IŞİD'İN GÖLGESİNDE YENİ SURİYE-2: Silahla yakalanan kadınların dosyaları, kampta büyüyen çocuklar

HALE GÖNÜLTAŞ | Roj Kampı’nın eş yöneticisi Hükmiye İbrahim, kamptaki bazı kadınların Bağoz’da çatışırken silahlarıyla yakalandığını söyledi. İbrahim’in anlattığı dosyalarda telefon yazışmaları, silah kayıtları ve talim fotoğrafları var. El Hol boşalınca Roj’dan da çıkacaklarını düşünüp bavullarını toplayan kadınlar oldu. Çarşıda konuştuğum bir anne, burada büyüyen çocuklarına kampın dışındaki hayatı anlatmakta zorlanıyordu: “Dış dünya çocuklar için fazlasıyla soyut.”

HALE GÖNÜLTAŞ

Kamışlı’ya bir buçuk saat uzaklıktaki Derik kırsalında yer alan Roj Kampı’nda çalışmaya başlamadan önce kamp yöneticisi Hükmiye İbrahim’le buluştum. İbrahim duvarda asılı görsel üzerinden kampın bölümlerini ve nerelere girebileceğimi gösterdi. Bana eşlik edecek iki kadın asayiş görevlisinin uyarılarına uymamı istedi. Sonra kampa çelik yelekle girmem gerektiğini söyledi. Yeleğin görüşeceğim kadınlarla aramda mesafe yaratabileceğini, bu yüzden giymek istemediğimi söyledim. İbrahim, El Hol boşaldığından beri Roj’daki kadınların tepkilerinin arttığını anlattı. “Kadınlar çok uzun yıllardır kampta ve artık çok öfkeliler. Öfkelerinden gazeteciler de nasibini alabiliyor. Kampta bulunduğunuz sürece güvenliğinizden biz sorumluyuz” dedi.

Odadan çıktı. Bir oyuncak tabanca ve demir kılıçlarla döndü. Hepsini masaya bıraktı. Kılıçların çadırlardan ve duvarlardan sökülen demir ve çelik parçaları yassılaştırılarak yapıldığını anlattı. Daha küçük kılıçların kadınların çadırlarında da bulunabileceğini söyledi:

“Bu kılıçlar sadece bulabildiklerimiz. Çocukların oyuncakları.”

Bağoz'da silahla yakalanan kadınların dosyaları

İbrahim’e kadınların Roj’a nasıl getirildiğini sordum. IŞİD’in Suriye’de elinde tuttuğu son toprak parçası Bağoz’un düşmesinin öncesinde ve sonrasında binlerce kadın ve çocuk Kürtlerin denetimindeki kamplarda tutuluyordu.

İbrahim, Roj’daki kadınların bir bölümünün Bağoz’da Kürt güçleriyle çatışırken silahlarıyla yakalandığını söyledi. Anlattığına göre dosyalarda kadınların yakalandıkları sırada taşıdıkları silahlara ilişkin kayıtlar, telefonlarındaki görüntüler ve yazışmalar, silah talimi fotoğrafları ve çatışma alanına ilişkin bilgiler vardı. Bu bilgilerin Suriye hükümetinden, Kürt güçlerinden ve koalisyondan geldiğini belirtti.

Bağoz’da yakalananlar arasında Türkiye vatandaşı kadınların olup olmadığını ve bu kadınlar hakkında dosya bulunup bulunmadığını sordum. İbrahim, bilgilerin gizli olduğunu söyleyerek iki sorumu da yanıtsız bıraktı.

İbrahim’e göre yakalananlardan bazıları kimlik belgesi taşımıyordu. Kimliğini gizleyen ve ülkesine dönmek istemediği için kendisini başka bir ülkenin vatandaşı olarak tanıtan kadınlar da vardı. Kayıtlara Mali vatandaşı olarak geçen bazı ailelerin Sudanlı ve Somalili olduğu, bu iki ülkeden gelen yetkililerin fotoğrafları incelemesi ve ailelerle görüşmesiyle anlaşılmıştı.

Roj'un iradesi Şam'a devredilmedi

Ekim sonunda kampa girdiğimde, Roj’u Kürt Özerk Yönetimi idare ediyordu; giriş çıkışları asayiş görevlileri denetliyordu. 2023’ten beri kamp yönetiminde görev yapan Hükmiye İbrahim, 12 Kasım’da Roj’un idaresinin Şam’a devredilmediğini söyledi. İbrahim’e göre kamptaki birimlerin Suriye devlet kurumlarına nasıl bağlanacağı hâlâ görüşülüyordu.

Ekim sonunda kampta 724 aile vardı

İbrahim’in ekim sonunda verdiği bilgilere göre Roj’da 53 milliyetten 724 aile yaşıyordu. En kalabalık grup Rusya’dan gelenlerdi. Fransa, Türkiye ve Almanya’nın yanı sıra başta Tunus ve Fas olmak üzere çeşitli Arap ülkelerinden aileler de kamptaydı. Kampta 50 Fransız kadın ve 110 Fransız çocuk bulunuyordu. Yönetimin çocuk olarak kaydettiği 1501 kişi arasında aileleriyle kalan 18 yaş üstü gençler de vardı. Türkiye vatandaşlarının bulunduğu 61 ailede toplam 185 kişi yaşıyordu. Bu ailelerde çocuk olarak kaydedilen 124 kişi arasında da 18 yaşını doldurmuş gençler vardı.

Kampta yaşam pahalı

Kampa iki kadın Suriye İç Güvenlik Birimleri’ne bağlı asayiş görevlisiyle girdik. Tel örgülerle çevrili kampın girişindeki küçük çarşıda manav, eczane ve para transfer merkezi var. Kadın ve çocuklar, kaldıkları bölgeye ayrılan günlerde alışverişe çıkabiliyor. GOPA adlı sivil toplum kuruluşu kamptaki ailelerle bire bir ilgileniyor.

Çadırı ısıtmak için ısıtıcı satın almak gerekiyor. Yemek pişirmek için gereken malzemeler de çarşıda pahalı. Konuştuğum Fas doğumlu bir Fransa vatandaşı, gıda fiyatlarının yüksek olduğunu, parası olmayan kadınların aç kaldığını söyledi. Çevremde toplanan kadınlar, sabah ve akşamüstü verilen elektrik için de para ödediklerini anlattı.

Eczane

Hastalanan kadınlar ve çocuklar güvenlik görevlileri eşliğinde en yakın hastaneye götürülüyor. Kadınlar, diş tedavisi dâhil sağlık giderlerinin büyük bölümünü kendilerinin karşıladıklarını söyledi. Anlattıklarına göre bir kan tahlili 50 ila 100 dolar, bir cerrahın muayene ücreti 300 dolara yakın. Ameliyat gerektiğinde masraf binlerce doları bulabiliyor.

Bazı aileler bu giderleri yakınlarının kamp yönetiminin onayladığı kanallardan gönderdiği parayla karşılıyor. Görüştüğüm bazı kadınlar radikal Selefi çevrelerden de maddi destek aldıklarını söyledi.

Kamptaki kadınlar yıllardır kendilerine para gönderenlere sosyal medyadan teşekkür ediyor. Suriye’de bulunduğum sırada bazı kadınların hesaplarında ellerinde parayla çektirdikleri, yüzlerinin görünmediği fotoğraflar gördüm. Paylaşımlarında kendilerine yardım gönderen derneklere ve sivil toplum kuruluşlarına teşekkür ediyorlardı.

Market
Çarşıda oynayan çocuklar

Çarşıda oynayan çocukların çoğu küçüktü. Bu çocukların büyük bölümü kampta doğmuştu. Kimi top oynuyor, kimi bir eliyle yüzünü kapatıp öteki eliyle tekbir işareti yapıyordu. Bazıları kameraya gülümseyerek poz verdi, bazıları kaçıp gözden kayboldu. Bana yaklaşan çocukları ötekiler yanımdan uzaklaştırdı.

Bir anne, çocuklarına kampın dışındaki gündelik hayatı anlatmakta zorlandığını söyledi. “Onlara öğretmeye çalışıyoruz. Ama dış dünya çocuklar için fazlasıyla soyut.”

Anneler oğullarının yeniden götürülmesinden korkuyor

Çarşıda konuştuğum bazı kadınlar, oğullarının yeniden yanlarından alınmasından korkuyordu. Arama sırasında çocuklarını saklamak için çadırlarının altına sığ çukurlar kazdıklarını anlattılar.

İbrahim’e göre 2023’ten önce 11 yaşını geçen erkek çocuklar annelerinden ayrılarak Haseke’deki bir merkeze götürülüyordu. İbrahim, kamp yönetiminin çocukların radikalleşmesini ve cinsel istismara uğramasını önlemek için bu yola başvurduğunu söyledi. İnsan hakları örgütlerinin itirazlarının ardından Birleşmiş Milletler’in devreye girdiğini ve uygulamanın sona erdiğini anlattı.

“Roj Kampı’nda şu anda üç bebek var. Biri altı aylık, diğerleri bir ve bir buçuk yaşında” dedi. İbrahim’in verdiği bilgiye göre uzun yıllardır kampta kalan bazı kadınların beş, altı yaşında çocukları vardı. Kampta 15 yaşında erkek çocukların yanı sıra 23–24 yaşında genç erkekler de yaşıyordu. Bazı kadınların kamptaki genç erkeklerle birlikte olduğunu söyleyen İbrahim, bunu kadınların “soylarını sürdürme” isteğine bağladı.

Doğumların çadırlarda yapıldığını söyleyen İbrahim, bir önceki yıl yaşanan bir olayı anlattı. Ona göre kampta hamile kalan bir kız çocuğunun ailesi, gebeliğin sonlandırılması için yönetime başvurmuştu. Yönetim izin vermeyince bazı kadınlar çadırda müdahale etmiş, gebelik düşükle sonuçlanmıştı.

Al Hol boşalınca bavullarını topladılar

Roj’da konuştuğum bazı kadınlar, El Hol boşaldıktan sonra kendilerinin de serbest bırakılacağını düşünüp bavullarını topladıklarını anlattı. Kendilerine yakın gördükleri yeni Suriye yönetiminin kampın kapılarını açacağına inanıyorlardı. İbrahim’in verdiği bilgiye göre, kampa girmemden yaklaşık iki hafta önce Türkiye’den Mazlum-Der heyeti gelmiş, kadınlarla çocukların isimlerini istemişti. İbrahim de isteklerini geri çevirmemiş. Mazlum Der heyetinin, İbrahim’e “Şam yönetimiyle görüşüp gerekli izinleri aldıktan en geç iki gün sonra kadınları ve çocukları almak üzere kampa geleceklerini” söylediklerini aktardı.

Mazlum-Der yönetimini aradım. Dernek yetkilileri Derik’e gelerek kamp yönetimiyle görüştüklerini doğruladı. Kampa Türkiye’deki güvenlik makamlarının onayıyla gelip gelmediklerini sordum. Yola çıkmadan önce ilgili devlet birimlerine mektup yazarak Roj’a gideceklerini bildirdiklerini söylediler.

Dernek yetkilileri, kadınlarla çocukların durumunu görmek ve kamptan çıkmalarına aracılık etmek için Roj’a gittiklerini, bu yöndeki mesajlarını Şam’a da ilettiklerini anlattı. Dernek yetkilisi, “Kadın ve çocukların kamptan çıkarılabilmesi için Türk resmi makamlarının Şam yönetiminden resmî talepte bulunması gerektiğini anımsattım. Görevli, “Kuralları biliyoruz. Sadece Şam yönetimi ile kadınların durumlarını konuştuk. Biz insani yardım alanında çalışan bir sivil toplum örgütüyüz. Kampta kalan kadınların ailelerinin başvurusu üzerine Roj Kampı’na bu ziyareti gerçekleştirdik” bilgisini verdi.

Telefonu kapattıktan sonra Hükmiye İbrahim’e Türkiye’den kadın ve çocukların çıkarılması için kamp yönetimine resmî başvuru gelip gelmediğini sordum.

“Hayır” dedi ve ekledi: “Kadınların geleceği ne olacak? Çağrımı tekrarlıyorum. Devletler birbirlerine baskı yapıp bu kadınları ivedilikle alsınlar. Roj Kampı tam bir radikalleşme merkezi. Devletler vatandaşlarını almadıkları sürece radikalleşen yeni nesiller yetişiyor.”

Kamp yönetimi 9 aileyi Somali heyetine teslim etti

Roj’da bulunduğum günlerde Somali hükümetinin temsilcileri kamp yönetimiyle temas hâlindeydi. İbrahim, 12 Kasım’da yaptığı açıklamada kamp yönetiminin dokuz Somalili aileden toplam 32 kişiyi, Somali’nin Şam Büyükelçiliğini temsil eden heyete teslim ettiğini söyledi.

Defne Bayrak Suriye'de kalmak istiyor

Roj Kampında kalan kadınlardan Defne Bayrak’la idare binasında konuşmak istediğimi İbrahim’e söyledim. Yaklaşık yirmi dakika sonra idare binasına geldi, “Gazeteciler için çağırdığınızı bilseydim, gelmezdim” dedi.

İbrahim odadan çıktı. İçeride kampın kadın Asayiş görevlilerinden biri kaldı. Bayrak, daha önce konuştuğu bir gazetecinin sözlerini çarpıttığını ve kendisini “şeriata karşıymış gibi” gösterdiğini söyledi. O röportajdan sonra tehdit aldığını, bu yüzden basınla konuşmak istemediğini anlattı.

Bayrak, 2015’te kızlarıyla Suriye’ye geçmişti. 2019’da verdiği bir röportajda Gaziantep’te gözaltına alınıp serbest bırakıldığı gece sınırı geçtiğini anlatmıştı. Suriye’de yakalandıktan sonra iki ay cezaevinde tutulduğunu, ardından kızlarıyla Roj’a götürüldüğünü söylemişti. O röportajda Türkiye’de yargılanmak istiyordu. Bu kez serbest bırakılırsa Suriye’de kalacağını ve dinini burada yaşamayı sürdüreceğini söyledi.

Kızları beş yıl önce Ankara’nın onayıyla Türkiye’ye getirilmişti. Onlara aile büyükleri bakıyor. Bayrak, kızlarının Türkiye’de mutlu olduğunu söyledi. Çocuklarını hatırlatıp Suriye’de kalma kararının kesin olup olmadığını sordum:

“Türkiye’ye gelsem beni cezaevine koyarlar. Suriye’de Rakka’da, İdlib’de yaşarım, hiç fark etmez.”

"Kampta gazeteci istemiyoruz"

Çadırların arasında selam verip yanına yaklaştığım Rusya vatandaşı Vera, gazetecilerle konuşmak istemediğini söyledi. Gazetecilerden nefret ettiğini de ekledi. Çevresinde toplanan kadınlardan birine göre insan hakları örgütlerinin avukatları, basına konuşmalarının ülkelerinde tepkiyle karşılanabileceği ve dönüşlerini zorlaştırabileceği konusunda onları uyarmıştı. Kadınlar, kampa gazeteci alınmasını istemediklerini yönetime bildirdiklerini anlattı.

Kampta yaklaşık dört saat geçirmiştik. Türkiye vatandaşı bir kadın ve çocuklarının yaşadığı çadırdaydım. Görüşmeye başlayalı yaklaşık on beş dakika olmuştu. Çadırdaki televizyonun sesine dışarıdan tekbir sesleri karıştı. Bir Asayiş görevlisi içeri girdi. Dışarıda yüzlerce kadın ve çocuğun toplandığını, çıkmam gerektiğini söyledi. Çadırdan çıktığımda kadınlardan bazıları kendi dillerinde, bazıları İngilizce bağırıyordu. “Bizi serbest bırakın.” “Kampta gazeteci istemiyoruz.” Kalabalığın arasında on yaşından küçük onlarca çocuk vardı. Tekbir getirerek taş atıyorlardı. Kamp dışına çıktık. Ortalık sakinleşince görüşmelere devam etmek istedim. Kamp yönetimi ve güvenlik görevlileri o gün yeniden içeri girmeme izin vermedi.

Araştırma Haberleri