GÜLSEVEN ÖZKAN
Okuldan kopan, açıköğretime kayıtlı, öğretmen yüzü görmeyen ve çalışırken hayatını kaybeden çocuk sayısı giderek artıyor.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre 86 milyonluk nüfusun 21 milyon 375 bin 930'u çocuklardan oluşuyor. Ülke genelinde 2024-25 eğitim ve öğretim döneminde örgün eğitime devam eden öğrenci sayısı 17 milyon 956 bin 523 oldu. Eğitim Reformu Girişimi’nin Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) resmi verileri üzerinden hazırladığı Eğitim İzleme Raporu 2025’e göre, 2024-25’te eğitim dışındaki çocuk sayısı yaklaşık 797 bin 84 olarak hesaplandı. Eğitime erişemeyen çocukların yaklaşık 604 bin 446’sı Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı ve 192 bin 638 kadarı ise yabancı uyruklu.
Eğitim dışındaki 604 bin çocuğun yaşlara göre dağılımı:
14–17 yaş: Yüzde 72 (435.491 çocuk)
10–13 yaş: Yüzde 15,3 ( 92.480 çocuk)
6–9 yaş: Yüzde 12,7 ( 76.765 çocuk)
Ayrıca örgün eğitime devam etmeyen ancak açıköğretim ve mesleki eğitim merkezleri olarak tanımlanan yaygın eğitim kurumlarına kayıtlı 18 yaş ve altında toplam 666 bin 444 kişi bulunuyor. Böylece yaygın eğitimdeki öğrencileri de ekleyince örgün eğitim hizmetlerinden yararlanamayan çocuk sayısı 1 milyon 463 bin 528’e yükseldi.
Bir yılda 170 bin öğrenci açıköğretim lisesine geçti
Bakanlık verilerine göre, 18 yaşın altında açıköğretim liselerine kayıtlı 273 bin 557 çocuk var. Bir yıl önceye kıyasla açıköğretim liselerindeki bu yaş grubundaki öğrenci sayısı yüzde 14,2 oranında azaldı. Ancak, örgün eğitim kurumlarından açıköğretim lisesine geçen öğrenci sayısı bir önceki yıla göre yüzde 30,3 oranında artarak 170 bin 328 oldu.
Örgün eğitimden açıköğretime geçen lise öğrencilerin toplamı : 81 bin 258, artış oranı yüzde 47.7
- 9. sınıf: Yüzde 58,4
- 10. sınıf: Yüzde 17,2
- 11. sınıf: Yüzde 19,1
- 12. sınıf: Yüzde 4,8
Önceki yıl 9. sınıftan açıköğretim lisesine geçiş yapan öğrencilerin oranı yüzde 28 iken 2025’te bu oran 2,1 kat arttı.
Örgün eğitim hakkını kaybettiği için açıköğretim lisesine geçen öğrenci sayısı: 42 bin 807.
Ortaokulu tamamladıktan sonra örgün eğitim kurumuna kayıt olamayanların sayısı: 46 bin 263. Bu sayı öğrenci yıla göre 2 katına çıktı. Bu konudaki uygulamaya göre iki defa sınıf tekrar yapanlar ile örgün eğitimden çıkma cezası alanlar örgün eğitime devam etme hakkını kaybediyor. Devamsızlık verilerin de artış yaşandı.
20 gün ve üzeri devamsızlık oranları (2023 → 2024)
- İlkokul: Yüzde 11,6 → Yüzde 13,2
- Ortaokul: Yüzde 14,8 → Yüzde 23,7
- Genel ortaöğretim: Yüzde 27,0 → Yüzde 28,1
- Din öğretimi ortaöğretimi: Yüzde 29,3 → Yüzde 32,1
- Mesleki ve teknik ortaöğretim: Yüzde 46,6 → Yüzde 40,6
9. sınıf sınıf tekrarı oranları (2023 → 2024):
- Genel ortaöğretim: Yüzde 4,7 → Yüzde 18,5
- Anadolu imam hatip liseleri: Yüzde 4,9 → Yüzde 30,0
- Mesleki ve teknik ortaöğretim: Yüzde 24,9 → Yüzde 28,5
2024 yılında 9 bin 971 çocuk evlendirildi
TÜİK tarafından paylaşılan 16-17 yaş grubu için resmi evlenme istatistiklerine göre, 16-17 yaş grubunda erken yaşta evlilik oranı 2024’te önceki yıla göre aynı seviyede yani yüzde 0,1 olarak kızlarda yüzde 1,9’dan yüzde 1,6’ya düştü.
16–17 yaş grubunda evlenen çocuk sayısı
Kız çocuklar
- 2012: 40.428
- 2016: 27.637
- 2020: 13.035
- 2024: 9.354
Erkek çocuklar
- 2012: 1.903
- 2016: 1.319
- 2020: 728
- 2024: 617
2024 yılı toplamı: 9. 971 çocuk
- Kız: 9.354
- Erkek: 617
Öte yandan TÜİK verilerine göre, 2025 yılında 15-17 yaş grubundaki çocukların işgücüne katılım oranı yüzde 25,5 olarak hesaplandı. Bu oran erkek çocuklarda yüzde 36,5’e yükselirken, kız çocuklarda yüzde 13,9 seviyesinde kaldı. Veriler, çocuk işçiliğinin özellikle erkek çocuklar arasında daha yaygın olduğunu ortaya koyuyor. İş Sağlığı ve Güvenliği Meclisi’nin verilerine göre bu yaş grubunda yaklaşık 970 bin çocuk çalışma hayatında yer alıyor.
Taşımalı eğitimde pansiyon sayısı düştü
2024’te yapılan “Millî Eğitim Bakanlığı Taşıma Yoluyla Eğitime Erişim Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” düzenlemesiyle taşımalı eğitim uygulaması zorlaştırıldı ve öğrencilerin öncelikli olarak yatılı bölge okulları ile pansiyonlu okullara yerleştirilmesi öngörüldü. Yeni düzenlemeye göre, okula uzaklığı 30 kilometreyi aşan öğrencilerin zorunlu olarak yatılı okullara yönlendirilmesi esas alındı. Ancak beklenenin aksine pansiyon doluluk oranlarında bir artış yaşanmadı. Bu durum, taşımalı eğitim kapsamından çıkarılan bazı öğrencilerin örgün eğitim dışına çıkmış olabileceğine işaret ediyor.
- Özel eğitim pansiyonları: Yüzde 21,49 → Yüzde 18,5
- Ortaöğretim pansiyonları: Yüzde 61 → Yüzde 58,29
- İlköğretim pansiyonları: Yüzde 37 → Yüzde 34
- Toplam taşımalı eğitim: Yüzde 16,2 azalış → 846.168
- İlkokul: Yüzde 7,2 azalış → 240.048
- Ortaokul: Yüzde 8,8 azalış → 324.603
- Ortaöğretim: Yüzde 28,6 azalış → 281.517
- Pansiyonda kalan öğrenci: Yüzde 7,9 azalış → 244.666
- Yatılı bölge okulu sayısı: 254 → 224
- Yatılı bölge okulu öğrenci sayısı: Yüzde 18,7 azalış (44.503 → 36.174)
509 bin MESEM öğrencisi var, 23 bin işletmenin sözleşmesi iptal edildi
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi (İSİG) verilerine göre, 2013’ten bugüne en az 852 çocuk işçi çalışırken hayatını kaybetti. 2024 yılında 71 çocuk işçi ölürken 2025 yılında ölen çocuk işçi sayısının 94’e yükseldi. İSİG’e göre MESEM kapsamında staj gördüğü sırada en az 18 çocuk da hayatını kaybetti.
Millî Eğitim Bakanı Yusuf Tekin'in yaptığı açıklamaya göre 224 bin 346 işletmede toplam 509 bin 85 MESEM öğrencisi var. 254 bin 60 mesleki ve teknik Anadolu lisesi öğrencisi de işletmelerde çalıştırılıyor. MESEM öğrencileri haftada bir gün teorik dersler için okula gidiyor; 4 gün ise işe gidiyor. Bakanlık, bir yıl içinde koşullara uymayan 12 bin 927 işletmenin denetimler sonucunda sözleşmelerinin sonlandırıldığını açıklarken, Bakan Yusuf Tekin’in Meclis’te paylaştığı veriye göre şimdiye kadar 253 bin işletme denetlendi; 23 bin 252’sinin sözleşmesi feshedildi.
602 bin özel eğitim öğrencisi var
Özel eğitim gerektiren bireylere (işitme, görme, ortopedik ve hafif düzeyde zihinsel engelli) hizmet veren, özel olarak yetiştirilmiş personelin bulunduğu, geliştirilmiş eğitim programlarının uygulandığı özel öğretim kurumlarında örgün eğitime devam eden öğrenci sayısı 602 bin 729 oldu.
Türkiye geneli 100 öğrenci başına düşen öğretmen sayısı 7
Krizler Çağında Çocuk Olmak araştırması verilerine göre öğrencilerin yalnızca yüzde 18’i rehber öğretmenleriyle düzenli görüştüğünü belirtiyor, bu oran yüksek sosyo-ekonomik statüde olanlar arasında yüzde 25’e kadar çıkıyor. Eğitimcilerin verdiği bilgilere göre, 500 öğrenciye 1 rehber öğretmen düşüyor.
Sdece Urfa’dan aralarında çocukların da olduğu 300 bin kişi tarım işçisi
Türkiye’nin dört bir yanında, eğitimden kopan veya nitelikli eğitim alamayan çocuklar arasında mevsimlik tarım işçisi olarak çalışanlar da var. Şanlıurfa Barosu tarafından “Urfa İlinden Başka İl ve İlçeler Giden Mevsimlik Tarım İşçileri 2024” adlı rapor hazırlandı. Raporda tarım işçilerinin gittikleri çalışma alanlarında görüşmeler de yapıldı. Rapora göre, Şanlıurfa’dan başka illere giden aralarında çocukların da olduğu mevsimlik tarım işçilerinin sayısının en az 300 bin olarak tespit edildi.
7 milyon çocuk yoksul, yüzde 67’sinin evinde ders çalışacak yer yok
TÜİK verileri çocukların durumunu gözler önüne seriyor. Buna göre 2204 yılında 7 milyon 39 bin çocuğun yoksul olduğu kayda geçti. Kız ve erkek çocukların oranı neredeyse eşit. 15 yaşın altında olanların yüzde 67,4’ünün evde ders çalışacak/ödev yapacak uygun yeri olmadığı, yüzde 65’inin paralı okul etkinlerine katılamadığı, yüzde 63’ünün boş zaman aktivitelerine dahil olamadığı, yüzde 75’inin yaşına uygun kitaba erişmediği, yüzde 76’sının günde en az bir kez taze meyve yiyemediği tespit edildi. Çocukların yüzde 8,5’i çalışanı olmayan hanelerde yaşıyor.
Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistiklerine göre, geçen yıl toplam nüfusun yüzde 27,9'unun yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında iken, çocuk nüfus için bu oranın yüzde 36,8 olduğu görüldü. Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında olan çocuk nüfus, cinsiyete göre incelendiğinde, bu oran erkek çocuklarda yüzde 36, kız çocuklarda ise yüzde 37,8 olarak kayıtlara geçti.