BAHAR AKPINAR | Bugün İstanbul’da tiyatro üretimi ortadan kalkmış değil. Aksine genç topluluklar, bağımsız sahneler ve farklı estetik arayışlarla son derece canlı bir üretim var. Fakat iki İstanbul arasındaki asıl fark kaç oyun üretildiğinde değil. Bir zamanlar tiyatronun şehirde bir yeri vardı. Şimdi ise tiyatro şehirde kendine yer arıyor.
CENGİZ ERDİNÇ | Yeni nesil çeteler, mahalle aralarındaki çatışmalardan teknoloji kullanan, sınır aşan ve cinayet dahil suçları “hizmet” olarak sunan ağlara dönüştü. Cengiz Erdinç, önceki bölümde ele aldığı Bahçeli’nin geleneksel mafya gruplarını konsolide etme hamlesinin ardından bu kez yeni nesil çetelerin teknoloji, sosyal medya, yasadışı bahis ve uluslararası suç ağlarıyla geçirdiği üç aşamalı evrimi; “Gen Z mafyası”ndan Avrupa’ya uzanan “mafya transplantasyonu” riskine kadar inceliyor.
CENGİZ ERDİNÇ | Bahçeli’nin geleneksel mafya figürlerini buluşturduğu dönemde yeni nesil çetelere yönelik operasyonlar da yoğunlaştı. Peki, yüzlerce operasyona rağmen bu örgütler nasıl büyüdü? İddianameler; mahallelerden tribünlere, cezaevlerinden sınır ötesine uzanan suç ağlarının para, silah ve ortak eylemlerle nasıl geliştiğini ortaya koyuyor.
İLKE ATİK TAŞKIRAN | Cümleler kusursuz, peki ya biz? Bilmediğimiz konularda uzman gibi yazmak, başkasının üslubunu kendi sesimizmiş gibi sunmak, düşünmeden içten mesajlar göndermek… Yapay zekâ bütün bunları kolaylaştırırken, gerçek birikimimiz ve duygularımızla başkalarına gösterdiğimiz yüzümüz arasındaki mesafe giderek büyüyor.
Öğrencilerin öncülük ettiği protestolarla sarsılan Vučić, başbakanlığa dönerek iktidarını sürdürmenin yolunu arıyor. Sırbistan’da şimdi soru şu: Sokakta hesap soranlar, sandıkta bu planı bozabilecek mi?
TEZCAN KARAKUŞ CANDAN | Ankara’nın Kavaklıdere, Ayrancı, Esat, Bahçelievler ve Emek gibi köklü mahallelerinde kentsel dönüşüm yalnızca binaları değil, kuşakların biriktirdiği hayatları, komşulukları ve kentin hafızasını da siliyor. Yıkılan her apartmanla birlikte bir pencerenin ışığı, bir bahçenin ağacı, bir sokağın sesi ve Cumhuriyet Ankara’sının bir parçası daha kayboluyor.
SEDAT BOZKURT | 28 Şubat’ın laiklik konusunda “hassas”sermayesi şimdilerde hem AKP’nin hem de Erdoğan’ın bir dönem daha kalacağının hesabını hem yapıyorlar hem de istiyorlar. Bunu tüm dünyada olduğu gibi toptan Türkiye siyaseti de kabullenmiş gibi. AKP Genel Merkezi’ndeki hava da bu yönde. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde bir sıkıntı görmüyorlar. TBMM dağılımına odaklanmış vaziyetteler. Yani AKP her zamanki gibi toptan Türkiye siyasetinin hayli ilerisinde, hesapları bir kez daha tutarsa tabi…
HASAN AYDIN | Bugün seyyanen zam konusunda basın toplantısına katılım gösterecek olan emekli örgütlerinin fiili ve meşru hak alma mücadelesinde de aynı tavrı sürdürmeleri gerekmektedir.
KEMAL GÖKTAŞ | Petrol ticaretinden şirketler kazandı, fatura devlete kaldı. Bağdat’ın onayı olmadan IKBY petrolünün Türkiye üzerinden satışına izin verilmesi nedeniyle Türkiye aleyhine 1,47 milyar dolarlık net anapara hükmü çıkmıştı. Ankara, faizler hesaplandığında aslında Irak’ın kendisine borçlu olduğunu savundu. ABD’li hâkim bu tezi de reddetti: Net alacaklı Irak. Şimdi Türkiye’nin ödeyeceği nihai tutar hesaplanacak.
HASAN AYDIN | Ücretli öğretmenlik, öğretmen açığını kapatmanın kalıcı bir yöntemi değil, eğitim sistemindeki yapısal sorunun üzerini örten geçici bir uygulamadır. Sadece ders sayısı üzerinden geçimini sağlamaya çalışan, ancak özlük ve sosyal haklardan yoksun bırakılan eğitim emekçileri üzerinden sürdürülebilir bir eğitim politikası oluşturulamaz.
İLKE ATİK TAŞKIRAN | Bir ülkenin gelecekteki ekonomik ve siyasi gücünü belirleyecek bir teknoloji ortaya çıktığında, o teknolojinin hızını kim belirler? Şirketler mi, devlet mi? Bugün yapay zeka tartışmasının asıl siyasi sorusu bence tam burada duruyor.
BAHAR AKPINAR | Nazi Almanyası’nda eşcinsellere yönelik baskı toplama kamplarıyla başlamadı. Önce kullanılan dil değişti; bilimsel çalışmalar yok edildi, mekânlar kapatıldı, yasalar genişletildi ve ihbarlar polis dosyalarına dönüştü. Pembe üçgenin tarihi, zulmün adım adım nasıl inşa edildiğini ve 1945’ten sonra bile neden sona ermediğini anlatıyor.
HASAN AYDIN | Yaklaşık 17 milyon öğrenci ile 1,2 milyon öğretmen yeni eğitim yılına başladı. Ancak okullardaki güvenlik ve temizlik açıklarından zorunlu bağışlara, ücretsiz yemek talebinden MESEM’lerdeki çocuk işçiliğine, tarikat protokollerinden öğretmenlerin güvencesizliğine kadar eğitim sisteminin kronik sorunları yeni döneme de taşındı.
İLKE ATİK TAŞKIRAN | Bir gencin sohbet botuna danışmasını engelleyebilirsiniz ama yerine ne koyacağı sorusu ortada duruyor. Ve o sorunun cevabı hep aynı yerde bitiyor, yani bir yetişkinde. Sorun gencin makineyi seçmesi değil. Sorun, alternatifin bu kadar zayıf görünmesi.
TEZCAN KARAKUŞ CANDAN | Üç yüzyıl önce bir sarayın kapısından zoraki içeri giren Ali ve Hasan’ın hikâyesi, bugün Berlin’in sokaklarında başka isimlerle, başka nedenlerle sürüyor. Zaman değişiyor ama insanın yabancı bir yerde kendine yeniden bir hayat kurma, dil öğrenme ve ait hissetme mücadelesi hep devam ediyor.
HASAN AYDIN | 12 Eylül yaşamın pek çok alanın da ağır travmalara yol açtı. Üniversitelerde siyasal ve toplumsal meseleler hakkında yorum yapabilme kapasitesi zayıfladı. Farklı düşüncelerin tartışma ortamı daraltılıp öğretim üyeleri üzerinde idari ve siyasi baskı mekanizmaları oluştu. İlköğretimin hukuki tanımı değiştirildi. Günümüz gençleri 12 Eylül’ün mirasına karşı özgür, bilimsel, laik ve eleştirel bir eğitim anlayışının önündeki engelleri sorgulayıp mücadelelerini yürütmelidirler.
SEDAT BOZKURT | MHP tabanında var olan “Devlet Bey'in bir bildiği vardır” toptan kabulü, Kürt seçmenin bir bölümünde de “Vardır başkanın bir bildiği” haline dönüşmüş vaziyette. Bu hâl, demokratik siyaset için iyi bir hâl değil…
ALİN OZİNİAN | Zahrad’ı önemli kılan şey aykırılığı ve kalıpların dışına çıkma arzusudur. Her sanatçı böyle değil midir, diyebilirsiniz. Bilmem, belki de öyledir. Ama Zahrad, insana vurmadan, acıtmadan nüfuz eder; zarafetle ulaşır içerideki gizli dünyaya.
GSB öğrencilerin yüzde 90’ının yurtlara yerleştirildiğini açıklasa da devlet yurtlarının yatak kapasitesi son bir yılda geriledi. Özel yurt ücretleri aylık 76 bin, kiralar ise 80 bin liraya ulaşırken, öğrenciler eğitim ile barınma maliyetleri arasında sıkışıyor.
İLKE ATİK TAŞKIRAN | Sosyal medya ekonomisi yeni bir çalışma özgürlüğü mü yaratıyor, yoksa görünür olabilenler ile olamayanlar arasında yeni bir ekonomik eşitsizlik mi kuruyor?
SEDAT BOZKURT | Demirtaş’ın serbest kaldıktan sonra aktif siyasete girip girmeyeceği tartışmalı. Öcalan’ın ya da onun partisinin karşısında yer alması mümkün gözükmüyor. Bunun muhtelif nedenleri var. Ama Kürt siyasetinin en önemli figürünün evinde oturacağını beklemek de akıllıca değil. Demirtaş herhangi bir pozisyon alsa da almasa da Kürt siyasetinde Öcalan partisinden sonra bir bölünme kaçınılmaz.
BURAK SOYER | İlk sezonundan itibaren yalnızca “Katil kim?” sorusunun etrafında dolaşmadan, toplumun çürümüş yanlarını, kadın cinayetleri üzerinden görünür kılan “Mezarlık” dizisi, yeni sezonunda da bir türlü dinmeyen bu yaranın, internet forumları ve sosyal medya aracılığıyla şekil değiştirip örgütlü bir yapı haline gelişini ekrana taşıyarak izleyiciyi de bunun üzerinde düşünmeye çağırıyor.
BAHAR AKPINAR | İstanbul’da toplu taşımanın tarihi, en hızlı aracın tarihi değildir. Birbirine değmeden yaşayamayan, fakat birbirine tahammül etmekte de zorlanan milyonlarca insanın aynı şehri paylaşmayı öğrenme tarihidir.
YAVUZ HALAT | Bütün suç devletindir. Kaza yapan her motosikletin, uzvu kopan ya da ölen her motorcunun asıl sorumlusu devlettir! Çünkü devlet, en asli görevi olan “vatandaşların can güvenliğini koruma” yükümlülüğünü yerine getirmemektedir.
BURAK SOYER | Polisin 7/24 her yeri gözetlediği İstanbul’da “gerçek suçlar” yerine drone’larla içki içenlerin peşine düşüp eliyle koymuş gibi bulmasını neye bağlamalıyız?
İLKE ATİK TAŞKIRAN | Belki de Oyun Politika Belgesi’nin asıl derdi, çocuklara hangi oyunları öğreteceğimiz değil; çocukların kendi oyunlarını kurabilecekleri hayatı nasıl yeniden mümkün kılacağımız olmalı. Oyun da okulun içine girdiği için değil, sokakta kendiliğinden var olamadığı için artık bir politika meselesi.
TEZCAN KARAKUŞ CANDAN | ODTÜ Ormanı bugün bir kez daha Ankara’nın önüne aynı soruyu koyuyor: Değişen gerçekten yönetimler mi, yoksa değişmesi gereken kente bakışımız mı?
HASAN AYDIN | Öğretmeni yeni talimatlarla kuşatmak yerine ona güven verilmeli, mesleki özerkliği güçlendirilmeli, norm kadro sorunu öğretmenin omuzlarına yüklemek yerine eğitim planlaması sorgulanmalı ve öğretmenin kıyafeti ile değil, emeği ve mesleki birikimi ile ilgilenilmelidir.
ALİN OZİNİAN | Oysa yolda büyüttüğümüz cesaret, değiştirdiğimiz yön ve öğrendiğimiz denge tutunma bitse bile bizimdi. Sarmaşığın bilgisi sadece tutunmaya dairdi. Kertenkele ise başka bir hakikati taşıyordu: Kuyruk ona aitti ama o, kuyruğu değildi. İnsan dünyada ilerlerken, Sarmaşık “tutun”, Kertenkele “bırak” diye fısıldıyordu. Birbirine zıt iki hareket değildi bunlar. Biri vakti geldiğinde ötekine yer açıyordu.
MEHMET ÇETİNGÜLEÇ | Önümüzdeki süreç şunu gösterecek:Kemal Bey gerçekten de CHP’yi güvenli bir limana ulaştırıp görevi teslim edecek mi? Yoksa hırs içinde davranıp, Muharrem İnce dahil hiç kimseye fırsat vermeden bir kez daha Cumhurbaşkanı adayı mı olacak? Diğer yandan Muharrem İnce senaryosunda önemli bir ayrıntıyı gözden kaçırmamak gerekir. Eğer İnce CHP’nin başına geçip partiyi yüzde 5’lerden yüzde 15’lere çıkarırsa, bu durum Yeni Parti’yi aşağı çekecektir.
BURAK SOYER I “Aşık Mahzuni Şerif Türküleri”, bu memleketin, üzerlerindeki dertten kamburu çıkmış onurlu, namuslu insanlarını Kaan Tangöze’nin sesinden ve gitarından tıpkı Mahzuni gibi unutmama, unutturmama albümünün “plağa gelmiş” hâlidir.
Külliye'de tartışmaya açık, muhtelif yaklaşımlara sahip (yeni anayasa konusunda ittifak yapacakları siyasi yapılara göre de değişiklik arz eden) en az 4 yeni anayasa metni hazırda bekliyor. Bu arada İyi Parti’den gelen “parlamentonun daha güçlü hale getirilmesi” önerisi üzerinde de çalışılması talimatı vermiş Erdoğan.
BURAK SOYER | Kocaelispor maçında ev sahibi ekibin tribünlerindeki ceset torbalarını simgeleyen “sarı torbalar” dikkat çekti. Peki yeşil sahada “dakika bir gol bir” vuku bulan bu olay ne anlama geliyor?
İLKE ATİK TAŞKIRAN| 1 milyon çalışan gerçekten kendi geleceğini planlayabilmek için mi değerlendirilecek, yoksa işgücü piyasasının ihtiyaçlarına göre yeniden sınıflandırılmak için mi? Meslek haritası çalışanı erkenden hazırlayan bir uyarı sistemi mi olacak, yoksa işverenin çalışan üzerindeki pazarlık gücünü artıran yeni bir referans mı?
TEZCAN KARAKUŞ CANDAN | Berlin’in ünlü tüketim mabedi KaDeWe, 1907’den bugüne yalnızca lüksün ve bolluğun değil, Nazi dönemindeki mülkiyet gaspının, savaşın yıkımının, Soğuk Savaş’ın ideolojik çatışmalarının ve birleşmenin de sahnesi oldu. Bugün 69 bin euroluk bir viskiyle kaldırımda uyuyan bir insanı aynı kent manzarasında buluşturan Berlin, kapitalizmin ışıltısı ile yoksulluğun çıplak hakikatini yan yana sergiliyor.
SEDAT BOZKURT | Cumhurbaşkanlığı sisteminin aradan geçen 8 yıla karşın hala oturmadığını her gün görüyoruz. Mesela Erdoğan’ın kafasındaki gibi cumhurbaşkanı parti üyesi olmaz ise bakanların politik kimlikleri, parti üyelikleri olacak mı? Seçimlerden sonra muhtemelen yeterli sayıyı bulması halinde Bilal Erdoğan AKP Genel Başkanı olduğunda işler basit. Erdoğan genel başkanı olmasa da AKP onun partisi olacak ve AKP’den iktidar partisi diye söz edebileceğiz.
ALİN OZİNİAN | Yolda neşeyle yaylanarak, kedilere gülümseyerek ve şapkamı herkes görsün diye başımı sağa sola sallayarak yürüyememiştim o gün. Ne olduğunu anlayamadığım o mutsuzluk bana da yapışmıştı.Susturulduğu için konuşmuyordu demek ki. Şimdiyi kurtarmak için Marta’nın geçmişi ailemiz tarafından görülmüyordu. Bugün dağılmasın diye dün yok sayılıyordu. Adı konmazsa eski eriyecek, kötülük seyrelecek sanıyorlardı. Kökü yok sayılan var olabilir miydi?
MEHMET ÇETİNGÜLEÇ | Türkiye’nin yüksek enflasyona daha fazla dayanacak gücü kalmadı. Orta sınıf yok oldu. Milyonlarca insan alt kümeye düştü. Yoksulluk hızla yayılıyor. Bunun üzerine dövizin patlamasına izin vermek, yoksulluğun iyice derinleşmesi demektir. Dar gelirliler yıllardır enflasyonun bedelini ödüyor, ama ihracatçılar başta olmak üzere elinde döviz stoku bulunanlar bedel ödemeye yanaşmıyor.
BAHAR AKPINAR | Londra’nın içinde biraz İstanbul varsa, İstanbul’un içinde de biraz Londra var. Belki bu yüzden bir şehirden gerçekten ayrılmak sandığımızdan çok daha zor. Çünkü şehirin kendisi yalnız bulunduğu yerde duran bir coğrafya değil, insanların hafızasında başka şehirlere dağılan, oralarda bekleyen ve bazen yıllar sonra hiç ummadığımız bir anda yeniden görünen bir hafıza mekanı aynı zamanda. Bazen baktığımız yer, bulunduğumuz yer değildir. Yaşadığımız zaman bugün değildir...
HASAN AYDIN | Adalete güven duygusunun sarsıldığı bazı toplumların hayati önemdeki büyük hukuksal davalarında siyasi otoritenin tercihlerinin öne çıkması da inkar edilemez. Siyasi irade, halkın talep ve beklentileri yönünde eşitlik ve adaletten yana tutum sergilediği sürece etkin olur. Seyyanen zam gibi geniş toplum kesimlerini ilgilendiren temel sorunlar, mahkemeler yolu dışında TBMM deki genel görüşmelerle ve siyasi irade ile de acilen çözüme ulaşabilir.
İLKE ATİK TAŞKIRAN | İnsanlar internette giderek daha az konuşuyor. Peki sustuklarında internet de mi sessizleşiyor? Görünüşe göre hayır. Tam tersine, insanlar geri çekildikçe bazı sesler daha fazla duyuluyor. Parası olanlar, öfkesi olanlar, sürekli görünür olmak isteyenler ve artık hiç yorulmayan makineler...
TEZCAN KARAKUŞ CANDAN | Berlin’in tarihsel hafıza mekânlarından Hamburger Bahnhof’ta Lina Lapelytė’nin 400 bin ahşap küp, müzik ve kolektif üretimle kurduğu “We Make Years Out of Hours” enstalasyonunun izini sürüyor; geçmişin bölünmüşlüğünden birlikte üretmenin, dinlemenin ve dayanışmanın mekânına uzanan dönüşümü anlatıyor.
MEHMET ÇETİNGÜLEÇ | Süper Lig'in en büyük 4 kulübünün toplam borcu 1,5 milyar euroyu aşmış. İyi haber ama… Eski borç rakamları üzerinden hesap yapılmış. Güncel rakamları üzerinden hesaplandığında 4 kulübün toplam borcu 89 milyar lirayı aşıyor. Yani 1 milyar 600 milyon euronun üzerinde. Buna rağmen kulüpler deli gibi transfer yapıp milyonlarca euroyu havaya saçıyor. Eski nesil kızınca “ayıptır günahtır yahu” derdi. Hakikaten ayıp değil mi? Transfer bedellerini hangi parayla ödeyeceksiniz?
ALİN OZİNİAN | Elin mucizesi yalnızca onunla dünyaya dokunmamızda değil, dünyayı onunla değiştirmemizde yatıyordu. Yapmanın insan bedenindeki makamı değil miydi el? İnsanın yapabilme kudretinin asıl makamı el değil, yürekti.
BURAK SOYER | “Bizim çocuklar”ın bu yılki Dünya Kupası’ndaki hezimetinin ardından, hali hazırda ligler de başlıyorken, “Ofsayt Bilen Kadınlar”, kadınların sadece sahadaki yerini değil, toplumsal normların çizdiği sınırlar içindeki yeri üzerine de düşünmeye itiyor.
YAĞMUR KARAGÖZ | Mabel Matiz’in “Ha Leylim” şarkısına “müstehcenlik” soruşturması açılması, Türkiye’nin şarkılarla bitmeyen imtihanının son örneği oldu. Orhan Gencebay’dan Barış Manço’ya, Sıla’dan Grup Yorum’a; kimi “karamsar”, kimi “erotik”, kimi “sakıncalı” bulundu. İktidarlar, gerekçeler ve sansürün araçları değişti; şarkılara neyi söyleyip söyleyemeyeceklerini anlatma isteği değişmedi.
İLKE ATİK TAŞKIRAN | Şeffaflık, insanları etiketlemekle değil, gördükleri şey hakkında daha doğru bilgi vermekle ilgilidir. Eğer bir rozet yalnızca “AI kullanıldı” demekle kalmayıp kullanıcıyı aynı zamanda şüpheli hâle getirirse, o rozet gerçekten şeffaflık mı sağlar, yoksa yeni bir dijital fişleme biçimi mi yaratır?
MEHMET ÇETİNGÜLEÇ | Yüz milyonlarca insanı barındırma kapasitesi olan Kanada'ya 6 bin Türk'ün fazla geldiğini görmek inanılması güç bir olay. Ama başta bir bürokrat var. Justin Trudeau görevde olsa büyük ihtimalle bu sorun hiç yaşanmayacak, gelenler kalıcı oturum alabilecekti.