HALE GÖNÜLTAŞ
Roj Kampı’nda çadırların arasında yürürken bir kadın arkamdan seslendi. Türkiye vatandaşı olduğunu söyleyip onu dinlememi istedi. Çocuklarıyla yıllardır kamplarda yaşıyordu. Koşulları, “insanlık dışı” diye tarif etti. Türkiye’de olup bitenleri yakından takip ediyordu. “Ben şeriat düzeninde yaşamak istedim. Haram yemedim. Artık ülkeme dönmek istiyorum. Ama ülkemde de kendi kurallarıma göre yaşamak istiyorum” dedi. Türkiye’de nasıl bir hayat kurmak istediğini sorduğumda, önce çocuklarının eğitiminden söz etti. Küçük çocuğunu devlet okuluna göndermek istemiyordu. Onu evde, kendi benimsediği dinî kurallara göre yetiştirmeyi düşünüyordu.
Roj'da 3 gün
Ekim 2026’nın son haftasında Roj Kampı’na girdim. O sırada kampta Türkiye vatandaşı 61 kadın ve bu kadınların ailelerinden 180 çocuk vardı. Görüştüğüm 44 kadının 14’üyle ayrıntılı konuştum. Diğer 30 kadın geçmişleri hakkında konuşmak istemedi. Türkiye ve Orta Asya’dan bir grup kadınla bir yılı aşkın süredir sosyal medya üzerinden temas hâlindeydim. Kampa geleceğimi bilmiyorlardı. Bazılarıyla çadırlarında, çoğuyla güvenlik nedeniyle kampın idare binasında konuştum. Kadınlarla yaptığım görüşmeleri izinleriyle kayda aldım. Hukuki kaygıları vardı. Adlarının ve geldikleri kentlerin yazılmasını istemediler.
Suriye’ye ne zaman gittiklerini anlatan kadınların çoğu, 2012 ile 2014 arasında yola çıktıklarını söyledi. Suriye’ye gidişlerini, İslam tarihinde Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye göçüyle anılan “hicret” kelimesiyle anlatıyorlardı. IŞİD’in 29 Haziran 2014’te hilafet ilanıyla benimsediği “İslam Devleti” adını, bu tarihten önce çıktıkları yolculuklardan söz ederken de kullanıyorlardı.
Çocuklarını Türkiye'de bırakıp komşularıyla yola çıktı
2013 sonbaharında komşularıyla yola çıkan bir kadın, çocuklarını Türkiye’de bırakmıştı. Eşine de çocuklarına da nereye gittiğini söylememişti. Anlattığına göre yolculuğu daha önce Suriye’ye giden hemşerileri ayarlamıştı. Sınırın öte yanında onları karşılayanların yardımıyla İdlib’e ulaşmışlardı. Şeriat hükümlerine göre yaşamayı “Allah’ın buyruğu”, cihadı “büyük sevap” sayıyordu. Suriye’ye yeni gelen kadınların ve ailelerin yerleşmesine yardım ettiğini anlattı. Cep telefonu ile yaptığı görüşmelerle Türkiye’de “bacı” dediği kadınları da Suriye’ye gelmeye teşvik ettiğini söyledi. “Neden teşvik etmeyeyim? Sevap işledim” dedi.
Silah kullanmayı bilmediğini, IŞİD yönetiminde kimseye kötü muamele edildiğini görmediğini ileri sürdü. Türkiye’ye dönmek istiyordu. Dönemezse Suriye’de “şehadete ermeyi” diliyordu. Ailesinin kendisini kamptan çıkarmak için aracılarla anlaştığını, ancak girişimlerin sonuçsuz kaldığını anlattı.
"Cihat için hicret ettik"
Bir başka kadın, çocuklar dâhil 25 ila 30 kişinin birlikte yola çıktığını hatırlıyordu. Suriye’ye gitme kararını geniş aile birlikte almıştı. Türkiye’de dükkânı olan eşiyle birlikte, dava dosyalarına da konu olmuş Selefi bir gruba üye olduklarını söyledi. “Cihat için hicret ettik” dedi.
Dinî kurallara eşinden daha bağlı olduğunu, çocuklarıyla birlikte dışlanmadan yaşamak istediğini anlattı. El Kaide ve IŞİD gibi örgütlerin bir “İslam Devleti” kurabileceğine inandıklarını, bu yüzden onların yönetiminde yaşamayı seçtiklerini anlattı. Şeriat devletinin kurulmasını hayal etmenin bile güzel olduğunu söylerken, gülümsedi. “Olmadı, şimdi buradayız. Ama Allah’tan umut kesilmez” dedi.
Anlattığına göre eşi Rakka’da bir çatışmada ölmüştü. Eşinin “İslam topraklarında” ölmesinin kendisine huzur verdiğini söyledi. 2017’de Rakka’da koalisyon güçleri ve Kürt güçleri tarafından yakalandığını, bir süre El Hol’de tutulduktan sonra çocuklarıyla Roj’a getirildiğini anlattı. Hâlâ “kardeşlerimiz” dediği IŞİD mensuplarına güvendiğini söyledi.
"Bizim geliş nedenimiz biraz farklıydı"
Çadırında görüştüğüm bir kadın, Türkiye’de geçim sıkıntısı çektiklerini, eşinin Suriye’ye gitmeyi bir çıkış yolu olarak gördüğünü söyledi. Çocuklarıyla birlikte yola çıkmışlardı. Eşi Suriye’de ölmüştü. Çocukları şimdi yetişkin. Günlerinin çoğunu onlarla çadırda geçirdiğini, ara sıra yürüyüşe çıktığını anlattı. “Bizim geliş nedenimiz diğerlerinden biraz farklıydı. Tam olarak da açıklamak istemem. Tek isteğim bir an önce Türkiye’ye dönmek” dedi.
"Çarşaflıyım diye kiralık ev bulamadım"
Bir başka kadına neden Suriye’ye gittiğini sorduğumda çarşafını gösterdi. Türkiye’de çarşaf giydiği için kiralık ev bulamadığını söyledi. “Çıplaklar ev buluyor, çarşaflıysanız ev bulamazsınız” ifadesini kullandı. “Yani kiralık ev bulamadığınız için mi Suriye’ye geldiniz?” diye sordum.
Görüştükleri dostları Suriye’de bir “şeriat devleti” kurulacağını söylemişti. Kadın, Allah ve inancı için gittiğini anlattı. “Asla ve asla pişman değilim” dedi. Türkiye’ye dönerse aynı şekilde yaşayacağını söyledi.
Türkiye’de çarşafıyla dolaşırken baskı gördüğünü söyleyen bir başka kadın da Suriye’ye gitmeye eşiyle birlikte karar verdiklerini anlattı. “Sizin mutluluk çabanız farklıdır, benim farklı. Benim hayalim şeriat devletinde yaşamaktı. Eşimin hayalleri de aynıydı. Zerre pişmanlık duymuyorum” dedi.
Eşlerinin ardından gidenler
Kimi kadın Suriye’ye gitme kararını kendisinin verdiğini, kimi aile birliğini korumak için eşinin ardından gittiğini anlattı. Türkiye’de yargılanma ihtimalini konuştuğumuzda bazıları eşlerinin zoruyla gittiklerini söyledi.
“Önce eşim geldi. Arkasından ben geldim. Çok da isteyerek geldim. Kadının fıtratı evde oturup çocuk bakmaktır” dedi çadırında görüştüğüm genç bir kadın. Türkiye’ye dönerse de fıtratında olduğu evde kalacağını söyledi. Eşini sorduğumda “Allah’ıma çok şükür, şehit oldu” diye yanıtladı. Eşleri çatışmalarda ölen başka kadınlardan da benzer sözler duydum.
2012’de eşiyle Suriye’ye gittiğini söyleyen bir kadın, “Ben Müslüman olduğum için aile birliğimi korudum. Kocamın peşinden geldim. Ailemi parçalamadım, bölmedim” dedi. IŞİD’in katliamlarını ve kadınlara yönelik uygulamalarını sorduğumda “Neyi kastettiğinizi anlamıyorum. Ben evden çıkmadım. Bu konuları hiç bilmiyorum” diye yanıtladı. Örgütte görev almadığını, Suriye’ye yeni gelen kadınlara ise yerleşene kadar yardım ettiğini, bunun da insanlık görevi olduğunu söyledi.
2014’te hamileyken akrabalarıyla yola çıkan bir kadın, “Hamilelikte hicrette hiç zorlanmadım. Çok huzurluydum yolculuk boyunca. Yolculuğun sonu İslam Devleti’ydi” dedi. “İslam Devleti bir hayaldi ve çok güzel bir hayaldi. Bu hayal için yola çıktık. Fakat hayallerimiz arasında yıllarca esir tutulmak yoktu” dedi.
Yakınlarının çoğunu kaybetmişti. Eşinin sağ olup olmadığını bilmiyordu. Çocuklarının geleceği için Türkiye’ye dönmek istediğini söyledi. IŞİD yönetiminde yaşarken düşük yaptığını ya da doğumdan sonra çocuğunu kaybettiğini anlatan kadınlar da vardı.
8 kadın eğitim aldığını söyledi
Silah kullanmadıklarını söyleyen kadınlardan sekizi, gerekirse kendilerini savunmak için eğitim aldıklarını anlattı. “Eğitim derken spor olarak düşünün” dedi. Görüştüğüm kadınlardan hiçbiri, IŞİD’in kadınlara dayattığı kuralları denetleyen El Hansa Tugayı’nda görev aldığını söylemedi. Bazı kadınlar, kadın polis olmak isteyenlerin silah ve çatışma eğitimi gördüğünü söyledi.
IŞİD’in kendilerini kullandığını düşünüp düşünmediklerini sordum. “Hür irademizle geldik. Asla pişmanlık duymuyoruz” diyenler oldu. Bazıları, Ahmed eş-Şara başa gelmeseydi IŞİD’in kurduğu düzenin yeniden kurulabileceğini düşünüyordu. Örgütün yönetiminde adaletsizlik görüp görmediklerini sorduğumda, o yıllarda adil bir düzen içinde yaşadıklarını söyleyenler vardı. IŞİD’in kurduğu düzen sürseydi Suriye’de kalacaklarını söyleyen kadınlar, Türkiye’ye dönmek istemelerini kamp koşullarıyla açıklıyordu. “Burada bırakın insanı, hiçbir canlı yaşayamaz” dediler.
Kız çocuklarının kıyafeti ve evliliği
Kampta gördüğüm kadınların neredeyse tamamı “Afgan takım” denilen kıyafetleri giyiyor, yüzlerini nikapla örtüyordu. Çarşaflarıyla aynı kumaştan eldiven giyenler de vardı. Gördüğüm kız çocuklarının büyük bölümü çarşaflıydı. Beş altı yaşlarında görünen bazı kızlar çarşafla yürürken ve oyun oynarken zorlanıyordu. Annelerine neden bu yaşta örtündüklerini sordum. Dinlerini öğrendikten sonra çarşaf giymeye çocukların kendilerinin karar verdiğini söylediler. Farklı ülkelerden kadın ve çocukların kendi aralarında Arapça konuştuğunu duydum.
Çadırların arasında beni durduran kadın, çocuğunun ne giyeceğine de benimsediği şeriat hükümlerine göre karar vereceğini söyledi. Çarşafı, nikabı ve eldivenleriyle sokağa çıktığında terörist muamelesi görmek istemediğini söylüyordu. İhtiyaç içindeki kadınlara yardım toplamayı dinî bir görev sayıyor, akrabalarının Türkiye’de bu nedenle cezaevinde olduğunu söylüyordu.
Kadınların tek başına evden çıkamayacağını savunuyordu. Çocuğun ne zaman evleneceğine ve yüzünü örtüp örtmeyeceğine ailenin karar vermesi gerektiğini söyledi. Türkiye kendilerini geri alırsa bu kurallara göre yaşadıkları için cezalandırılmak istemiyordu.
2014’te ailesiyle Suriye’ye gittiğini ve eşini kaybettiğini anlattı. Yanımıza gelen çocuklarla Arapça konuşuyordu. Türkiye’de dinî eğitim veren derneklerde kadınlara Selefiliği öğrettiğini söyledi.
Kadınlara cihat, kız çocuklarına evlilik dersi
Görüştüğüm 44 kadından 14’ü, Suriye’de yaşadıkları yerlerde kadınlar için açılan şeriat okullarında eğitim gördüklerini söyledi. Ayrıntılı görüşme yaptığım kadınların sayısı da 14’tü. Bu iki grup aynı kadınlardan oluşmuyordu. Kadınlar, aldıkları eğitimi çocuklarını yetiştirirken önemli buluyordu. Anlattıklarına göre derslerde cihat ve IŞİD’in kendi tarihi de işleniyordu.
Kadınlar, çocuklara yaşlarına göre fıkıh, din, Kur’an Arapçası, sayı sayma ve tabiat bilgisi öğretildiğini anlattı. Bazı kadınlar, yaşadıkları yerlerde 13 yaş ve üzerindeki kız çocuklarının evlilik çağına gelmiş sayıldığını söyledi. Bu kızlara evlilik, örgü, dokumacılık, yemek pişirme ve çocuk bakımı dersleri de veriliyordu.
Hamileyken Suriye’ye giden kadın, çocuklarından birinin Arapçayı ve şeriat hükümlerini IŞİD’in eğitim kurumlarında öğrendiğini söyledi. Kendi çocuklarının askerî eğitim almadığını, örgütün başka çocuklara hem dinî hem askerî eğitim verdiğini anlattı. Roj’da 15 yaşın üzerindeki çocukların da eğitim gördüğünü söyledi.
"Feminizme inanmıyoruz"
Roj’da bazı kadınlar Türkiye gündemini cep telefonlarından ve çadırlarındaki televizyonlarda izledikleri uydu yayınlarından takip ediyor. İnançlarını paylaşan kadınlara “bacılarımız” diyorlar. “Feminizme inanmıyoruz” diyen bazı kadınlar, Türkiye’deki kadın örgütlerinden Roj’da tutulan kadınların serbest bırakılması için kampanya yürütmelerini bekliyordu.
“Feministler kadınların haklarını savunmuyor mu? Bizim yaşadığımızdan daha büyük haksızlık var mı? Bize gelince suskunlar” dediler.
Türkiye gündeminden söz ederken Mustafa Sarıgül’ü eleştirdiler. Fon krizinden ve yolsuzluk operasyonlarından da söz ettiler. Ardından kampta neden tutulduklarını sorguladılar. “Bizler doğru, dürüst, cesaretli insanlarız. Bizim gibi Allah’ın emirlerinden çıkmayan kardeşlerimiz, bacılarımız mı suçlu?” diye sordular.
Para ulaştığında gönderene teşekkür ediyorlar
İncelediğim sosyal medya hesaplarında bazı kadınlar, paranın ellerine geçtiği tarihi yazıp gönderene teşekkür ediyordu. Bu paylaşımlara yanıt verenler kamptaki kadınlara “esir bacılar” diye sesleniyor, özgürlüklerine kavuşmalarını diliyordu. Aralarında cihadın er ya da geç bütün dünyaya yayılacağını yazanlar da vardı. Aynı hesaplarda kamp koşullarını anlatan yardım çağrıları ve IŞİD’e bağlılık bildiren paylaşımlar gördüm. Kampta telefon yasak. Kadınlar telefonlarını görevlilerden saklıyor, sosyal medyada takma ad kullanıyor. Sahada konuştuğum kişiler, kamptaki kadınların tamamına yakınının sosyal medya hesabı olduğunu söyledi. Türkiye vatandaşı kadınlar arasında da kimin hangi hesabı kullandığı açıkça konuşulmuyordu. Bir kadın hesabın kendisine ait olduğunu söylemedikçe hesabı kimin kullandığını belirlemek zor.
Ailesinden para alamayan ya da aldığı para yetmeyen bazı kadınlar, kampta dışarıdan gelen yardımlarla geçiniyor. Kampta konuştuğum kişiler, paranın IŞİD’den, örgüte yakın sivil toplum kuruluşlarından ve Türkiye dâhil çeşitli ülkelerdeki bireysel destekçilerden geldiğini söyledi. Bazı kadınların aldığı aylık yardımın 500 dolara ulaşabildiğini anlattılar. Onlara göre yardımın sürmesi için kadınlardan hem kampta hem sosyal medyada IŞİD’e bağlılıklarını göstermeleri bekleniyor. Ailesinden yeterli destek alamayan bazı kadınların bu parayı kaybetmemek için örgütle bağlarını sürdürdüğünü de söylediler.
Görüştüğüm kadınlara, kamptan yapılan IŞİD yanlısı paylaşımlarla Türkiye’ye dönme isteğini nasıl bağdaştırdıklarını sordum. Konuyu kendi aralarında da tartıştıklarını söylediler. Örgüt içinde teknolojiyi iyi bildiğini söyledikleri ve “kardeşlerimiz” diye andıkları kişilere güveniyorlardı. Türk güvenlik birimlerinin Suriye’den yapılan paylaşımları tespit edemeyeceğine inanıyorlardı. Türkiye’ye dönmeden önce telefonlarını değiştirdiklerini de söylediler.
"Devlet bizi unuttu"
Bir kadın, Türk istihbarat birimlerinin Afganistan’dan da IŞİD mensubu olduğu belirtilen kişileri Türkiye’ye getirdiğini söyledi. “Benim çocuğum bunlardan daha mı değersiz? Biz neden burada tutuluyoruz?” diye sordu.
“Biz ve çocuklarımız önemsenmiyoruz. İlhami Bali büyük adam, Türkiye’de ismi tanınıyor. Yöneticilerin eşleri Türkiye’ye döndüğünde ceza almadan serbest bırakıldılar. Büyük adamlar getiriliyor. Devlet bizi unuttu” dedi.
Türkiye’ye dönerse yargılanabileceğini söylediğimde, sınırı kaçak geçtiği için ancak idari ceza alabileceğini savundu. Başka görüşmelerde de El Hol’den dönen kadınların ceza almadığını söyleyenler oldu. Bazı aileler, kızlarının Türkiye’ye dönmeleri hâlinde hangi işlemlerle karşılaşabileceklerini avukatlara danışmıştı.
Ankara’da siyasi ve güvenlik bürokrasisindeki kaynaklarıma Roj Kampı’ndaki Türkiye vatandaşı kadınların geri getirilip getirilmeyeceğini sordum. Kadınların şu aşamada Türkiye’ye getirilmesinin gündemde olmadığını söylediler.
"Bu bir suç değil ya"
Görüştüğüm kadınlar arasında IŞİD yönetiminde ders verdiğini söyleyen tek kişi, çadırların arasında beni durduran kadındı. Suriye’de çocuklara ne öğrettiğini sordum. Birkaç saniye sustu.
“Evet, çocuklara dinî eğitim verdim. Sadece çocuklara değil, kadınlara da eğitim verdim. Bu bir suç değil ya. Allah’ın emri” dedi. Derslerde fıkhı, dinî konuları ve IŞİD’in kendi tarihini işlediklerini anlattı. Çocukların cihatçı bir anlayışla nasıl yetiştirileceğini de öğrettiklerini söyledi. Sonra sorularımı yanıtlamayı bırakıp yanımdan ayrıldı.