemine ait 4 bin 772 gümüş sikke bulundu. Yaklaşık 1050 yılına tarihlenen keşif büyük ses getirdi.

Kazılar, metal dedektörüyle bulunan 19 sikkenin ardından genişletildi ve kısa sürede çok daha büyük bir hazineye ulaşıldı. Uzmanlar bölgede başka hazinelerin de bulunabileceğini düşünüyor.

—

Kanser tedavisinde işgücü açığı

The Lancet Oncology Commission tarafından hazırlanan ve Amerikan Klinik Onkoloji Derneği'nin yıllık toplantısında sunulan yeni rapor, dünyada hızla artan kanser vakalarına karşı sağlık sistemlerinin ciddi bir iş gücü kriziyle karşı karşıya olduğunu ortaya koydu.

• Araştırmaya göre mevcut eğilimler devam ederse, 2050 yılına kadar kanser alanında yaklaşık 100 milyon ek uzmana ihtiyaç duyulacak. Açığın en büyük kısmı hemşireler ile radyolog ve patolog gibi tanı uzmanlarında yoğunlaşacak.
• Düşük ve orta gelirli ülkelerde “beyin göçü” temel sorun olurken, yüksek gelirli ülkelerde tükenmişlik, depresyon ve bütçe kısıtları sağlık sistemlerini zorluyor.

—-

KISA KISA

Çekya’da polis, genç kadınları yetişkinlere yönelik içerik platformu OnlyFans ve çeşitli sosyal medya hesapları için erotik içerik üretmeye zorladıkları iddia edilen bir gruba yönelik operasyon başlattı. Soruşturma kapsamında söz konusu faaliyetlerden en az 3,6 milyon Çek kronu, yaklaşık 172 bin 794 dolar gelir elde edildiği açıklandı.

Google’ın sivrisinek kaynaklı hastalıklarla mücadele için geliştirdiği proje kapsamında, laboratuvarda üretilen milyonlarca erkek sivrisineğin doğaya salınması planlanıyor. ABD’de onay süreci devam eden proje, Batı Nil ve Zika gibi hastalıkların yayılmasını azaltmayı hedefliyor.

ABD merkezli araştırma kuruluşu RAND tarafından yayımlanan çalışma kapsamında 2025 yılının başlarında yapılan çalışma kapsamında, yaşları 13 ila 17 arasında değişen yaklaşık bin gençle görüşüldü. Gençlerin yüzde 12’si son 12 ay içinde en az bir kez yapay zekâyı psikolojik destek amacıyla kullandığını belirtti.

Polonya'nın başkenti Varşova'nın genelinde, gece saatlerinde mağaza ve akaryakıt istasyonlarında alkol satışını yasaklayan düzenleme yürürlüğe girdi.