Fon skandalı ekonomiyi sıkıştırıyor

İBRAHİM EKİNCİ

Fon skandalında tutuklamalar, yasak ve el koyma kararları geliyor. Ancak sürecin şeffaf yürütülmediği, siyasi etkilere göre tutuklama ve koyma karaları alınıp kaldırıldığı izlenimi yaratan gelişmeler tartışmalara yol açıyor. 1–16 Eylül arasında 402 milyar lira alan 440 kişilik isim listesi hala açıklanmadı.

Skandalın ekonomiye faturası hissediliyor. Kredi kullanımında belirgin düşüş izleniyor. TCMB rezervlerinde 21- 22 milyar dolar erime oldu. 30 Ekim itibariyle brüt rezervler 158,1 milyar dolara gerilemiş durumda. Net rezervler 38 milyar dolar, swap hariç net rezervler ise 24,3 milyar dolar seviyesinde.

Fon skandalı sonrası zincirleme çöküşün borsada yarattığı toplam değer kaybı, 90-100 milyar dolar arasında hesaplanırken, iktisatçı Kerim Rota, piyasadan kalıcı olarak silinen ve hanehalkı tüketimini doğrudan vuran net servet kaybının (servet etkisi) 35 milyar dolar civarında olduğunu hesapladıklarını söyledi. Ekonomist İris Cibre, altın servetindeki değer kaybı ile birlikte servet kaybının 160 milyar dolara ulaştığını hesapladı. Cibre, “Bu hane halkının alım gücü ve tüketim davranışlarını doğrudan etkileyecek bir rakam. Dezenflasyon sürecine de önemli destek niteliğinde. Enerji fiyatlarında yukarı hareket potansiyelinin düşmesi ile ekonomi ile beraber enflasyonda da tahmin üzerinde yavaşlama görebiliriz. Ama, seçim ekonomisine yaklaşıyoruz. Enflasyonda ana risklerden biri artık bu olabilir” dedi.

Fon skandalının uluslararası yankıları da devam ediyor. S&P Dow Jones Indices, piyasa yapısı ve hisse sahipliğinde şeffaflığa ilişkin endişeler nedeniyle Türk hisselerini etkileyen bazı endeks değişikliklerini dondurduğunu ve olası statü değişikliği için izleme listesine dahil ettiğini açıkladı.

PİYASALAR

BORSA: BIST 100 endeksi, en düşük 10.626,34 puanı ve en yüksek 11.617,00 puanı gördükten sonra haftayı, önceki hafta kapanışına göre yüzde 6,72 artarak 11.482,60 puandan tamamladı.

Ne olur? Trump’ın kaybetmesi ABD borsalarına yaradı. Ancak demokratların yapay zeka veri merkezlerinin daha fazla yayılmasına izin vermeyeceğinin anlaşılması bu konudaki şirketlerin hisselerini düşürdü ve toplamda ABD borsaları haftayı yüzde 5 civarında kayıpla kapattı. BIST ise tamamen fon skandalının etkisiyle yol alıyor. BIST 30 içinde bulunan fonlarla ilişkili hisselerin blok satışları borsayı destekledi. Taban olan hisse sayısı azaldı, işlem hacmi 150 milyar dolara çıktı. Şirketler hisselerini desteklemek amacıyla alım yaptılar. Skandalın borsaya etkisinde azalma izleniyor.

DÖVİZ: Euro yüzde 0,37 artışla 55,9290 liraya yükseldi. Dolar/TL yüzde 0,42 değer kazandı ve 50,1580 liraya çıktı.

Ne olur? Dövizde baskılı kur rejimi devam ediyor. Ancak fon skandalı sonrası döviz talebinde artış izleniyor. Yüzde 5–6 faiz getirisi olan eurobondlara ilgi artışı dikkat çekiyor. Yabancı çıkışlarını ve talebi karşılamak için TCMB rezerv satıyor. Rezervlerde 20 milyar doların üzerinde erime var. Yurtdışı yerleşiklerin TL varlıklardan çıkışı geçen hafta da sürdü. 30 Ekim itibariyle yabancı 7 haftada 3,65 milyar dolar sattı. Yerleşiklerin döviz mevduatlarında geçen hafta 600 milyon dolarlık artış oldu Tablo döviz talebinin bir miktar yastık altına gittiğini de ima ediyor. M2 içindeki döviz mevduatlarının payı üzerinden hesaplanan dolarizasyon oranı, 30 Ekim ile biten haftada bir önceki haftanın %36,2 seviyesinden %36,4’e yükseldi.

ALTIN: Kapalıçarşı'da işlem gören 24 ayar külçe altının gram satış fiyatı bu hafta yüzde 3,57 artışla 6 bin 520 liraya çıktı. 24 ayar külçe altının gram satış fiyatı bu hafta yüzde 3,57 artışla 6 bin 520 liraya çıktı. Cumhuriyet altınının satış fiyatı yüzde 4,24 artışla 42 bin 928 liraya yükseldi.

Ne olur? 4000 doların altına inen ons altın Trump’ın seçimi kaybetmesiyle toparlanarak 4100 dolar seviyelerine çıktı. Ardından ABD tarım dışı istihdam verisinin 30–60 bin artış beklentisine karşın 165 bin gelmesi Fed’in aralıkta faiz artıracağı beklentisini güçlendirdi. Bu veri altın fiyatını kısman düşürdü. Cumartesi itibariyle ons altın 4.066 dolardı.

Trump’ın seçimlerden hezimetle çıkması ve bunun nedeni olarak İran savaşını gösterilmesi İran’a yeni bir saldırı olmayacağı beklentisini doğurdu, petrol fiyatlarını 100 doların altına düşürdü ve enflasyon beklentisini baskıladı. Bu beklenti gerçekleşir ve saldırılar son bulursa bu altına yarayacak. Seçim sonuçlarının ortaya çıkmasından sonra ABD tahvil faizlerinde görülen düşüş de altına yaradı. Diğer yandan başta Çin olmak üzere merkez bankalarının alımları devam ediyor. Dünya Altın Konseyi'nin 2026 yılı 3. Çeyrek Küresel Altın Talebi Raporu'na göre küresel MB'ları, 3. çeyrekte 321 ton altın satın aldı. Bu, geçen yılın aynı dönemine göre %42'lik büyük bir artış demek.

FAİZ: Bankalarda 3 ay vadeli TL mevduat faizi büyük bankalarda yüzde 36–38 aralığında seyrediyor. Bazı bankalarda yüzde 40 üzeri faizler de var.

Ne olur? Faizler hala enflasyonun birkaç puan üstünde kazandırıyor ve piyasaların kaotik olduğu bu dönemde yatırımcı için güvenli liman özelliğini koruyor.

YATIRIM FONLARI: Yatırım fonları bu hafta yüzde 0,84 kazandırdı. Emeklilik fonları yüzde 1,10 değer kazandı.

PİYASA HABERLERİ

ÜÇ ŞİRKETİN PAY İŞLEMLERİNE İLİŞKİN SUÇ DUYURUSU

SPK, pay piyasalarında gerçekleştirilen işlemler nedeniyle Temapol Polimer Plastik ve İnşaat Sanayi Ticaret için 24, İsvea Seramik ve Banyo Ürünleri Sanayi için 22, Tera Yatırım Menkul Değerler için 42 kişi hakkında suç duyurusunda bulunulmasına karar verdi. SPK, ayrıca TMPOL pay piyasasındaki işlemler nedeniyle 18, ISVEA pay piyasasındaki işlemler nedeniyle 9, TERA pay piyasasındaki işlemler nedeniyle ise 28 kişinin sahip olduğu tüm lisansların işlem yasağı süresince iptal edilmesine karar verdi.

FATMA BETÜL SAYAN KAYA TUTUKLANDI, SORULAR ARTTI

Fon soruşturması kapsamında eski Bakan Fatma Betül Sayan Kaya, eşi İlyas Kaya ve eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül şüpheli sıfatıyla ifadeye çağrıldı. Fatma Betül Sayan Kaya tutuklandı. Ancak aynı işlemi yapan eşinin neden tutuklanmadığı sorusu kaldı. Ayrıca eşinin serbest bırakılması, iade hesabı uygulamasında görüldüğü gibi “vurguncu” olarak nitelenen isimlerin tutuklanmaması da soruşturma hakkında tartışma yaratıyor. Bu arada soruşturma kapsamında aralarında eski SPK Başkanvekili Enver Usca'nın da bulunduğu 4 kişi daha tutuklandı.

TÜRKİYE SİGORTA TAHVİLLERİNİ TERA’YA VERMİŞ

TVF bünyesindeki Türkiye Sigorta ertelediği ve Sermaye Piyasası Kurulu’ndan ek süre istediği finansal tablolarını nihayet açıkladı. Piyasanın 6.55 milyar lira net kar beklediği Türkiye Sigorta üçüncü çeyrekte 5.4 milyar lira net zarar ederken bu zararda yatırım portföyü için ayırdığı 10.4 milyar liralık karşılık etkili oldu. Şirketin portföyündeki tahvilleri Takasbank üzerinden TERA’ya kullandırdığı belirtiliyor.

YABANCI ÇIKIŞI 4 MİLYAR DOLARA GİDİYOR

Yabancı 7 haftada 3,65 milyar dolar sattı. Yurtdışı yerleşiklerin TL varlıklardan hızlı çıkışı geçen hafta da sürdü. 30 Ekim ile biten haftada yabancı yatırımcılar devlet tahvillerinde 750,4; hisse senedinde 66,3 milyon, özel sektör tahvillerinde de 62,3 milyon dolarlık net satış yaptı. Böylece 16 Eylül'deki fon krizinden bu yana yabancının TL menkul kıymetlerden çıkışı 3,65 milyar liraya ulaştı.

FON DOLANDIRICILIĞI EKONOMİK AKTİVİTEYİ YAVAŞLATTI

Macroekonomi Platformu’nun hesaplamasına göre; 30 Ekim ile biten haftada, bankacılık sektöründe toplam kredi büyümesi (13 haftalık yıllıklandırılmış, kur etkisinden arındırılmış), bir önceki haftadaki %22,4 seviyesinden %19’a gerileyerek belirgin şekilde yavaşladı. Alt kalemlere bakıldığında, tüketici kredilerindeki büyüme %15,7’den %15,6’ya sınırlı gerilerken, ticari kredilerdeki büyüme %23,6’dan %20,7’ye düştü. Kredi kartlarındaki büyüme ise %22,7’den %14,2’ye gerileyerek en belirgin yavaşlamayı kaydetti.

YILMAZ: YENİ ÖDEME İÇİN HAZIRLIK YAPIYORUZ

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, “131 fon için iade hesabı açıldı. 31,5 milyar TL civarında para iade edildi. 7 şirketten 4’ü olağan tasfiye sürecine girdi. 55 bin 801 yatırımcıya 55,4 milyar TL ödeme yapıldı. Olağan tasfiye süreci neredeyse tamamlandı. Tera, Pusula ve Atlas olağanüstü tasfiyede. Toplamda 420 bin yatırımcı ödeme aldı. Toplam 130 milyar TL ödeme yapıldı. 13 Kasım'da yeni bir ödeme yapılması için hazırlıklar yapılıyor” dedi. Bakan Şimşek de küçük miktarlarda yatırımı olan 179 bin 449 kişinin net yatırım tutarının tamamını aldığını açıkladı.

SERMAYE PİYASASI İÇİN YENİ DÜZENLEME GELİYOR

Meclis Plan Bütçe’de konuşan Bakan Mehmet Şimşek, yeni düzenlemelerde manipülasyona karşı yaptırımların artırılması ve kurumsal kapasitelerin güçlendirilmesine odaklanıldığını söyledi. Şimşek, “Ayrıca fonların koordineli işlemlerine yönelik etkili ve caydırıcı yaptırımların uygulanması, fiili dolaşım oranlarının bağımsız olarak doğrulanmasını sağlayacak standartların oluşturulması ve piyasa gözetim mekanizmalarının etkinliğinin artırılması hedeflenmektedir” dedi.

TCMB BAŞKANI KARAHAN'DAN 'FON' AÇIKLAMASI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, fon piyasasındaki gelişmelerin bankacılık sistemi ve diğer finansal piyasalarla olan etkileşimini yakından takip ettiklerini belirterek, "Finansal istikrar ve likidite koşullarını yakından takip etmeye devam ederek gerek görülmesi halinde her türlü ek tedbiri proaktif bir şekilde alacağız" dedi.

ÇİN MERKEZ BANKASI'NIN ALTIN İŞTAHI DİNMİYOR

Çin Merkez Bankası (PBOC), altın fiyatlarının ekim ayında 4 bin dolar seviyesinin altına gerilemesine rağmen rezervlerine altın eklemeyi sürdürdü. Böylece bankanın kesintisiz altın alım serisi 24 aya ulaştı. Küresel merkez bankaları arasında en büyük altın alıcısı konumundaki PBOC'nin alımları, piyasada altın fiyatlarını destekleyen önemli unsurlardan biri olmayı sürdürüyor.

ENFLASYON YÜKSEK GELDİ

TÜİK, tüketici fiyatlarının ekimde yüzde 2,58 arttığını açıkladı. Aylık verinin geçen yılın üzerine çıkmasıyla yıllık enflasyon 0,4 puan artışla yüzde 29,77’ye yükseldi. Ekimde en yüksek artış yüzde 12,58’le giyim-ayakkabıda yaşanırken, bunu yüzde 3,50 ile gıda, 2,84’le konut grubu izledi. Yurtiçi üretici fiyatları da (Yİ-ÜFE) aylık yüzde 1,65; yıllık yüzde 27,41 arttı.

YENİDEN DEĞERLEME ORANI YÜZDE 27,83 OLDU

TÜİK tarafından açıklanan Ekim ayı enflasyon verileriyle yeniden değerleme oranı da teknik olarak belli oldu: 2027 için 27,83. Vergi, ceza ve harçlarda bu oranda artış olacak. Ancak Cumhurbaşkanı'nın, bazı oranlarda artırma ve indirme yetkisi bulunuyor.

EKONOMİ TAKVİMİ

Finansal yatırım araçlarının getirileri

Merkezi yönetim borç istatistikleri

Sanayi üretim endeksi

Ticaret satış hacmi ve ciro endeksleri

Dış ticaret endeksleri

İnşaat, hizmet üretim endeksleri

Ödemeler dengesi verileri

ABD, enflasyon verileri

ABD işsizlik başvuruları