Editör: İbrahim Ekinci

Kredi derecelendirme kuruluşlarının Türkiye için not artırımlarına ara vermesi ve görünümü “pozitif”ten “durağan”a çevirmesi, ekonomi programındaki iyileşmenin hız kestiğine işaret ediyor. TCMB faizi sabit tutarken savaşın enerji maliyetlerine ve Trump tarifelerinin küresel enflasyona etkisi; sanayiden bankacılığa, hane halkından ihracata uzanan riskleri büyütüyor.

Şimşek programının başlamasından sonra kredi derecelendirme kuruluşları birkaç kez not artırımına gitmişlerdi. Bu artırımlar son buldu. Son değerlendirmelerde not artırımı gelmedi. “Görünüm” değerlendirmesi üç kuruluşta da “pozitif”ten “durağan”a değişti. Bu göstergeye göre derecelendirme kuruluşlarının; iyileşmenin durduğu, hatta trendin bozulduğu görüşünde oldukları anlaşılıyor. Fitch Ratings, Türkiye değerlendirmesinde kredi notunu “BB-” düzeyinde sabit bıraktı. Değerlendirme notunda “Enflasyon beklentilerinin yüksek seyretmesi, sert bir politika gevşemesinin enflasyonist baskıları, makroekonomik baskıları ve dış baskıları ciddi şekilde şiddetlendirme riskini artırıyor" denildi. Moody's'in Türkiye için kredi notu en son Ba3 ve görünümü durağan olarak sabit bırakıldı.

On üç gün süren ikinci dalga savaş durumu hafta sonu yatışmış görüntü verdi. Trump’ın askeri yetkililerin füze stokları ile ilgili verdiği bilgi üzerine kapsamlı saldırıları ertelediği haberleri var. Her ne gerekçe ile olursa olsun hafta sonu savaş durumunda yeniden ateşkes ihtimalinin belirmesi üzerine petrol fiyatları 85 dolarlar seviyesine geriledi. Altında toparlanma izlendi. Türkiye’de ise akaryakıt zamları özellikle motorin tarafında devam ediyor. Türkiye’nin en fazla motorin ithal ettiği ülke olan Rusya, 8 Temmuz günü ihracatını durdurdu. Bu kararın ardından Türkiye'de toptan satış yapabilen ancak piyasa payı küçük olan bazı satıcılar müşterilerine motorin teslimatı yapamadı. Ekonomi Gazetesi’nin haberine göre piyasa aktörleri fiyat belirsizliği ve özellikle Avrupa kaynaklı fiyat hareketliliği nedeniyle bir boşluk oluştuğunu, fiyatların yeniden dengelenmesiyle yaşanan sıkıntının kısa süreceği görüşünde.

Petrol geriledi, savaşta ateşkes ihtimali güçlendi

Jeopolitik tansiyonun hafta sonunda düşmesiyle petrol 85 dolar düzeyine gerilerken altın yeniden güç kazandı. Türkiye’de ise motorin tedariki ve fiyat belirsizliği gündemde kalmayı sürdürdü.

NELER OLDU?

● TCMB, faizleri değiştirmedi

TCMB, faiz oranlarında değişikliğe gitmedi. Politika faizi yüzde 37’de, politika faizi yerine halen temel fonlama aracı olarak kullanılan gecelik borç verme faizi de yüzde 40’ta sabit tutuldu. Jeopolitik belirsizliklerle enerji fiyatlarının yeniden artış eğilimine girdiği vurgulanan PPK metninde, temmuz ayında enflasyonun ana eğiliminde “geçici bir yükseliş” beklendiği ifade edildi.

● Altın haftaya güçlü başladı

Altın fiyatları, Orta Doğu'da çatışmaların şiddetinin azalmasıyla petrol fiyatlarında görülen düşüşün enflasyon baskılarını hafifletmesi ve yatırımcıların risk iştahının artmasının ardından, haftanın ilk işlem gününde yüzde 1'in üzerinde değer kazandı. Pazartesi öğlen saatleri itibariyle ons altın 4.089 dolara geldi.

● Bahçivan’dan uyarı

İSO Başkanı Bahçıvan, sanayiciliğin yüksek riskli, yorucu ve geleceği belirsiz bir faaliyet olarak algılanmaya başladığını ifade ederek, “Genel olarak bir sanayisizleşme riski kendini göstermektedir. İş insanlarıyla sohbetlerde ‘Hala neden sanayicilik yapıyorsun?’ sorusuyla karşılaşıyoruz” dedi.

● Kamu bilişim ve bulut altyapısı tek çatida

Kamu kurumlarının bilişim ve bulut altyapısını tek çatı altında toplayacak “Türksat Gölbaşı Veri Merkezi”nin temeli atıldı. Törende konuşan Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdülkadir Uraloğlu ulusal dijital bağımsızlığının, siber dayanıklılığının ve teknolojik egemenliğinin en güçlü kalelerinden birini inşa ettiklerini söyledi.

● Bankacılık sektöründe kar erozyonu

Savaşın etkisiyle bozulan enflasyon beklentileri, sıkı para politikasının daha uzun süreceğine inanç ve yükselen fonlama maliyetleri bankacılık sektöründe net kar artışını baskıladı. İkinci çeyrekte birinci çeyreğe göre net karda yüzde 20’nin üzerinde daralma bekleniyor.

● Toplumun %80 tatil plani yapamiyor

Yazın gelişi ve okulların tatile girmesiyle başlayan tatil sezonunda bireylerin tatil yapma eğilimleri ve planları son kamuoyu araştırmasıyla ölçüldü. Ekonomi Gazetesi’nin haberine göre AK Parti’nin masasındaki son kamuoyu araştırmasında toplumun yüzde 79.7’si bu yaz için bir program yapmadığını bildirdi.

En düşük emekli aylığının Temmuz ayından geçerli olmak üzere 20 bin liradan 23 bin 552 liraya çıkarılmasını, turizm ve imalat sanayine sigorta prim desteği sağlanmasını öngören düzenlemelerin yer aldığı torba teklif Meclis Genel Kurulu’nda yasalaştı.

EPDK açıklamasına göre, elektrikli araç kullanımındaki artışa paralel olarak Türkiye genelindeki şarj istasyonlarının kullanım yoğunluğu da yükseldi. Bu yılın ilk yarısında, şarj ağı işletmeci lisansı sahibi şirketler tarafından işletilen istasyonlarda 15 milyon 408 bin 578 şarj işlemi gerçekleştirildi.

Goldman Sachs’ın araştırma notuna göre, Türkiye ihracatı son bir yılda aşağı yönlü bir eğilim gösteriyor. Kuruluşun “Türkiye-İhracat Yavaşlamasının Anatomisi” başlıklı yatırımcı notunda, reel ihracatın 2022-2024 döneminde büyük ölçüde yatay kaldıktan sonra 2025’in ikinci yarısından itibaren gerileme eğilimine girdiği ifade ediliyor.

Euronews Business'ın popüler 7 Avrupa tatil destinasyonuna ilişkin yeni bir analizi, en ucuz tatil destinasyonu ülkesinin Türkiye, en pahalı ülkenin ise Fransa olduğunu ortaya koydu. Türkiye, 59,6 ile en düşük genel fiyat düzeyi endeksine sahip ve bu da AB'de ortalama 100 euroya mal olan bir mal ve hizmet sepetinin Türkiye'de 59,6 euroya yani AB ortalamasından yüzde 40,4 daha ucuza mal olacağı anlamına geliyor.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, uygulanan politikalar sayesinde 2025'te yüzde 2,9 olan bütçe açığının milli gelire oranının, haziran itibarıyla yıllıklandırılmış olarak yaklaşık yüzde 2,5'e gerilediğini tahmin ettiklerini bildirdi. Şimşek, “Bütçe performansının da katkısıyla iç borç çevirme oranları geçen yılın ve öngörülerimizin altında seyrediyor" dedi.

Orta Doğu’daki savaşın ardından enerji rotaları yeniden şekillenirken, Türkiye de özellikle yakın coğrafyalardaki kaynakların küresel piyasalara ulaştırılmasına yönelik alternatif rota oluşturma çalışmalarını yoğunlaştırıyor. Türkiye, Doğu Akdeniz’de pahalı İsrail-GKRY-Yunanistan-AB girişimine, uygun maliyetli ve altyapısı büyük oranda hazır KKTC-Türkiye doğalgaz hattı anlaşmasıyla yanıt veriyor.

İndirim kampanyalarıyla nakit akışını döndürmeye çalışan markalı üreticiler, enflasyon karşısında cirolarını korumakta zorlanıyor. Yıllık TÜFE yüzde 32’nin üzerinde seyrederken, haziran ayı anket sonuçlarına göre BMD üyesi markaların yüzde 62’sinde ciro artışı yüzde 30’un altında kaldı.

Bölgelere göre farklı asgari ücret belirleneceğine ilişkin haberlere, işçi konfederasyonlarından tepki geldi. Konunun yeniden gündeme getirilmesini gerçeklerle uyuşmayan, istismara açık art niyetli bir girişim olarak niteleyen TÜRK-İŞ, DİSK ve HAK-İŞ; bu yöntemle ücretleri düşük tutmanın amaçlandığını ifade ettiler.i

Deutsche Bank, artan jeopolitik riskler ve enerji maliyetlerinin dezenflasyon sürecini geciktirebileceğini belirterek Türkiye için 2026 yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 30'a, politika faizi beklentisini ise yüzde 36'ya yükseltti.

e-Ticaret sektöründe yeni uygulamalar 1 Ağustos'ta devreye giriyor. Yeni düzenleme ile tüketiciler aldatıcı reklamlara karşı daha etkin korunacak. İndirimli satış reklamlarında, indirime esas alınacak fiyat, indirimin başlangıç tarihinden önceki son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyat olacak. Falcı, medyum, astrolog ve benzerleri tarafından verilen hizmet reklamları ile yasa dışı bahis ve kumar oyunlarına yönelik reklam yasağı genişleyecek. Yapay zeka reklamlar ayırt edilebilir şekilde belirtilecek.

TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaşan düzenlemeyle ÖTV düzenlemesi değişti. Yeni düzenlemeyle taşıtların çekiş sistemi, ÖTV oranlarının belirlenmesinde dikkate alınacak kriterler arasına eklendi. Binek otolarda asgari maktu ÖTV tutarı 100 bin TL olarak belirlendi. Bazı düşük güçlü L sınıfı araçlar ile T sınıfı araçlar kapsam dışında bırakıldı.

GÖSTERGELER

Tüketici güven endeksi, haziranda 87,9 iken bu ay yüzde 2,2 yükselerek 89,8 oldu. Böylece endeks, Mayıs 2023'ten sonraki en yüksek seviyesine ulaştı. Endeks söz konusu dönemde 91,1 seviyesindeydi. Güven endeksi hizmet sektöründe yüzde 1.4, inşaat sektöründe yüzde 0,6 arttı. Perakende ticaret sektöründe ise yüzde 1,6 azaldı. Mevsimsellikten arındırılmış Reel Kesim Güven Endeksi (RKGE), temmuzda 0,8 puan azalarak 101,2 seviyesine indi.

Özel sektörün faaliyetleri kapsamında kurduğu AR-GE merkezi sayısı haziran ayı sonu itibariyle 1368 oldu. İptal edilen, durdurulan merkezler de dikkate alındığında, yılın ilk 6 ayı sonunda faaliyette olan toplam merkez sayısı 5 adet arttı. Merkezlerde çalışan sayısı 91 bin 767 kişi olarak açıklandı.

İmalat sanayii genelinde mevsim etkilerinden arındırılmış kapasite kullanımı oranı temmuzda bir önceki aya göre 0,5 puan azalarak 73,8’e geriledi ve 10 ayın en düşük seviyesine işaret etti. Arındırılmamış veriyle ise 0,6 puan azalışla 73,9’a indi.

OECD Affordable Housing Database verilerine dayanan güncel sıralamaya göre, dünyanın en yüksek ev sahipliği oranlarına sahip ülkelerinin çoğu Doğu Avrupa’da yer alıyor ve eski komünist blok ülkeleri listeye hakim. Türkiye, yüzde 55,7’lik ev sahipliği oranıyla 44 ülkeden oluşan listede 39. sırada yer alıyor.

TCMB, temmuz ayı Piyasa Katılımcıları Anketi'ne göre TÜFE yıl sonu artış beklentisi yüzde 29,14'ten yüzde 29,21'e yükseldi. Geçen ay yüzde 1,57 olan temmuz ayı TÜFE artışı beklentisi, bu anket döneminde yüzde 1,68'e çıktı. Katılımcıların yıl sonu dolar/TL beklentisi 51,4692'den 51,5537'ye yükseldi.

TÜİK’in açıklamasına göre toplam sanayi üretici fiyat endeksi geçen ay bir önceki aya kıyasla yüzde 1,37, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 28,78, geçen yılın aralık ayına göre yüzde 16,63 ve 12 aylık ortalamalara kıyasla yüzde 28,74 yükseldi.

Mayıs 2026 dönemi tarımsal girdi fiyat endeksi bir önceki aya göre yüzde 0,44, bir önceki yılın aralık ayına göre yüzde 18,01, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 36,65 ve 12 aylık ortalamalara göre yüzde 34,20 arttı.

Kredi kartları, banka kartları ve ön ödemeli kartlarla haziranda yapılan toplam ödeme tutarı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 50 artarak 2 trilyon 867,7 milyar liraya ulaştı. Haziran ayı itibarıyla Türkiye'de kredi kartı sayısı 150,4 milyon, banka kartı 221,6 milyon, ön ödemeli kart sayısı 99,7 milyon oldu.

Kredi kartı ve ihtiyaç kredisine yüklenen tüketicinin takip oranları da hızla artıyor. İhtiyaç kredilerinde takibe düşme oranı %6,2’ye, kredi kartlarında takibe düşme oranı ise %5,5’e yükseldi. KOBİ kredilerinde bu oran %3,92.

DÜNYA EKONOMİSİ

Trump, yeni gümrük vergisi oranlarını açıkladı

ABD Başkanı Donald Trump, ABD Yüksek Mahkemesi’nin önceki gümrük vergisi uygulamalarını iptal etmesi üzerine 60 ülkeye yönelik %10 ila %12,5 arasında değişen yeni gümrük vergileri getirdi. Türkiye'ye uygulanacak ek gümrük vergisini %12,5 olarak belirlendi. Geçici %10’luk eski tarife sona erdi.

ABD Başkanı Trump’ın 80'i aşkın ülkeye yönelik uygulamaya koyduğu yeni gümrük tarifeleri, enflasyonda ilave risk endişelerini artırdı. Yüksek seyreden petrol fiyatları ve yapay zeka yatırımlarının enerji talebini hızlandırdığı döneme denk gelen kararın, küresel ekonomide yukarı yönlü yeni bir maliyet dalgasına yol açabileceği uyarısı yapılıyor.

Bank of America Global Research'ün değerlendirmesine göre, küresel deniz taşımacılığında yaşanan aksamalar ile jeopolitik gerilimlerin petrol fiyatlarında kalıcı dalgalanmalara yol açması, çekirdek enflasyon üzerindeki baskıyı artırıyor. Bankanın raporunda, bu tablonun enflasyonun kalıcı hale gelme riskini güçlendirerek başta Fed olmak üzere büyük merkez bankalarının para politikası kararlarını daha da zorlaştırdığı vurgulandı.

Avrupa bankacılık sektöründe güç dengeleri yeniden şekilleniyor. S&P Global Market Intelligence verilerine göre Fransa, ilk üç sırada iki bankayla zirveye damga vururken, İngiltere, İspanya ve Almanya'nın dev bankaları da listenin üst sıralarında yer aldı. Türkiye’nin en büyük bankası Ziraat Bankası ise Avrupa'nın en büyük 50 bankası arasında 47'nci sırada kendine yer buldu.

Rusya hükümeti, iç piyasada yakıt arzını güvence altına almak ve fiyat istikrarını korumak amacıyla uyguladığı akaryakıt ihracat politikalarında yeni bir düzenlemeye gitti. Alınan kararla benzin ihracatına yönelik mevcut yasak yıl sonuna kadar uzatılırken, dizel ihracatındaki kısıtlamaların ise iç piyasanın durumuna göre kademeli olarak kaldırılacağı açıklandı.

ECB, 3 temel politika faizini piyasa beklentileri doğrultusunda sabit bıraktı. ECB'den para politikası kararına ilişkin yapılan açıklamada, refinansman faizinin yüzde 2,40, mevduat faizinin yüzde 2,25 ve marjinal fonlama faizinin yüzde 2,65'te sabit tutulduğu bildirildi.

Avrupa’da haziran ayından bu yana süren rekor hava sıcak hava dalgası, kıtanın güvenliğini doğrudan etkilemeye başladı. Avrupa’da tahıl ve yağlı tohumlar ticaret birliği Coceral’in son tahminine göre sıcaklıkların kritik üretim dönemine denk gelmesi nedeniyle 9 milyar ton tahıl üretimi kaybedildi.

Otomotiv Yönetimi Merkezi’nin (CAM) 2026 yılı ilk yarı verilerine göre, dünyanın en büyük 20 otomobil üreticisinin toplam satışları, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 2,8 oranında azalarak 37,3 milyon adede geriledi. Sektördeki 20 dev şirketin 14’ünde üretim hacimlerinin düşmesi, otomotiv dünyasının yeni bir çalkantı dönemine girdiğini kanıtlıyor.

Çin, ABD ile derinleşen yapay zeka rekabeti kapsamında yeni teknoloji kısıtlamaları için hazırlık yapıyor. Financial Times’ın haberine göre Ticaret Bakanlığı öncülüğündeki düzenleyiciler, Alibaba, ByteDance ve Zhipu gibi önde gelen yapay zekâ şirketleriyle ihracat kontrollerinin genişletilmesi konusunda görüşmeler yürütüyor

Hürmüz Boğazı’ndaki jeopolitik gerilim, Karadeniz’de süren savaş ve El Niño’nun aynı anda devreye girmesi, küresel tahıl piyasalarında yukarı yönlü yeni bir fiyat dalgasını tetikledi. Chicago Ticaret Borsası’nda buğday vadeli işlemler son bir ayda yüzde 13 artarak iki yılın zirvesi olan kile başına 6,75 dolara yükselirken, soya fasulyesi yüzde 10, mısır ise yüzde 9 prim yaptı.

ŞİRKETLER

Alman devler ucuz maliyet için taşınma planlıyor

Almanya sanayisinin lokomotifi otomotiv sektörü, artan maliyetler ve küresel rekabet baskısıyla üretim haritasını yeniden şekillendiriyor. Yüksek enerji fiyatları, pahalı iş gücü, Çinli elektrikli araç üreticilerinin yükselişi ve ticaret savaşları; Volkswagen, Mercedes, Audi ve BMW gibi devlerin daha düşük maliyetli ülkelere taşınmasını hızlandırdı. Şirketler Almanya’daki yatırımlarını azaltırken, üretim kapasitesini Macaristan, Çekya, Slovakya, Meksika, ABD ve Çin’e kaydırıyor.

Dünyanın en değerli restoran zinciri McDonald’s

CompaniesMarketCap verilerine göre, dünyanın piyasa değeri en yüksek restoran zincirlerini ortaya koydu. Listenin zirvesinde açık ara McDonald's yer alırken, ilk 20 şirketin 11'i ABD merkezli oldu. Fast-food devlerinin hakimiyetindeki sıralamada Kanada, Japonya, Çin ve Meksika'dan şirketler de dikkat çekti.

Popeyes’ın en büyük franchise işletmesi satildi

ABD'de Popeyes'ın en büyük franchise işletmecilerinden Sailormen Inc.'in iflas sürecinde son aşamaya gelindi. Orlando'daki son 23 restoran 2,67 milyon dolara satılırken, alıcı bulunamayan 39 şube tamamen kapatıldı. Kuruluş için iflas tartışmaları var.

Mercedes için kritik günler

ABD ile Çin arasındaki rekabet her alanda giderek tırmanıyor. ABD’de Senato Komitesinin Çin yatırımı bulunan grupları cezalandıran bir yasa tasarısını kabul etmesinin ardından Mercedes-Benz, ABD'de araç satışına yönelik olası bir yasakla karşı karşıya kalabilir.

Bursa’da yıllık duruş kararları

Bursa otomotiv sanayisinin üç önemli üreticisi Tofaş, Oyak Renault ve Bosch Fren Sistemleri, yaz dönemi yıllık izin ve planlı bakım programları kapsamında üretim hatlarını geçici olarak durduracak.