Siyasi gerginlik ekonomiye nefes aldırmıyor

İBRAHİM EKİNCİ

Türkiye’de siyaset alanında sonu gelmeyen gerginlikler ekonominin toparlanma imkanlarını her adımda deriden baltalıyor. İçinde bulunduğumuz ortam, dış konjonktürün de etkisiyle yatırım araçları için kalıcı trendler veya istikrar vadetmiyor.

Siyasi gerginliğin devam edeceği, hatta sertleşebileceği konusunda geniş bir kabul var. Yatırımcıların, tasarruf sahiplerinin, bu tablonun Türkiye’yi önümüzdeki birkaç yıl arafta tutacağını, olumsuz dış konjonktürün yanında, sert bir iç siyasi konjonktürün devam edeceğini dikkate almaları gerekir.

İran Savaşı’nda ateşkesi kalıcı bir uzlaşmayla sonuçlandırmaya dönük çabalar devam ediyor. Trump’ın son anlaşma taslağını kabul etmediği, uranyum ve Hürmüz Boğazı konusundaki taahhütlerin güçlendirilmesini istediği bildiriliyor. Tarafların kırmızı çizgileri henüz örtüşmüyor. Bununla birlikte Trump’ın savaşa dönmeden, kasım seçimleri öncesinde zafer olarak sunabileceği bir ortam ve anlaşma yakalamaya çalıştığı anlaşılıyor. Dolayısıyla yatırımcının bu olumsuz dış konjonktürün de bir süre daha devam edeceğini hesaba katması gerekir.

NELER OLDU?

PİYASALAR BUTLAN VE ATEŞKESE ODAKLI

CHP hakkına “butlan” kararı hafta sonu ve bayram tatiline rastladı. Ekonomi yönetiminin girişimleri ile görünür etkileri sınırlandı. CHP’nin başına getirilen Kılıçdaroğlu’nun pozisyonu uzlaşmadan uzak görünüyor. Piyasaların açık olduğu bu hafta karşılıklı hamleler gerginliği artırma potansiyeline sahip. Piyasalar he bu konudaki gelişmeleri hem de ABD – İran ateşkes görüşmelerini izleyecek. Brent petrol 95 dolar seviyesinde.

MAYIS AYI ENFLASYONU CUMA GÜNÜ AÇIKLANACAK

Mayıs ayına ilişkin enflasyon rakamları 5 Haziran cuma günü açıklanacak. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), nisanda aylık bazda yüzde 4,18, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) yüzde 3,17 olmuştu. Yıllık enflasyon, tüketici fiyatlarında yüzde 32,37, yurt içi üretici fiyatlarında yüzde 28,59 olarak kayıtlara geçmişti. Mayıs enflasyonu savaşın etkilerini yansıtacağından yine görece yüksek bekleniyor.

BAYRAM TATİLİNDE KUR OYNAKLIĞI

Kurban Bayramı tatili nedeniyle Türkiye piyasalarında işlemlerin durduğu günde dolar/TL yeni rekor seviyesini test etti. Dolar/TL kuru, 45,9607 seviyesini görerek tarihi zirvesini yeniledi. Aynı dakikalarda Euro/TL yüzde 0,2 düşüşle 53,2800 seviyesinde bulunurken, sterlin/TL ise yüzde 0,2 gerileyerek 61,5150 seviyesinden satıldı. Pazar günü itibariyle dolar 45,82 TL’den, Euro 53,48 TL’den işlem görüyordu.

FAİZ BELİRSİZLİĞİ DOLARI DESTEKLİYOR

Küresel piyasalarda dolar endeksi yeni işlem gününde yüzde 0,1 yükselişle 99,4 seviyesine çıktı. ABD’nin İran’a yönelik yeni saldırılarının ardından petrol fiyatlarında yaşanan yükseliş, küresel piyasalarda enflasyon endişelerini artırdı. Artan enflasyon beklentileri, ABD Merkez Bankası’nın faiz politikası konusunda belirsizliğe neden olurken, bu durum doların küresel çapta güç kazanmasını sağladı. Güçlenen doların ise riskli varlıklara yönelik talebi zayıflattığı değerlendiriliyor.

ALTIN MAYIS'I DÜŞÜŞLE KAPATTI

Altın fiyatları, ABD ile İran arasındaki ateşkes görüşmeleri etkisiyle ons başına 4595 dolara kadar çıksa da Fed'in yüksek faiz beklentilerinin baskısıyla mayıs ayı genelinde yüzde 0,11 düşüş kaydetti. Analistler, jeopolitik risklerdeki azalma ile yüksek enflasyon ve faiz görünümü arasındaki dengenin kısa vadede altın fiyatlarının yönü üzerinde belirleyici olmaya devam edeceğini ifade ediyor.

UBS, ALTIN TAHMİNİNİ DÜŞÜRDÜ

İsviçreli yatırım bankası UBS, yüksek faiz ortamı ve güçlü doların yarattığı baskıyı gerekçe göstererek 2026 yıl sonuna ilişkin ons altın tahminini 5 bin 900 dolardan 5 bin 500 dolara indirdi. Buna karşın banka, uzun vadede altının yükseliş eğilimini sürdürmesini öngörüyor. Bankanın analistleri Dominic Schnider ve Wayne Gordon, özellikle yüksek seyreden ABD tahvil getirileri ile güçlü doların, yatırımcıların altına yönelik talebini zayıflattığını belirtti.

SPK, AÇIĞA SATIŞ YASAĞINI 12 HAZİRAN'A KADAR UZATTI

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Borsa İstanbul AŞ pay piyasalarında açığa satış işlemlerinin yasaklanmasına ilişkin tedbir ve uygulamalara 12 Haziran seans sonuna kadar devam edilmesini kararlaştırdı. Açığa satış işlemlerine ilişkin yasağın yanı sıra kredili sermaye piyasası işlemleri süresince öz kaynak oranının esnetilerek uygulanmasına yönelik tedbirlerin 12 Haziran'a kadar devam edeceği bildirildi.

EKONOMİK GÜVEN ENDEKSİ 97,2 OLDU

Ekonomik güven endeksi Nisan ayında 96,4 iken, mayısta %0,8 oranında artarak 97,2 değerini aldı. Bir önceki aya göre mayısta tüketici güven endeksi %0,3 oranında artarak 85,8 değerini, reel kesim (imalat sanayi) güven endeksi %2,4 oranında artarak 101,0 değerini, hizmet sektörü güven endeksi %0,6 oranında azalarak 109,0 değerini, perakende ticaret sektörü güven endeksi %0,8 oranında artarak 112,5 değerini, inşaat sektörü güven endeksi %1,7 oranında azalarak 82,1 değerini aldı.

NİSANDA İHRACAT %22,3, İTHALAT %3,1 ARTTI

İhracat 2026 yılı Nisan ayında, bir önceki yılın aynı ayına göre %22,3 artarak 25 milyar 408 milyon dolar, ithalat %3,1 artarak 33 milyar 909 milyon dolar olarak gerçekleşti. Ocak-Nisan döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre %3,0 artarak 88 milyar 665 milyon dolar, ithalat %4,3 artarak 125 milyar 803 milyon dolar olarak gerçekleşti. Nisanda 8,5 milyar dolar, ocak – nisan itibariyle ise 37,1 milyar dolar açık verildi.

OKUMA ÖNERİSİ

Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu / Mutlak toparlan çağrısı

Mutlak butlan kararıyla siyasal kriz derinleşirken yüksek faiz ve eriyen rezerv kıskacındaki ekonomi tamamen dövizi tutma hedefine kilitlendi. Krizden, kamu kaynakları seferber edilerek kimi yerli yatırımcı salimen tahliye edildi. Bu ortamın bedeli bedeli durgunluk, borç krizi ve emekçilere kesilecek. (Devamı)

DÜNYA EKONOMİSİ

KÜRESEL HANE HALKI BORÇLULUĞU AÇIKLANDI

Küresel hanehalkı borcu 2026 itibarıyla 65,3 trilyon dolarlık rekor seviyeye ulaştı. ABD ve Çin küresel borç listesinde zirveye yerleşti. ABD (21,2 trilyon dolar) ve Çin (12,3 trilyon dolar) dünya hanehalkı borcunun yarısından fazlasını taşıyor. Türkiye, 151 milyar dolarlık hanehalkı borcu ile listede 38. sırada yer alıyor. Bu seviye, Türkiye’yi birçok gelişmekte olan ülkenin önüne taşırken, Avrupa ve OECD ekonomileriyle kıyaslandığında görece daha düşük bir borç stoku profili ortaya koyuyor.

ALMANYA’DA SERVETİN %25’İ, 5 BİN KİŞİDE TOPLANDI

BCG’nin “Global Wealth Report 2026” raporuna göre, dünyada özel finansal varlıklar geçen yıl yüzde 7,4 artarken servetin küçük bir “süper zengin” grubunda yoğunlaşması dikkat çekti. Almanya’da 100 milyon doların üzerinde finansal varlığa sahip kişi sayısı 5 bine yaklaşırken, bu grubun ülkenin toplam finansal servetinin yüzde 27’sinden fazlasını elinde tuttuğu belirtildi.

ABD'NİN ULUSAL BORCU 39 TRİLYON DOLARA ULAŞTI

ABD’nin ulusal borcu 39 trilyon dolara ulaşarak ABD ekonomisinin toplam büyüklüğünü resmen aşmış durumda. Bu devasa borcun faiz yükünün 1 trilyon dolara ulaştığı belirtiliyor. Uzman Maya MacGuineas, Trump yönetiminin mali politikalarının tamamen sürdürülemez olduğunu ve tam hızla devasa bir krize doğru ilerlediğini uyarıyor. ABD ya enflasyon yaratarak bu yükü hane halkına yıkacak ya da teknoloji devlerinin planını izleyerek, robotik teknolojilerle arz bolluğu yaratacak.

ORTA DOĞU GERİLİMİ ÇİN SANAYİSİNİ VURDU

Güçlü bir ilk çeyrek performansının ardından Çin ekonomisinde yavaşlama sinyalleri öne çıkmaya başladı. Nisan ayında ekonomik faaliyetlerde genel bir ivme kaybı görülürken, sanayi üretimi ve perakende satışlar son yılların en düşük artış oranlarını kaydetti. Bu tablo, ekonomistlerin daha güçlü teşvik ve politika desteği çağrılarını artırdı. Ancak savaşa rağmen Çin ihracatı bu yıl da arttı ve ülke 1,2 trilyon dolarlık ticaret fazlası verdi. (EKONOMİ GAZETESİ)

ABD ENFLASYONU HIZLANDI

ABD’de açıklanan son enflasyon verileri, fiyat artışlarının nisan ayında son üç yılın en hızlı seviyesine ulaştığını gösterdi. Bu durum, yatırımcıların ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz oranlarını 2027 yılına kadar mevcut seviyelerde tutabileceği beklentilerini güçlendirdi. ABD enflasyon oranı, 2026 yılının Mart ayında yüzde 3,30 iken nisan ayında yüzde 3,80'e yükseldi.

PETROL STOKLARININ HIZLA TÜKENMESİ BÜYÜK RİSK

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya Bankası Grubu ve Dünya Ticaret Örgütü’nden (DTÖ) yayımlanan ortak açıklamada, "Deniz taşımacılığının normal seyrine dönmemesi halinde, Kuzey Yarımküre'de yaz aylarındaki zirve talep dönemi öncesinde küresel petrol stoklarının hızla erimeye devam etmesi; yakıt arz güvenliği, piyasa istikrarı ve genel ekonomik dayanıklılık açısından giderek artan riskler oluşturacaktır" denildi.

SERVET HARİTASI DEĞİŞİYOR

Boston Consulting Group ve Knight Frank raporlarına göre küresel finansal servet 333 trilyon dolara ulaşırken, servet yaratımının ağırlık merkezi Asya, Ortadoğu ve Latin Amerika’ya kayıyor. Hindistan, Endonezya ve Suudi Arabistan yüksek servet artışlarıyla öne çıkarken, küresel zenginlik dağılımında yeni merkezler şekilleniyor. (CNBC -e)

KÜRESEL YATIRIMLARDA ADRES DEĞİŞİYOR

Kearney 2026 Doğrudan Yabancı Yatırım Güven Endeksi verilerine göre küresel yatırımcıların tercihleri son 10 yılda önemli ölçüde değişti. Kanada Çin’i geride bırakarak dünyanın en cazip ikinci yatırım destinasyonu olurken, Japonya üçüncü sıraya yükseldi. Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan ise ilk kez dünyanın en çok güven duyulan yatırım merkezleri arasına girdi.

EURO BÖLGESİ’NDE ENFLASYON SİNYALLERİ KARIŞIK

Fransa, İtalya ve İspanya’da enflasyon hızlanırken Almanya’da yavaşlama görülmesi, Avrupa Merkez Bankası’nın Haziran toplantısı öncesinde para politikası beklentilerini yeniden şekillendiriyor. Enerji fiyatlarının yön verdiği enflasyon dinamiği, Euro Bölgesi’nde ülke bazlı ayrışmayı derinleştirirken ECB’nin faiz patikasında yukarı yönlü riskleri canlı tutuyor. (CNBC -E)

ORTAK SERMAYE PİYASALARI HAMLESİ

Almanya Maliye Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, Almanya Maliye Bakanı Lars Klingbeil'ın ev sahipliğinde Berlin'de bir araya gelen Fransa, İtalya, Hollanda, Polonya ve İspanya maliye bakanlarının parçalanmış yapıdaki Avrupa sermaye piyasalarını entegre etmek ve özel yatırımları harekete geçirmek için mutabık kaldığı belirtildi. (BLOOMBERG HT)

ŞİRKETLER

ANTHROPIC, FİNANSMAN TURUNDA OPENAI'YI GEÇTİ

Anthropic yeni yatırım turunda sağladığı fon sonrası elde ettiği değerlemeyle rakibi OpenAI'yı geride bıraktı. Yoğun yatırımcı talebi nedeniyle süreç birkaç hafta içinde sonuçlandı. Nisan ayı sonunda 900 milyar dolarlık bir değerlemeyi değerlendiren şirket, bu ayın başlarında görüşmeleri hızlandırarak hedeflenen rakamın da üzerine çıktı. Bu yatırım turu, Anthropic’i değerleme bazında OpenAI’ın önüne taşıdı. OpenAI mart ayındaki yatırım turunda 852 milyar dolar değerleme almıştı.

ABD UZAY PROGRAMINDA SPACEX PAYI ARTIYOR

SpaceX, ABD Uzay Kuvvetleri’nden aldığı 6,45 milyar dolarlık yeni sözleşmelerle savunma ve uzay iletişim projelerinde rolünü genişletirken, şirketin kamu sözleşmelerine bağımlılığı yatırımcılar için kritik bir unsur olarak öne çıkıyor. (CNBC -e)

TPAO 3 SAHADA FAALİYET RUHSAT SÜRELERİNİ UZATTI

TPAO’nun Tekirdağ ve Kırklareli’ndeki 24 bin 11 hektarlık sahada petrol arama ruhsat süresi 24 Kasım 2028’e kadar uzatıldı. Siirt’te bazı özel şirketlerin petrol arama ruhsatları da 2028 yılına kadar yenilendi. (CNBC -e)

TAKVİM

EKONOMİDE HAZİRAN AYI YOĞUN GEÇECEK

• 1. Çeyrek büyüme verileri
• Genel yönetim bütçe denge verileri
• 4 Haziran’da dış ticaret rakamları
• 2 – 4 Haziran MB rezerv verileri
• 4 Haziran’da nisan iş gücü istatistikleri
• 5 Haziran'da enflasyon verileri
• 9 Haziran'da finansal yatırım araçlarının reel getiri oranları
• 10 Haziran'da sanayi üretim endeksi
• 11 Haziran’da TCMB PPK faiz kararı açıklanacak