CANAN COŞKUN
Türkiye’deki vize başvurularının "tek kapısı" haline gelen VFS Global - Türkiye’deki ismiyle VF Vize Danışmanlık - 2010 yılında Beyoğlu Talimhane’deki bir apartman dairesinde kuruldu. Şirketin kurucusu Zubin Karkaria, o dönemde Hint Okyanusu'nun güneybatısındaki Afrika’nın vergi cenneti olarak bilinen ada ülkesi Mauritius merkezli bir yapı üzerinden operasyonu yönetiyordu. Ancak Talimhane’deki bu adresin asıl ev sahibi, 1992’den beri orada olan Halis Ali Çakmak’a ve ileride VFS’nin stratejik ortağı haline gelecek Gateway’e aitti.
Kısa Dalga, uluslararası bağımsız araştırmacı gazetecilik platformu Lighthouse Reports’un dünya çapında bir vize işleme devi olan VFS’nin faaliyetlerine odaklandığı çalışmanın Türkiye ayağında araştırma yaptı. Küresel ölçekteki sahipliğinin el değiştirmesiyle gelirleri gittikçe artan ve dünya çapında tekelleşme ve kişisel verilerin sızdırıldığı suçlamalarıyla karşı karşıya kalan VFS Global, gelir artışını “daha yüksek katma değerli hizmet gelirine” bağlıyor. VFS’nin Türkiye internet sitesinde bu hizmetlerin “kapınızda vize”, “Premium Lounge”, kurye, form doldurma, internet kiosk, kısa mesaj, belge yazdırma ve fotokopi gibi hizmetler olduğu anlaşılıyor.
Sunulan hizmetlerin aksine vize başvuru süreçleri yalnızca Türkiye’de değil, vize başvurularıyla ilgili anlaşma yaptığı diğer ülkelerde de eleştiri konusu. Şikâyet sitelerindeki başvurularda VFS Global’in yanısıra kendini VFS’nin stratejik yatırım ortağı olarak niteleyen Gateway şirketinin de adı geçiyor.
Gateway’in sahibi Halis Ali Çakmak. Bu bölümde Çakmak’ın yönetim kurulunda olduğu veya kurucu ortak olduğu şirketlere, bunların VFS ile bağlarına odaklanacağız.
VFS’nin 2010 yılında kurulduğu adres, Halis Ali Çakmak’ın tanıdığı bir mekândı. Çakmak, Ticaret Sicil Gazetesi kayıtlarına göre, kurduğu şirketlerle 1992 yılından itibaren burada faaliyet gösteriyordu. VFS’nin yatırım ortağı olan Gateway Management şirketi, 2005’ten bu yana unvan değiştirerek bu son ismini aldı. Ticaret Sicil Gazetesi kayıtlarında ilerleyen zamanlarda Gateway şirketine dönüşecek bir araç klima şirketinin ortağı olduğu 1997’de Okmeydanı’nda kurulmuş bir şirketten başlayarak Halis Ali Çakmak’ın ticaret hayatını inceleyeceğiz.
Malta’daki off-shore şirketler
Halis Ali Çakmak’ın ticaret hayatı, 1997’de Okmeydanı’nda kurulan Ekorad Isı Değiştiricileri ile başlıyor. Şirketin kurucuları arasında Malta uyruklu Emanuel Baldacchino ile Halis Ali Çakmak ve 2005’te Sağlık Turizmini Geliştirme Konseyi Derneği Kurucu Başkanı olacak Emin Çakmak yer alıyordu. Çakmak’ların ikamet adresleri o tarihte aynı olduğu için akraba olduklarını söyleyebiliriz. 22,5 milyar (eski) TL ile kurulan şirket, Eylül 2002’ye gelindiğinde sermayesini 1,2 trilyon TL’ye kadar çıkardı.
Bu şirketin asıl ilgi çekici yanı Malta uyruklu kurucu ortaklarıydı. Emanuel ve Carmel Baldacchino’nun isimleri, daha sonra Malta’daki off-shore şirketleri ifşa eden Paradise Papers belgelerinde yer alacaktı. Aynı sızıntılarda Halis Ali Çakmak’ın ve Malta’da kurulu Hello Tourism Travel Agency’nin de isimleri geçiyordu. 1992’de kurulan Hello Turizm’in adresi -kaderin cilvesi mi bilinmez- VFS Global’in 2010’da kurulacağı Talimhane’deki apartmandaydı.
Ekorad’ın kurucu ortağı olduğu bir diğer yapı ise 2002’de kurulan Aurora Araç Klima’ydı. Şirketin büyük ortağı Almanya menşeli Aurora Konrad G. Schulz GMBH iken, Türkiye tarafında Ekorad ve Emin Çakmak vardı. Haziran 2006’da ismi Ares Araç Klima olarak değiştirilen bu şirket, merkezi Hadımköy olmasına rağmen toplantılarını yine Talimhane’deki apartmanda gerçekleştiriyordu. Ares isimli şirketin yönetiminde Aurora şirketindeki ortaklardan Hannes Wolf ve Emin Çakmak yer alıyordu. Halis Ali Çakmak da şirketin ortakları arasına katılmıştı.
Gateway sahneye çıkıyor
“İklimlendirme" ve "klima" şirketlerinden biri olan Ares Araç Klima, Eylül 2009’da isim değiştirerek bugün vize dünyasının hâkimi sayılan Gateway Vize Hizmetleri’ne dönüştü. Şirketin adresi yine Talimhane’deki apartmandı ve yönetiminde Çakmak ailesi üyeleri vardı.
Gateway, kısa sürede VFS Global’in İstanbul Harbiye ve Elmadağ’daki vize başvuru merkezlerini açmaya başladı. Şirketin sermayesi yıllar içinde dudak uçuklatan bir hızla arttı. 2011’de 800 bin TL olan sermaye, 2018’de 34,9 milyon TL’ye, 2021’de ise 150 milyon TL’ye ulaştı. Bu süreçte Halis Ali Çakmak, sermayenin aslan payını elinde tutarken, geri kalan sermaye Nurlana Hasanova Çakmak ve diğer aile üyeleri arasında paylaştırıldı.
Milyarlık sigorta çarkı: Emaa ve Gravis
Çakmak’ın kurduğu şirketler ağının en dikkat çekici halkası ise sigortayla ilgili. 2017’de kurulan ve sonradan ismi Gravis Sigorta olan şirket ile 2021’de kurulan Emaa Sigorta, vize başvurularındaki sigorta dayatması iddialarının merkezinde yer alıyor.
Özellikle Emaa Sigorta’nın sermaye artırımı, Gateway’in kazancının boyutlarını özetliyor: 2021’de 150 milyon TL ile kurulan şirketin sermayesi, Haziran 2025’te tam 1,5 milyar TL’ye çıkarıldı. Bu dev sermayenin 1,2 milyar TL’si doğrudan Gateway Management şirketine, geri kalanı ise Halis Ali ve Nurlana Çakmak’a ait.
Diğer şirketleri ve Malta ağı
Halis Ali Çakmak’ın yönetimindeki diğer şirketler de aile üyelerinin bulunduğu görülüyor. Çakmak’ın kurucu veya yönetim kurulu üyesi olduğu diğer şirketler şöyle:
- Inter Foods Services: 29 Mayıs 2001 kuruluş tarihli şirketin adresi Talimhane’deki apartmandı. Güncel adresi VFS Global’in Dolapdere’deki başvuru merkezi olarak görülen şirket 125 milyar TL sermayeyle kuruldu. Kurucuları arasında Malta uyruklu Inter Foods Services Limited şirketinin de bulunduğu firmanın sermayesi kayıtlarda 10 milyon TL olarak görülüyor. Inter Food Services şirketinin de ismi Paradise Papers belgelerinde off-shore şirketler arasında yer alıyor. Şirketin iki ortağı Halis Ali Çakmak ve Nurlana Hasanova Çakmak.
- Electra Eos Teknoloji İnşaat: 8 Ağustos 2023 kuruluş tarihli şirketin önceki ismi Electra Termo Sistemleri. 300 milyar TL sermayeyle Hadımköy’de kurulan Electra Termo Sistemleri şirketinin kurucusu ve sermayenin tamamının sahibi de aynı şekilde Paradise Papers belgelerinde ismi geçen Malta uyruklu Anabelle Pavia’ydı. Pavia’nın payını 2010 yılında Halis Ali Çakmak’a devretmesiyle şirketin yönetimi önce Çakmak ailesine daha sonra da aileye ait Golden Gateway Holding’e devredildi. Merkezi halen Talimhane’deki apartmanda bulunan şirketin sermayesi kayıtlarda 7 milyon TL olarak görülüyor.
- Gateway Sigorta Aracılık Hizmetleri Limited Şirketi: Talimhane’deki apartmanda 21 Nisan 2017’de Halis Ali Çakmak tarafından kurulan şirketin ismi 2018’de Gravis Sigorta olarak değiştirildi. 1 milyon 800 bin TL sermayeli şirketin hisseleri yıllar içinde el değiştirirken son sahibi Azerbaycan uyruklu Sima Hasanova oldu.
- Gatewayx Services Danışmanlık Anonim Şirketi: 23 Ağustos 2023’te Talimhane’deki apartmanda Halis Ali Çakmak tarafından kurulan şirketin sermayesi kayıtlarda 2 milyon TL olarak görülüyor.
- Gateway International Vize ve Danışmalık Hizmetleri Anonim Şirketi: 10 Mayıs 2022’de Talimhane’deki apartmanda Halis Ali Çakmak ve Gateway Management şirketi tarafından kurulan şirketin sermayesi kayıtlarda 10 milyon TL olarak görülüyor.
- Gatexen Petrol Enerji Anonim Şirketi: 13 Aralık 2024’te Talimhane’deki apartmanda kurulan şirketin ortakları Halis Ali Çakmak ve Kaya Holding Yönetim Kurulu Başkanı Cihangir Coşkun Kubilay. Şirketin sermayesi kayıtlarda 20 milyon TL olarak görülüyor.
- Fortius Bilişim Mühendislik Hizmetleri: 24 Şubat 2020’de Talimhane’deki apartmanda Halis Ali Çakmak ve Gateway Management tarafından kuruldu. Şirketin sermayesi kayıtlarda 10 milyon TL olarak görülüyor.
- Golden Gateway Holding Anonim Şirketi: 11 Ekim 2022’de Talimhane’deki apartmanda Halis Ali Çakmak ve Nurlana Hasanova Çakmak tarafından kuruldu. Ayazağa’daki Vadi Koru Sitesi’ne taşınan şirketin sermayesi kayıtlara göre 100 milyon TL.
Akrabalık bağlarıyla örülü bir ticari ağ
VFS’nin stratejik yatırım ortağı olan şirketlerin sahibi konumundaki Halis Ali Çakmak’ın tüm bu devasa sermayesinin yanında VF Vize Danışmanlık’ın sermayesi Ocak 2025 tarihi itibariyle 1 milyon 100 bin TL olarak tescillendi. Toplam sermayesi 2 milyar TL’ye yaklaşan Çakmak’ın kurduğu şirketlerin yönetim kurullarında ailesinden kişiler oturuyor. Çakmak ailesinin 1992’de kurduğu ticari yapı, dünya çapında bir vize tekeli olan VFS’nin altındaki bir tekelleşme örneği olarak karşımızda duruyor.
YARIN: VFS’nin Türkiye’deki stratejik iş ortağı Halis Ali Çakmak’ın AKP ile ilişkileri.