Ekonomi yönetiminin işi, siyasetin hasarına tampon bulmaya dönüştü

İBRAHİM EKİNCİ

Butlan kararı sonrası TCMB dövize müdahale etti. Yarım saatte 10 milyar dolara yakın döviz satışı yaptı. Kamu bankaları üzerinden de 4,5 milyar dolarlık müdahale yapıldı. Varlık Fonu, Borsa’da devreye girdi. Yabancı çıkışına karşı alım yaparak düşüşü sınırladı. Ancak butlan kararının ekonomide daha derin etkiler yaratmasını, asıl CHP yönetiminin, İBB operasyonları sonrası kararlılık ifade eden tepki protestolarının aksine, bu kez uzlaşmaya açık olduğunun sezilmesi etkili oldu.

Yine de ekonomi yönetiminin müdahale imkanı olmayan alanlarda krizin izleri derinleşti. 2 yıllık gösterge tahvil faizi yüzde 44,65'e yükseldi, 5 yıl vadeli gösterge tahvil faizi yüzde 40,58'e, 10 yıl vadeli gösterge tahvil faizi ise yüzde 36,41'e çıkarak tarihi zirvesine geldi. Bu gelişmeler enflasyon beklentilerinde ciddi bozulmaya işaret etti. 5 yıllık iflas risk primi CDS 20 baz puana yakın artışla 261 baz puana yükseldi ve nisan ayı seviyelerine geri döndü. Faiz artışı beklentileri arttı. HSBC ve JPMorgan TCMB’nin 11 Haziran toplantısında faiz artırımı bekliyor.

“Butlan” kararının Türkiye ekonomisine etkileri; artan enflasyon beklentileri, ek sıkılaştırma önlemleri ve ticari kredi faizlerinde artış, büyüme kaybı ve tarihi seviyelere çıkan tahvil faizleri ile boçlanma maliyetlerindeki artış olarak izlenecek.

“Butlan” kararı öncesi yabancıları davet ve ikna turları düzenlendi. Arkasından kaynak sorgusu içermeyen, kapitülasyon değerinde avantajlar tanınarak yabancı çekilmeye çalışıldı. Altın rezerv dövize çevrildi, döviz likiditesi için ABD tahvilleri satıldı. Karar sonrası hem MB hem Varlık Fonu devreye sokuldu. Genel tabloda ekonomi yönetiminin işi, “Türkiye ekonomisindeki yapısal, temel, sorunlarına çare bulmaktan” çıktı, siyasi tarafta yaratılan gerginliklere, dalgalanmalara tamponlar bulmaya dönüştü. “Dezenflasyon programı” hiçbir kara deliğe uzanamadı, siyasette “muhalefeti dizayn ve hırpalama” gündeminin yarattığı şoklara odaklandı.

Savaşla ilgili gelişmelerde olumlu hava var. Trump, anlaşmanın yakın olduğunu açıkladı. Bu gelişme piyasalara yansıdı. Borsalar yükseldi, petrol geriledi.

PİYASA

BORSA: Borsa İstanbul'da işlem gören hisse senetleri haftalık bazda ortalama yüzde 3,89 değer kaybetti. BIST 100 endeksi, en düşük 12.966,26 puanı ve en yüksek 14.342,48 puanı gördükten sonra haftayı, önceki hafta kapanışının yüzde 3,89 altında 13.808,20 puandan tamamladı.

Ne olur? Butlan kararı sonrası borsada sert düşüş oldu. Ancak Varlık Fonu devreye girerek alıcı tarafta düşüşü sınırladı. BofA’nın 4,5 milyarlık hisse satışı, THY hisselerinin, “butlan” kararı ajanslara düşmeden devre kesmesi gibi gelişmeler tartışma yarattı. Bu hafta butlan bağlantılı gelişmelerin yanı sıra gözler İran savaşında olacak. Borsa buralardan gelen haber akışı ile yön bulacak. Son haber; ABD, İran ve diğer ülkeler arasında nihai hale getirilmesi gereken bir anlaşma büyük ölçüde müzakere edildi. Bu gelişme borsaya olumlu yansıyacaktır.

ALTIN: Kapalıçarşı'da işlem gören 24 ayar külçe altının gram satış fiyatı bu hafta yatay seyirle 6 bin 632 lira oldu. Cumhuriyet altınının satış fiyatı önceki haftanın hemen üzerinde 44 bin 684 lira oldu. Geçen hafta sonu 11 bin 106 lira olan çeyrek altının satış fiyatı önceki haftanın hemen üzerinde 11 bin 109 liraya yükseldi. ONS altın haftayı %0,69 kayıpla kapattı. Cumartesi itibariyle fiyatı 4.509 dolardaydı.

Ne olur? Petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon kaygılarını artırması ve ABD Merkez Bankası'nın faiz artırabileceği beklentilerinin güçlenmesiyle altın fiyatları geriledi. Böylece altın, üst üste ikinci haftayı da kayıpla tamamladı. Bu hafta gözler yine savaşta olacak. Müzakereler anlaşmayla biterse petrol fiyatları gerilecek, enflasyon korkuları kısmen yatışacak ve merkez barkalarının faiz artırım beklentileri ötelenecek. Bu gelişmeler gerçekleşirse altına yarayacak.

DÖVİZ: Euro/TL yatay seyretti. Euro haftayı yatay seyirle 53,0340 liradan tamamladı. Dolar/TL yüzde 0,43 değer kazandı. Bu hafta ABD doları yüzde 0,43 artarak 45,7390 lira oldu.

Ne olur? Butlan kararı sonrası MB kuru tutmak için bazı tahminlere göre 14 milyar dolar rezerv kullandı. Ekonomi yönetimi öteden beri hem enflasyonla mücadele bakımından kuru baskılıyor hem de siyasi gerginliklerin kur şoklarına yolaçmaması için teyakkuzda. Beklenti düşük kur politikasının devam edeceği yönünde.

FAİZ: 3 ay vadeli TL mevduatın bileşik getirisi 15 Mayıs ile biten haftada yüzde 48,85’ten 48,96’ya çıktı. Büyük mevduat bankalarında mevduat faizleri yüzde 41 – 42 aralığında. Küçük bankalardan daha yüksek faiz verenler de var.

Kredi faizlerinde;

İhtiyaç kredisi %61,55’ten 61,65’e

Konut kredisi yüzde 38,06’dan 38,42’ye yükseldi.

Taşıt, tüketici ve ticari kredilerde düşüş oldu. (“Butlan” kararı sonrası ticari kredi faizlerinde 3 puan artış yaşandı.)

Ne olur? TCMB, yabancı bankaların da beklediği faiz artışına giderse mevduat ve kredi faizlerinde birkaç puanlık çıkışlar beklenebilir. MB, sıkılaştırma adımları attı ancak, butlan gerginliğinin beklentileri daha da bozduğunu dikkate alarak faiz artırımına gidebilir.

YATIRIM FONLARI: Emeklilik fonları yüzde 3,66 değer kaybetti. Yatırım fonları bu hafta yüzde 3,24 değer kaybetti.

PİYASA HABERLERİ

TRUMP: ANLAŞMA YAKIN, SON AYRINTILAR ELE ALINIYOR

ABD Başkanı Trump, nihai hale getirilmek üzere İran'la bir anlaşma üzerinde görüşmeler yaptıklarını belirterek, "ABD, İran ve listede yer alan diğer ülkeler arasında, nihai hale getirilmek üzere büyük ölçüde bir anlaşma müzakere edildi. Anlaşmanın son unsurları ve detayları şu anda tartışılıyor ve kısa süre içinde duyurulacak. Anlaşmanın diğer unsurlarına ek olarak, Hürmüz Boğazı da açılacak" dedi.

PETROL YÖN BULMAKTA ZORLANIYOR

Geçtiğimiz hafta 110 doların üzerine çıkan petrol fiyatları ateşkes umuduna dönük açıklamalarla geriledi. Arkasından hava yeniden değişti ve ABD ile İran arasında olası bir anlaşmaya yönelik belirsizlik ve Hürmüz Boğazı’nda sevkiyatların normale dönemeyeceği endişesi petrol fiyatlarını yükseltti. Pazar gününe ise dünya Trump’ın yeni açıklaması ile uyandı: Anlaşma yakın! Açıklama sonrası petrol fiyatlarında yeniden gevşeme başladı.

PİYASALARDA MÜZAKERE İYİMSERLİĞİ

İran’da müzakere iyimserliği risk iştahını artırdı. Petrol fiyatları yüzde 5 düşüşle 100,9 dolara geriledi. Tahvil piyasalarında satış baskısı zayıfladı. SpaceX’in halka arz başvurusu, OpenAI şirketinin hisse piyasasında işlem görme girişimi, Nvidia'nın açıkladığı güçlü bilanço iyimserliği destekledi. ABD 10 yıllık tahvil faizi haftalık bazda 3 baz puan azalışla yüzde 4,56'ya geriledi. Dolar endeksi ise geçen haftayı yatay seyirle 99,3 seviyesinden tamamladı. New York borsası yükseldi. S&P 500 endeksi yüzde 0,88, Nasdaq endeksi yüzde 0,45 ve Dow Jones endeksi de yüzde 2,13 değer kazandı.

TCMB, KREDİLERDE SIKILAŞMAYA GİTTİ

TCMB açıklamasına göre; tüketicilere kullandırılan ihtiyaç ve taşıt kredileri için büyüme sınırı yüzde 4'ten yüzde 3'e çekildi. KMH limit büyümesi yüzde 2'den yüzde 1'e indirildi. KOBİ'lerde TL kredi büyüme sınırı yüzde 5'ten yüzde 4,5'e, KOBİ dışı işletmelerde TL krediler için büyüme sınırı ise yüzde 3'ten yüzde 2'ye düşürüldü. İhracat, yatırım, tarım ve kamu kredileri büyüme sınırlamaları dışında tutuluyor.

YABANCI HİSSEDE YENİDEN SATIŞA GEÇTİ

Yabancı yatırımcı 15 Mayıs ile sona eren haftada 284,6 milyon dolarlık hisse senedi satarken, sadece 1,3 milyon dolarlık tahvil alımı yaptı. Yabancıların 8 Mayıs haftasında 45 milyar 832,2 milyon dolar olan hisse senedi stoku, 15 Mayıs haftasında 44 milyar 399,7 milyon dolara geriledi. DİBS stoku 15 milyar 273,3 milyon dolardan 15 milyar 60,2 milyon dolara inerken, ÖST stoku 1 milyar 485,1 milyon dolardan 1 milyar 588,9 milyon dolara çıktı. Bu veriler, butlan kararı öncesini yansıtıyor.

PİYASA MAYIS'TA YILLIK ENFLASYONDA ILIMLI HIZLANMA BEKLİYOR

Bloomberg HT'nin mayıs ayına ilişkin düzenlediği enflasyon anketi sonuçlandı. Ankete katılan 13 kurumun medyan beklentisi Mayıs'ta enflasyonun aylık yüzde 1,59 seviyesinde gerçekleşmesi yönünde oldu. Ekonomistlerin medyan tahminine göre Mayıs'ta yıllık enflasyonun da yüzde 32,50 seviyesinde gerçekleşmesi bekleniyor. 2026 yıl sonu için ise beklenti yüzde 29 oldu.

BÜYÜME BEKLENTİLERİ GERİLEDİ

Matriks Haber’in GSYH verisine ilişkin beklentine göre Türkiye ekonomisinin 2026’nın ilk çeyreğinde çeyreklik bazda yüzde 0,8, yıllık bazda ise yüzde 2,7 büyümesini bekliyor. 2026 yılı büyüme beklentileri aşağı doğru revize edildi. Bir önceki ankette yüzde 4,0 seviyesinde oluşan beklenti, bu ankette yüzde 3,3 büyüme yönünde oluştu. 2027 yılı büyüme öngörüleri korundu.

EKONOMİ TAKVİMİ

Ekonomik Güven Endeksi

Perakende Ödeme Sistemi (PÖS) İşlemleri

Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla

Genel Yönetim Bütçe Denge Tablosu

İşgücü İstatistikleri

Hizmet Üretici Fiyat Endeksi

Reel Efektif Döviz Kuru

Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)

Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi