Savaşta başa dönüldü, emtialar baskı altında, iktisatçılar kuru tartışıyor

MARJİNAL FAYDA

Editör: İbrahim Ekinci

Savaşta başa dönüldü

İran-ABD savaşında yeniden başa dönüldü. İran’ın bir konteyner gemisine saldırı yaptığı gerekçesiyle ABD 3. dalga hava saldırısı başlattı. İran, misilleme olarak körfezdeki ABD üslerini vurdu. Hürmüz ikinci bir duyuruya kadar kapatıldı. İran, Umman rotasından geçen gemileri de vurarak Hürmüz’de tam kontrol sağlamak istiyor. ABD Başkanı Trump, Hürmüz’de yeniden ablukaya başladıklarını söyledi. Savaş konjonktürü geri dönmüş oldu. Gelişmeler üzerine petrol yeniden 80 dolara doğru hareketlendi. Bu gelişmenin emtia piyasasına etkileri de görülmeye başlandı. Petrol yeniden 80 dolar seviyelerine yaklaşırken altın fiyatlarında düşüş oldu.

İçeride dar gelirliden sonra sanayiden de boğulma sesleri geliyor. Sanayi üretimi aylık yüzde 2,9 geriledi. Sanayinin GSYH payı yüzde 17,7’ye geriledi. Ticari kredi faizlerinin birkaç yıldır yüzde 50’nin üstünde seyretmesi sanayi kesimini sıkıştırmış gözüküyor. MB Başkanı Karahan’ın sunumunda da genel düzeyde ekonomik aktivitenin ve talep seviyesinin düştüğüne işaret ediliyor ancak savaş tarafında yeniden başa dönülmesi TCMB PPK’nın önümüzdeki toplantısında faiz indirimine gitmesini zorlaştırdı.Bu arada ekonomi yönetiminin kurlarda artışı bir miktar artırması piyasa dengeleri açısından yeni bir endişeyi doğurdu. Baskılı kurdan nasıl çıkılacak? Bu çıkışın hasarı ne olabilir? Düşük kur-yüksek faiz dengesindeki kazanç kapısı daraldıkça sadece sıcak para girişi azalmayacak, aksine çıkış olacak. Kur artışı döviz borçlusu tüm kesimlerin borçlarını TL cinsinden ciddi artıracak. Çok sayıda iktisatçı bu noktaya dikkat çekmeye başladı.

NELER OLDU?

YERLİNİN YURT DIŞI HARCAMASI HIZLI ARTIYOR

Türkiye’nin pahalı ülke kimliğinin güçlenmesi, ülke içi ve dışı bireysel harcamaların yönünde dramatik değişikliğe yol açtı. BKM verilerine göre, yerli kredi kartlarıyla yurt dışında yapılan harcamaların tutarı mayıs ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 67 artışla 93,6 milyar liraya ulaştı. Buna karşılık yabancı kartlarla Türkiye’deki alışverişin hacmindeki artış yüzde 18’le sınırlı kaldı.

IRAK’LA BORU HATTI GÖRÜŞMELERİ OLUMLU

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı’ndan geçici bir anlaşmayla 1 yıl daha Ceyhan’a petrol akışının sağlandığını açıkladı. Bayraktar iki gündür Irak’ta yapılan görüşmelerde bu konuda bir ilerleme sağlandığını söyledi.

IRAK PETROLÜ DAVASINDA 1,5 MİLYAR DOLARLIK FATURA

CHP Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz’ın açıklamasına göre, Tahkim Mahkemesi’nin Türkiye aleyhine hükmettiği 1 milyar 471 milyon dolarlık ceza kararının iptali için yapılan başvuru reddedildi. Dava, Irak petrolünün Ceyhan’dan uluslararası piyasalara Irak hükümetinin rızası dışında ucuza satıldığı iddiasıyla açılmıştı, Türkiye’ye tazminat cezası verilmişti.

DÜŞÜK FİYAT ALTINDA ALIM FIRSATI OLDU

Orta Doğu’da başlayan savaşın ardından altın fiyatları dolar bazında yüzde 21’in üzerinde değer yitirirken altın yatırımına talep de sürüyor. MB verilerine göre savaşın başladığı 28 Şubat’tan bu yana altın mevduatı parite etkisinden dolayı yüzde 16 düşüşle 91,7 milyar dolara indi. Bununla birlikte parite etkisinden arındırılmış olarak ise 2,5 milyar dolarlık artış kaydedildi.

▪️ Turizm sektörü, artan maliyetler ve jeopolitik gerilimlerin etkisiyle sezona beklentilerin altında başladı. Bazı tur operatörleri ve otellerin yüzde 50’ye varan son dakika indirimleri rezervasyonları hareketlendirse de doluluk oranları istenen seviyeye ulaşmadı.

▪️ Vergi dairelerine vadesi 5 Haziran 2026 ve öncesine ait borçların taksitlendirilmesine yönelik düzenlemeye ilk 25 günde 228 binden fazla mükellef başvurdu. Taksitlendirilen toplam borç tutarı 206 milyar liraya ulaştı.

▪️ Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, HIT-30 destek paketi kapsamında 5 milyar dolarlık Yenilikçi Savunma Teknolojileri Programı çağrısını başlattı. Programla yüksek teknolojili savunma üretiminin artırılması hedefleniyor.

▪️ NATO Savunma Sanayii Forumu’nda, bazı Türk şirketlerinin de katılacağı Avrupa merkezli projeler için 7 sözleşme imzalandı. Bedeli açıklanan 5 sözleşmenin toplam tutarı 75 milyar doları buldu.

▪️ Mayıs ayında yükselen yumurta fiyatları düşüşe geçti. Afyonkarahisar ve Kayseri başta olmak üzere önemli üretim merkezlerinde adet başına fiyatlar son bir ayda ortalama 1 liranın üzerinde geriledi.

▪️ Çinli otomotiv markalarının Türkiye’deki satışları yılın ilk yarısında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 39,6 azalarak 28 bin 602 adede düştü. Çinli markaların Avrupa genelinde 2026’da yaklaşık 1,3 milyon araç satması bekleniyor.

▪️ İthalat rejiminde sanayi ve tarım ürünlerine yönelik kapsamlı değişiklikler yapıldı. Düzenlemelerle sanayide yerli üreticinin korunması, tarımda ise yükselen fiyatların ithalat yoluyla dengelenmesi amaçlanıyor.

▪️ İstihdamını koruyan sanayi şirketlerine verilen desteğin 2 yıl daha uzatılması planlanıyor. Meclis’e sunulan teklife göre çalışan başına 3 bin 500 liralık destek 2027 ve 2028’de artırılarak sürdürülecek; imalat sanayisine 3 yılda 188 milyar lira kaynak ayrılacak.

▪️ Finansman sıkıntısı ve 15 aya kadar uzayan tahsilat vadeleri 90 milyar liralık kırtasiye sektöründe iflas riskini artırıyor. Sektörde yüzde 5 civarındaki risk oranının bu yıl yüzde 25’e, 2027’de ise yüzde 40’a çıkabileceği belirtiliyor.

▪️ Türkiye’nin binek otomobil ihracatı yılın ilk yarısında yaklaşık 6 milyar dolara ulaştı. Toplam 82 ülke, özerk bölge ve serbest bölgeye yapılan ihracatta ilk üç sırayı Fransa, İspanya ve İtalya aldı.

▪️ Türkiye genelindeki gayrimenkul satışları yılın ilk yarısında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 10,5 azalarak 1 milyon 268 bine geriledi. En fazla satış 239 bin 179 işlemle haziran ayında gerçekleşti.

▪️ Beyaz et sektörüne yönelik operasyonların ardından tavuk fiyatlarının hızla yükseldiği, restoranların alım fiyatlarının 400-500 liraya çıkabileceği belirtiliyor. Sektör temsilcileri, operasyonların şirketlerin yatırımlarını askıya almasına ve gıda sektöründe tedirginliğe yol açtığını söylüyor.

GÖSTERGELER

⬆️ Cari işlemler hesabı mayıs ayında 1 milyar 459 milyon dolar açık verdi. Yıllıklandırılmış cari açık 37,3 milyar dolara ulaşırken finansmana en büyük katkı 46,7 milyar dolarla kredilerden geldi.

⬆️ Merkezi yönetim borç stoku mayısta 14 trilyon 989 milyar liraya yükseldi. Aralık 2025’te 13,7 trilyon lira olan borç stokunda altı ayda yaklaşık 1,2 trilyon liralık artış yaşandı.

⬇️ Sanayi üretimi mayısta bir önceki aya göre yüzde 2,9 azalırken yıllık bazda değişmedi. İmalat sanayisinde üretim yüzde 3,3, elektrik ve gaz sektöründe yüzde 0,9 gerilerken madencilikte yüzde 1,5 arttı.

⬆️ İnşaat maliyet endeksi mayısta aylık yüzde 1,87, yıllık yüzde 29,84 arttı. Bina inşaatı maliyetlerindeki yıllık artış yüzde 28,56 olarak gerçekleşti.

⬆️ Haziranda en yüksek reel getiriyi devlet iç borçlanma senetleri sağladı. Mevduat ve dolar yatırımcısına reel kazanç getirirken avro ve borsa kaybettirdi. En yüksek reel kayıp yüzde 6,64 ile külçe altında görüldü.

➡️ IMF, Türkiye ekonomisinin 2026’da yüzde 2,9, 2027’de ise yüzde 3,6 büyümesini bekliyor. Küresel ekonominin bu yıl yüzde 3, gelecek yıl ise yüzde 3,4 büyüyeceği tahmin ediliyor.

⬆️ Ocak-mayıs döneminde kapanan işyeri sayısı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 8,13 artarak 53 bin 88’e yükseldi.

⬇️ Aynı dönemde açılan şirket sayısı ise yüzde 9,66 azalarak 121 bin 261’e geriledi.

DÜNYA EKONOMİSİ

MADENCİLİK ŞİRKETLERİ ERİDİ

2026 yılının ilk yarısında altın fiyatlarının ons başına 4.000 doların altına düşmesi, madencilik sektöründe büyük kayıplara yol açtı. Dünyanın en değerli madencilik şirketlerinin toplam piyasa değeri 2,19 trilyon dolara gerileyerek, üç ayda 228 milyar dolarlık bir kayıp yaşandı.

BAVİ TAYFUNU TEDARİK ZİNCİRİNİ TEHDİT EDİYOR

Doğu Asya’da oluşan Bavi Tayfunu, Çin’in kıyı bölgelerindeki kritik sanayi ve liman merkezlerini etkisi altına alarak küresel tedarik zincirinde yeni aksama endişelerini artırdı. Demir cevheri, kömür, boksit, nikel cevheri ve soya fasulyesi gibi kritik hammaddelerin sevkiyatında yaşanabilecek gecikmelerin çelik ve alüminyum üretim zincirlerini de etkilemesinden endişe ediliyor.

YAPI KİMYASALLARI TALEBİ YAVAŞLADI

2026’nın ikinci yarısında ABD’den Çin’e, Avrupa’dan Hindistan’a kadar inşaat sektöründe görülen yavaşlama yapı kimyasallarına yönelik tüketimi baskılıyor. Uzmanlara göre yüksek faizler, zayıf konut piyasası, arz fazlası ve El Niño kaynaklı hava riskleri sektörün sınavı olacak.

FİNANSAL DENGELER DEĞİŞEBİLİR

Alman bankacılık kuruluşu Deutsche Bank’ın raporuna göre, ABD tahvillerine yönelik talep zayıflıyor, teknoloji hisselerine ilgi ise artıyor. Bu eğilim doların geleceğinde belirleyici olabilir. Yanı sıra Çin’in renminbi hamlesinin önümüzdeki yıllarda küresel finansal dengeleri değiştirebileceği belirtiliyor.

EMTİA PİYASALARINDA SERT HAREKET

Emtia piyasalarında geçen hafta arz endişeleri, jeopolitik gelişmeler ve olumsuz hava koşulları fiyatlamalara yön verdi. Kahve, kakao ve petrol güçlü yükselişler kaydederken, güçlenen dolar ve yükselen tahvil faizlerinin etkisiyle altın değer kaybetti.

ŞİRKETLER

VOLKSWAGEN’DE TARİHİ GÜNLER

Almanya’nın küresel markası Volkswagen’de tarihi günler yaşanıyor. Yönetim, krizden çıkış için 100 bin kişiyi işten çıkarma, Almanya’daki 4 fabrikayı kapatma, bazı yan markaları satmayı planlıyor. Ancak bu yeniden yapılanma planı sendika tarafından reddedildi. VW’nin yüzde 20 hissedarı Aşağı Saksonya eyaletinin kararı bekleniyor.

MICROSOFT’TA BÜYÜK İŞTEN ÇIKARMA PLANI

ABD’li teknoloji devi Microsoft, değişen sektör dinamikleri ve müşteri ihtiyaçları doğrultusunda küresel iş gücünün yaklaşık yüzde 2,1’ine denk gelen 4 bin 800 pozisyonu sonlandırma kararı aldı. Bir yandan da kurumsal müşterilerin yapay zekâyı deneme aşamasından çıkarıp iş süreçlerine kalıcı biçimde entegre etmesi için Fronter Company adlı yeni birim kurdu. 2,5 milyar dolarlık taahhütle desteklenen yapı, 6 bin sektör ve mühendislik uzmanını müşterilerle buluşturacak.

▪️ Posco Assan TST’nin Türk ve Güney Koreli ortakları arasında ipler gerildi. Posco Assan TST’nin Türk hissedarı Kibar Holding’in, Koreli çelik devi ortağı POSCO’ya, “kârın Güney Kore’de bırakıldığı” iddiasıyla dava açtığı, “ortaklığın giderilmesi” için de hukuki süreç başlattığı öğrenildi.

▪️ Dünyanın en büyük beyaz eşya üreticilerinden Midea Group, Japon markası Toshiba ile Türkiye beyaz eşya pazarına resmen giriş yaptı. Türkiye’de üretim altyapısına da sahip olan grup, üretim ihtimalini de masada tutuyor.

▪️ Saat ve Saat Sanayi ve Ticaret’in (“Saat&Saat”) talep toplama süreci tamamlandı. Halka arzda toplam 709 bin 901 kurumsal ve bireysel yatırımcıdan talep geldi. Bireysel yatırımcılar için planlanan tahsisatın 1,78 katı talep alan Saat&Saat’in halka arz büyüklüğü ise 3,7 milyar TL olarak gerçekleşti.

▪️ Türkiye dahil 5 ülkede gayrimenkul projeleri bulunan FİBA Ticari Gayrimenkul, yeni AVM projeleri geliştiriyor. CEO ve Yönetim Kurulu Üyesi Yurdaer Kahraman, “Önümüzdeki 5 yılda Türkiye ve Doğu Avrupa’da 8 ile 10 arasında kaliteli AVM projesi hedefliyoruz” dedi.

▪️ ABD’li özel sermaye şirketi Apollo, İngiltere’nin düşük maliyetli hava yolu şirketi easyJet’i satın almak için 5,7 milyar sterlin teklif vererek hafta başında şirketle prensipte anlaşan ABD’li Castlelake firmasını devre dışı bıraktı.