Foncular “borsada yüksek getiri” vaadetti, skandal göz göre göre geldi

İBRAHİM EKİNCİ

1983 yılında patlayan ve sistemi derinden sorsan Banker Skandalı’nda, bankerler, piyasa oranlarının çok çok üstünde faiz vaadiyle küçük tasarrufları çekmişti. Yaşadığımız Fon Skandalı’nda ise “yüksek borsa kazancı” vaadiyle tasarruflar çekildi. Yüksek faiz yerine yüksek borsa getirisi vaadini gerçekleştirmek için de önce sığ ve küçük şirket hisselerinde alımlarla hakimiyet sağlanarak bir masa bir kasa şirketlerin değeri 4–5 holdingin toplam değerinin üzerine taşındı. Bütün bunlar kamuoyunun, piyasa uzmanlarının, kamu otoritelerinin gözleri önünde oldu. (Ponzi türü işlemlerin nasıl gerçekleştiğini anlamak için okuyun)

Konuyu gündeme getiren uzmanlar sosyal medyada linç edildi, tehdit edildi, gözaltına alınanlar oldu. Açıkça savcılıklara suç duyurularına rağmen harekete geçilmedi. Bakan Şimşek, Kasım 2025’te borsadaki manipülatif işlemlerin farkında olduklarını söyledi. Ancak regülatör kurumlar devreye girmedi, yine harekete geçilmedi. SPK Başkanı Ömer Gönül, neden müdahale edilmediği sorusuna, “Bugüne kadar fonlara bir zarar gelmesin diye bir şeyler yapmıyorduk” dedi. Bakanın açıklamasından hafta başında skandalın patladığı güne kadar piyasa uzmanlarının hesabına göre bu hortumcu fonların büyüklüğü 3 katına çıktı. Sonunda MSCI, FTSE gibi yabancı endeks sağlayıcılarının endeksten çıkarma tehdidiyle bir çeşit ültimatom vermeleri etkili oldu. SPK nihayet adım atarak serbest fonlarla ilgili düzenlemeyi yaptı. Ancak geç kalınmıştı. Yatırımcılarda tedirginlik oluştu. Yatırımcılar paralarını alıp çıkmak isteyince olay patladı. Piyasanın en büyük iki şirketi temerrüde düşmüştü!

Şimdi büyük batak temizlenecek. Bir dizi karar alındı. SPK kararına göre 7 portföy şirketinin (Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1 Capital, Pardus ve Bulls Portföy) 131 fonu tasfiye edilecek. 120 günlük bir takvim oluşturuldu. Bu 131 fonda 515 bin yatırımcı var. Büyüklüğü 830 milyar TL. Bu paranın büyük kısmı şişirilmiş hisselerde. Tasfiyede bu hisseler satılacak. Bu satışı görevli kurumlar (İş Bankası ve Ziraat Bankası) yapacak. Satışların geliri yatırımcıya pay oranına göre dağıtılacak. Yatırımcı muhtemelen taban fiyatlar üzerinden satışlardan gelen kaynakla ciddi kayıplar yaşayacak. Ne kadar kayıp olacağı bilinmiyor. (Yatırımcıların paralarını nasıl alacaklarına ilişkin açıklamalar için okuyun)

Konunun adli süreci de başladı. Fon yönetim kurulu başkan ve üyelerinin de aralarında bulunduğu toplam 20 şüphelinin tutuklandığı açıklandı. Soruşturma dahilinde 51 kişi hakkında yurt dışına çıkış yasağı şeklinde adli kontrol tedbiri uygulandı, şüphelilerin ilgili banka hesapları ve tüm malvarlığı değerlerine tedbir konuldu.

PİYASALAR

BORSA: BIST 100 endeksi, hafta içinde en düşük 12.817,01 ve en yüksek 14.355,46 puanı gördükten sonra haftayı, önceki hafta kapanışının yüzde 8,18 altında 13.284,42 puandan tamamladı.

NE OLUR? Fon skandalının ardından borsa büyük düşüş yaşadı, devre kesiciler çalıştı. İkinci gün kamu aracı kurumları devreye girerek borsayı yukarı taşıdı. Ancak üçüncü gün bu alımlar da yetmedi. Borsa haftayı derin düşüşle tamamladı. Bu hafta yine skandalın etkileri takip edilecek ancak kamu şirketlerinin yine devrede olması ihtimali de var. Uzmanlar, yatırımcılara panik yapmadan, piyasanın oturmasını beklemelerini tavsiye ediyor. Bakan Şimşek, sistemik risk bulunmadığını açıkladı. Borsadaki en büyük endişe yabancı satışı… Şu ana kadar ciddi bir çıkış izlenmedi.

ALTIN: Kapalıçarşı'da işlem gören 24 ayar külçe altının gram satış fiyatı bu hafta yüzde 0,06 azalışla 6 bin 826 liraya geriledi. Cumhuriyet altınının satış fiyatı da yüzde 0,09 düşüşle 44 bin 450 liraya geriledi. Geçen hafta sonu 11 bin 190 lira olan çeyrek altının satış fiyatı yüzde 0,14 azalışla 11 bin 174 liraya geriledi.

NE OLUR? Fed'in faiz kararının ardından 4.250 dolar seviyesine kadar gerileyen altın ardından toparladı. Ons altın 4.370 dolara kadar çıktı. Analistlere göre bu dolar ve ABD Hazine tahvil getirilerinin seyri ile ekim ayında yeni bir faiz artışı ihtimali, altının yönü altın fiyatlarında belirleyici olacak. Bu arada, Türkiye’ye özgü bir gelişme olarak, fon skandalından sonra borsadan, fonlardan çıkan paranın altına yönelmesi olasılığı var. Bu olursa fiyatları haliyle yukarı itebilir. Uzun vadeli beklenti yukarı yönlü. Bu beklentinin dayanağı da merkez bankalarının devam eden alımları

DÖVİZ: Bu hafta ABD doları yüzde 0,36 artışla 48,7810 liraya çıktı. Euro yüzde 0,91 azalışla 55,9580 liraya geriledi.

NE OLUR? Dolarda yükseliş dikkat çekiyor. Bunda Fed faizinin de etkisi var. Borsa skandalının etkisiyle bir miktar yatırımcının dövize yönelmesi ihtimali var. DTH’larda 2 milyar dolara yakın artış oldu. TCMB, son iki haftada 10 milyar dolara yakın satışla piyasa kontrolünü sağladı. Bu hafta yine yukarı yönlü baskı olabileceği tahmin edilebilir. Ayrıca carry trade tarafında 5 milyar dolara yakın yabancı çıkışı olduğu belirtiliyor. En büyük risk yabancıların toplu çıkışı…

FAİZ: TCMB verisi 3 aya kadar TL mevduatın bileşik getirisi yüzde 43,90. Bankacılık piyasasında ise basit faizler yüzde 40’ın altında. Yüzde 38 – 39 civarında yoğunlaşıyor.

NE OLUR? Eğer TCMB, beklendiği gibi bir faiz indirimi yaparsa piyasa faizlerinde gevşeme devam eder. Bununla birlikte TÜİK enflasyonu Gözönüne alındığında, vergiler çıkarıldığında dahi faizler enflasyonun üzerinde tutunuyor. Fon skandalı ile birlikte belirsizlikler arttı. Bu nedenle riskten kaçınan yatırımcılar için doğru bir park alanı olduğunu söylemek gerekir.

YATIRIM FONLARI: Yatırım fonları bu hafta yüzde 2,57 değer kaybetti. Emeklilik fonları yüzde 1,74 değer kaybetti. Kategorilerine göre bakıldığında, yatırım fonları arasında en çok kazandıran yüzde 0,65 ile "Para Piyasası Fonları" oldu.

BİTCOİN: Bitcoin, hafta içindeki sert satışların ardından yeniden yükselişe geçerek 81 bin doların üzerine çıktı. Yükselişte spot piyasadaki talep artışı ve yaklaşık 183 milyon dolarlık kısa pozisyon tasfiyesi etkili oldu.

PİYASA HABERLERİ

✅ KAMU ARACI KURUMLARI DEVREYE GİRDİ

Fon piyasasının en “büyük” şirketlerinin temerrüde (ödeme güçlüğü) düştüğünün anlaşılmasıyla borsada büyük satış dalgası geldi. Devre kesici çalıştı. İlk gün yüzde 6,5’lik derin düşüşü izleyen günde kamu aracı kurumları alıcı tarafta devreye girerek borsayı yukarı taşıdılar. Fakat bu alımlar yeterli olmadı, borsa üçüncü günü de düşüşle tamamladı.

✅ DÜZENLEME VURGUNCULARI KAPSAMIYOR

Kamuoyunda tartışmanın bir tarafını da manipülatif işlemlerden büyük kazanç sağlayıp fonlardan çıkanlar… Parası fonda kalan yatırımcılar tasfiye işlemlerinin sonucunu bekleyecek, paylarına düşeni alabilecekler. Ancak bu fonlardan büyük servetler kazanıp çıkanlarla ilgili bir tedbir açıklanmadı. Böyle olursa manipülasyon vurgunu derinlemesine tasfiye edilmemiş olacak endişesi var.

✅ KATILIMEVİM, BİREVİM, EMLAK KATILIMA DEVREDİLİYOR

Fon skandalının patlamasından sonra toplanan Finansal İstikrar Komitesi bir dizi karar aldı. Toplantı sonrası TCMB, çıkışları karşılamada likidite sıkıntısı yaşanmaması için piyasa para verdi. Fonlarda işlemler durduruldu. Bir gün sonra fonların tasfiye kuralları açıklandı. Bu arada iki katılım firmasının (Katılımevim ve Birevim) Emlak Ktılım’a devri kararlaştırıldı.

✅ MSCI'DAN TÜRKİYE PİYASALARI İÇİN 'İSTİŞARE SÜRECİ' UYARISI

Endeks sağlayıcısı MSCI, Türkiye’de finansal piyasalarda yaşanan gelişmeleri izlediğini ve Kasım 2026 Endeks İncelemesi öncesinde daha fazla bilgilendirme yapacağını söyledi. Bloomberg’in sorularına verdiği yazılı yanıtta şeffaf, kurallara dayalı çerçeve görmek istediğini belirten kurum, bazı küçük ölçekli halka açık şirketlerle yakın bağlantılı fonların portföylerindeki varlıkları içeren ve fiili dolaşım oranı tahminlerini yapay olarak şişirme etkisi yaratan olası koordineli işlem davranışlarının tekrar eden örneklerine dikkat çekti.

✅ SKANDAL DÜNYA BASININDA

Fon skandalı dünya ekonomi basınında da yer buldu. Financial Times’ın haberinde, “Türkiye, ülkenin en büyük iki bankasını devreye sokarak, spekülatif bir balonun çöküşüyle sarsılan sermaye piyasalarını sarsan ve milyarlarca dolarlık yatırımları riske atan 131 yatırım fonunu tasfiye etmek için taslak hazırladı” denildi. Olayın, likiditesi düşük ve halka açıklık oranı sınırlı hisselerde yoğun pozisyonlar oluşturularak gerçekleştiğine dikkat çekilen Bloomberg’in haberinde, tasfiye kararı verilen 131 fonda 350 binden fazla yatırımcının 18 milyar doların üzerinde varlığı bulunduğu belirtildi. Ayrıca konu Reuters ve başka yabancı basın kuruluşlarında da haber oldu.

✅ “ABD, TÜRKİYE’DEKİ FON KRİZİNİ YAKINDAN İZLEMELİ”

Financial Times’ın analizine göre Türkiye’de portföy fonlarında yaşanan kriz, yalnızca yerel piyasaya özgü bir sorun olmayabilir. Likit olmayan varlıklarda yoğunlaşan ve kaldıraçla büyütülen pozisyonların çözülmesiyle ortaya çıkan tablo, benzer risklerin büyük sermaye piyasalarında da görülebileceği endişesini gündeme getiriyor. Bu nedenle Türkiye’deki gelişmeler, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent açısından da yakından izlenmesi gereken bir örnek oluşturuyor. (EKONOMİ GAZETESİ)

✅ BAŞAK: ŞİKAYET ETTİM, UYARDIM, İKİ KEZ GÖZALTINA ALDIRDILAR

Bazı yatırım fonlarındaki anormal işlemleri, manipülasyonu sık sık gündeme getiren ve kamu tarafını uyaran eski MASAK Başkan Yardımcısı Ramazan Başak, “Milli duyguları istismar ederek yüzbinlerce küçük yatırımcıyı mağdur etmekten çekinmeyenler de dahil olmak üzere küçük bir arsız grubun, bile isteye neden olduğu bu mağduriyetler ağır bir görev ihmali sonucu. Yüzbinlerce kişi, şaibeli işlemlerle, sermaye piyasası tarihinin en büyük ve en tahrip edici kayıpları ile karşı karşıya kaldı. Olay 5 milyon kişiyi etkileyecek” dedi. Başak konu hakkında savcılıklara şikayette bulunduğunu ancak güç sahibi fonların şikayetiyle iki kez gözaltına alındığını da anlattı.

✅ FED, 2023'TEN BU YANA İLK KEZ FAİZ ARTIRDI

Faiz oranlarını çeyrek puan artırdı ve yılın ilerleyen dönemlerinde ek bir faiz artırımı daha öngördü. Faiz kararı oy birliğiyle alındı. Fed faiz kararıyla birlikte ekonomik projeksiyonları da güncelledi. 2026 büyüme ve PCE enflasyon tahminleri yukarı yönlü revize edildi. Karar sonrası açıklamalarda bulunan Fed Başkanı Kevin Warsh enflasyonda risklerin yukarı yönlü olduğunu belirterek "Oy birliğiyle alınan kararla fiyat istikrarına doğru vakitte ulaşacağımızı düşünüyoruz" dedi.

✅ ABD 10 YILLIKLARINDA GETİRİ 19 YILIN ZİRVESİNDE

ABD 10 yıllık Hazine tahvili getirisi, artan enflasyon endişelerinin hükümetin ve şirketlerin giderek büyüyen borçlanma ihtiyaçlarıyla birleşmesi sonucu yüzde 5,02'yi görerek 2007'den bu yana en yüksek seviyeye çıktı. TD Securities ABD faiz stratejisti Molly Brooks, “10 yıllık getirilerde yüzde 5 seviyesi yatırımcılar açısından açıkça önemli bir psikolojik eşik; bazı yatırımcıların düşüşten alım yapmak için belirlediği bir nokta olabilir” dedi.

✅ BANK MELLAT'IN FAALİYET İZNİ KALDIRDI

BDDK kararıyla, Tahran merkezli, İran sermayeli Bank Mellat’ın faaliyet izni kaldırıldı. ABD Hazine Bakanlığı, Bank Mellat’ı 2007’de İran'ın nükleer programıyla bağlantılı kuruluşlara mali hizmet sağladığı gerekçesiyle yaptırım kapsamına almıştı. Banka hala ABD'nin yaptırım listesinde. Bu adımla Türkiye ABD yaptırım kararına uymuş oldu. Bank Mellat, 1982’de faaliyete geçmişti.

✅ PETROL 100 DOLARIN ALTINA GERİLEDİ

Ham petrol fiyatları cuma günü varil başına 100 doların altına düştü, dalgalı bir seansın ardından kazançları silerek üçüncü ardışık seansa geriledi. Pazarlar, Suudi Arabistan'ın ana boru hattının kapanışının arz üzerinde başlangıçta korkulduğu kadar büyük bir etki yaratmayacağını bekliyor. Uydu görüntüleri, Suudi Arabistan'ın son altı günde Hürmüz Boğazı'ndan günde 2.8 milyon varil taşıdığını, ağustos ayında ise sadece 700,000 varil taşıdığını gösteriyor.

✅ BOJ, AYRI OYLAMA İLE FAİZİ 31 YILIN ZİRVESİNE YÜKSELTTİ

Japonya Merkez Bankası, Eylül toplantısında ana kısa vadeli faiz oranını 25 baz puan artırarak %1,25'e yükseltti ve borçlanma maliyetlerini Nisan 1995'ten bu yana en yüksek seviyeye çıkardı. Bu karar, BOJ'un kalıcı enflasyona, özellikle artan petrol fiyatlarına yanıt verirken politika normalleşmesinin hızına dair büyüyen ayrılıkları vurguladı. BOJ enflasyonun önümüzdeki yıllarda %2 hedefinin üzerinde kalmasını bekliyor ve analistler fiyat artışının gelecek yılın başına kadar %3'e yaklaşacağını öngörüyor.

EKONOMİ TAKVİMİ

İktisadi yönelim ve reel kesim güven endeksi

İmalat sanayi KKO

Tüketici güven endeksi

Hizmet perakende inşaat güven endeksi

Kurulan kapanan şirketler

Yatırım Teşvik istatistikleri

ABD işsizlik başvuruları

ABD konut satışları

ABD dayanıklı mal siparişleri