ESAT AYDIN
Meşum seçimler bitti. Perde-i zulmet çekildi. İkbâline korkanlar bir süredir birbirine durumun ne kadar kötü olduğunu anlatıyor. İnsanlar market kuyruğunda, pazar tezgâhlarında, otobüs duraklarında, parktaki bankta “bak buna da zam gelmiş, bunu da sattılar, bak bunlara da ne yaptılar” diye birbirine yakınıyor.
“Başımıza gelen bütün bu şeyler dünyada olmamaktan daha iyi” diyemeyen, içine düştükleri karanlıkla baş edemeyen, dahası yalnız bırakıldığı çaresizlikte intihar eden insanların hikâyesinin düştüğü bir ülkeyiz artık.
Bu kadar karanlık başlarken, Gramsci’yi aklımızın bir köşesinde tutalım ki o karanlığın istersek umudu güçlendirebileceğini de hatırlayalım.
Bu hikâyede özne biz olmalıyız, peki nesne yani mücrimin kim ve nerede?
Bir panorama yapalım: Önce muhalefet
Büyük yenilgi havuzundan çıkmayan, 100 yıllık cumhuriyeti bir beş yıl daha Erdoğan iktidarına teslim eden, bugünden yeni bir Türkiye’yi kurmaya hazırlanmamız lazım diye düşünmeyen muhalefet; eleştiriye gelemiyor, ne yapsak diye sormuyor.
81 il binasında basın toplantılarında vergileri, zamları protesto etmeyi tercih ediyor.
Mecliste salı ve çarşambaları grup toplantılarından medet uman, gündemindeki oturumuna katılmayan basiretsiz parlamenter muhalefet; zam tepkisini acil toplantıyla savuşturuyor, tweet atmaktan medet umuyor. Akbelen yıkıldıktan sonra arz-ı endam ediyor; yetmiyor, direnen insanların etrafında dolanıp parmak sallıyor. Üzerinden iki ay geçmiş seçimden yorgun düşmüş kurumsal siyasetin her bir ferdi, bizi Erdoğan ve şürekâsının insafına bırakmış halde etrafa bayat balık gibi bakıyor.
Kendisine anlı şanlı burjuva demokrasisi denilen şey nihayetinde o kabuğundan sıyrılıp, burjuva diktatörlüğüne dönüşüyorken bazıları mevcut halini sürdürmek için seçmenine “mecbur bize oy verecek” demeye getiriyor. Burjuva diktatörlüğünü de besliyor. Öyle ki irili ufaklı iktidar yapıları, en büyüğüyle barışmış ve kucaklaşmış görünüyor. Varlığı bir siyasi müsveddeden öteye gidememişlerin kraldan çok kralcılık yaptığı bir dönemdeyiz.
Ali Mahir Başarır 'seçmen yine bize oy verir' derken “Ebbinghaus’un unutma eğrisini” bilerek mi söylüyordu bilemem; ama onun da unuttuğu bir şey var; birileri de bellek tazelemesi yapar ve belki birileri Zeigarnik etkisini de biliyordur. Önümüzde bir seçim var…Yarım kalmış etkinlikleri daha kolay hatırlar…
Öyle ki “ezen, ezilenin bakışının nesnesi olmamıştır hiçbir zaman. Ezilenin direnmeye başlamasıyla birlikte ezen de ezilenin kendisini nasıl gördüğünü öğrenecektir” cümlesini hatırlatıyor bu tür vekiller.
Biraz da iktidar
AKP’nin bu süreçteki tutumu malum; her zamanki gibi sermayenin, rantçıların, tarikat ve cemaatçilerin yanındalar. Yoksul halkın sırtındaki yükü katmerleştirirken onların sırtlarını sıvazlıyor, ceplerini dolduruyorlar. Müflis siyasetleri sonucu söndüremedikleri yangına kader dememizi bekliyorlar. Hepsi çoktan “tarikat mürtedi” oldu ama mesele nerede durulduğu.
Bir dönem Clinton’un çalışma bakanı da olan Robert Reich’in şöyle bir cümlesini duymuştum: “Servet politik bir güç yaratıyor, politik güç de kuralları değiştirerek serveti artırıyor. ”Servet transferi ve sermaye çeşitliliği: işte ülkemizin gururu!
Bilinçli bir tercihle Doların 27 TL’yi Euro’nun 30 TL’yi görmesi izleniyor; yüksek kurla değer kaybeden TL ile emek maliyeti düşüyor, emek daha da sömürülüyor, ihracat rakamları artıyor, özelleştirme için talep artışı sağlanıyor.
Şimşek’in “rasyonel ekonomi” pratikleri de bu durumu önceliyor.
Hiper enflasyon seviyesindeki ülkede bütçe açığı trilyon doları buluyor.
Erdoğan Türkiye Varlık Fonu’nu para bulmanın ikinci bir yolu olarak işletiyor.
Demirel’in tabiriyle ülke 70 cente muhtaçken, kendi imalatı olan krizden çıkış için kaynak ihtiyacını “her şeyi sat” üzerine kuran, neoliberalizmin fatihleri Erdoğan/ Şimşek ikilisinin dermanının Körfez’den gelmesi beklenen kaynak olmayacağını da ticarette mal sahibi alıcının ayağına gittiğinde malın fiyatını kimin belirleyeceğini de herkes biliyor.
AKP iktidarında yapılan 70 milyar dolarlık özelleştirme de Şimşek’in ekonominin dümeninde olduğu yıllarda gerçekleşti. Erdoğan da Körfez’e yaptığı para seferinden önce “Biz neyin satılıp satılmayacağını iyi biliriz.” dedi. İlk sattıkları devlet tahvili oldu. Gerçi satılmayan dağ taş bile kalmadı.
IMF’siz IMF politikalarının icracısı, vergi artışlarına ve zamlara direniş görmeyen Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek başta kendi yardımcısı olmak üzere çok maaşlı bürokratlar, KÖİ’ler ve günlük harcaması 20 milyonu bulan Saray’ı anmadan “Kamu harcamalarını rasyonelleştireceğiz” genelgesi yayınlayabiliyor.
Öte yandan şirketlere vergi indirimi, KDV istisnası/iadesi, gümrük vergisi muafiyeti, sigorta primi, işçi/işveren hissesi desteği, yer tahsisi gibi teşvikler sağlayan sermaye muhibbi Erdoğan; Şimşek eliyle halka vergi ve zamlarla yükleniyor. Yani her zamanki gibi: “zenginler ve güçlüler için her şey yolundayken”, gelir eşitsizliği korkunç boyutlara ulaşmışken; sermaye odaklı rejimin tahribatından kendini koruyamayan, kemer sıkma politikalarının ilk kurbanı yine yoksul halk oluyor. Korkut Boratav’ın tabiriyle “bölüşüm şoku” yaşanıyor. Neye üzüleceğimizi bilemiyoruz, inanılmaz yoksullaşıyoruz, kurumsal siyaset çöküyor.
Buna karşın büyük toplumsal apati hali de dert hanemizi kabartıyor.
Muhalefet mi görmek istiyorsunuz, buyurun Akbelen’e
İktidar ve muhalefetin yakın zamanda tanıklık ettiğimiz pratiklerinden anlıyoruz ki öncelik verdiğimiz konuları kendileri için geçerli görmüyorlar.
İktidarla aramızdaki ilişkide payımıza mücadele düşüyor. O şaşmaz, biliyoruz.
Peki ya muhalefettekiler?
Yenilgiyi de reddediyorlar, bir şeyler yapılması gerektiği fikrini de…
Memleketi şirazesine oturma hedefleri de yok.
Seçmen ve sandık ikilisinden öteye geçemeyen yaklaşımları 2024 seçimleriyle bizi daha büyük bir uçurumun kenarına daha hızlı yaklaştırıyor. 2023 seçimlerini bir yol kazası olarak görüyorlar; 2024 için daha büyük ve korkutucu olan da galiba bu…
Seçim sonrası değişim ve yenilik mesajları verdikleri anlarda bile yeni bir isme rastlamanın mümkün olmadığı, kendi kendilerine oynadıkları bir hayâl dünyası onlarınki…
“Omnia mutantur nihil interit”; her şey değişir ama hiçbir şey değişmez hali…
Ama bu umutsuzluk yaratmamalı, istenirse ve mücadele edilirse daha iyi bir kapı aralayabilir… halk, sağcı/islamcı olmayan seçmeni kendine tabi gören bu cüreti, tıpkı Akbelen’de direnişçilerinden aldıkları cevap gibi kendilerine getirebilir veya tamamen yok da edebilir. Önemli olan bizim bu cürete karşı gereken cevabı vermemiz, yeni bir muhalefet örgütleyebilmemiz.
İktidarı, ana muhalefeti, sermayesi ile bu süreç, ikiye bölünmüş “ikici (manikeist)” bir toplum halini derinleştiriyor. Sınıfsal karşıtlığa dayanan, kendini dayatan bu hal jandarma ve polis kalkanlarının tam ortadan böldüğü, halkın zaten dar boğazda olduğu, daha da boğazlandığı bir ortam var ediyor.
En çıplak biçimde pandemi sürecinde gördüğümüz sayıya dönüştüğümüz o distopik gerçeklik, verili gerçekliğe dönüşüyor. Deprem, seçim, yıkım, ölüm, zam biz artık hep sayılarla ifademizi buluyoruz. Boğuluyoruz.
Ülkemizde keskin bir ayrışma söz konusu, bu siyasal ve ekonomik ayrışma her seçim sonrası olduğu gibi, hatta iki ay öncesine kadar zirve yapmış iktidar ve muhalefet ayrışmasını da aşmış durumda.
Muhalefetin sandığa sıkıştırıp, sokaktan kopardığı, sağcılaştığı ve sağcıları beslediği, normalleştirdiği… bir momentteyiz.
Muhalefet birilerinin şahsi malı/meselesi değildir; yerlisi millisi gibi kisveler altında da olmaz; oportünistiyle, yanlış ittifaklarla vs. de olmaz. Parlamento sınırları içinde, çıkar dünyasını, konforunu korumak için uğraşanlarla da olmak zorunda değil...
Akbelen örneği yetiyor. Dağına, taşına, suyuna, kurdun kuşun yuvasına el koymuş bir düzen karşısında orman yangınlarına milyonlarca ağacını vermiş ülkenin evlatları, bir tek ağaç daha yok olmasın, yaşam durmasın diye iki yıldır nöbet tuttukları Akbelen’den tomayla, gazla jandarmayla, gözaltıyla sürülüyor.
Düşünün, yurttaş; kendi kolluğundan kurtarmaya çalışıyor ağacı, ormanı.
Derenin taşıyla derenin kurbağasını avlayan yağmacı sermayenin pişkinliği de ayrı dert olarak hanemize yazılıyor. Ve karşımızda Limak-İçtaş-iktidar ortaklığı beliriveriyor. Yağmaya ve talana bağlı bir sermaye düzeni, “vatan toprağını” işgal ediyor.
Hukuksal süreç işlemiyor, iklim krizi görmezden geliniyor, canlı yaşamı önemsenmiyor… yeter ki birikim sürsün, devlet teşviki yıllar içinde milyarları bulsun…
Akbelen; iktidarın- muhalefetin halka unutması için çok uğraştığı şeyi muhalefetin yüzüne haykırdı: “Arabaya değil, barikata!”
Yani eninde sonunda bizler de dahil olmak zorundayız.
Lenin’i hatırlayın: “Eğer siyasete müdahale etmezseniz, siyaset öyle ya da böyle hayatınıza müdahale edecektir.”
Akbelen bir yol sunuyor: İktidar ve muhalefetten bütünüyle kopmuş, büyük, mutsuz, geleceksiz bir çoğunluk… Bundan sonrasında müşterek bir gelecek kurulacaksa; mevcut iktidar ve muhalefetle bağlantısını kesmiş bu üçüncü kolun marifetiyle olacak.
Yanlış anlaşılmasın İnce’nin deli saçması iktidar ve muhalefet eleştirisine gelmiyorum. Onun gibi bir cahilin ipiyle kuyuya inilmeyeceği de deneyimlendi.
Yaşananlar her ne kadar seçim öncesine dayanıyorsa da 14 ve 28 Mayıs sonrasında müşterek gelecek için geriye her ne kalmışsa, enkazın kaldırılması mümkün olacaksa, iktidardan ve muhalefetten kopmuş, başka bir geleceğin parçası haline gelmiş bu üçüncü kolun kafa kafaya vererek inşa edeceği yeni bir gelecek olacak.
O yeni gelecek bu iktidar ve muhalefetin üzerine kurulacak.
Bu üçüncü kol; kendisine dayatılan telkin edilen hiçbir mesajı kabul etmeyecek, kırık dökük muhalefetin parçası olmaktan çıkacak, mebzul miktardaki saçmalığı, bahaneyi köklü reddiyelerle muhataplarının başına çalacak. Ali Mahir Başarır’ın kulaklarını çınlatarak önceki tüm hataları bir şekilde sineye çekme halinden kopacak, mevcutlara kendisini ait hissetmeyecek, pasif muhalefetin çoraklaştırdığı siyasi alanı düşük seviyesinden kurtaracak, politik gündeme müdahale ederek kendi kapasitesinin dönüştürücü, sarsıcı bir yanıtını verecektir.
İşte o zaman umudumuz ete, kemiğe bürünecektir; hakikate erişecektir.
Umudumuz şimdi seste, harekette, eylemde, Akbelen’de…
Ortaya bir irade koymak zorundayız veya o iradeye gidecek yolu açmak zorundayız.
Ludwig Wittgenstein’ın Kopernik’le Darwin’in başarısı için “doğurgan bir bakış açısı keşfetmeleri” ifadesi bence gündelik yaşam için de siyaset için de çok ipucu saklıyor.
Daha iyi bir gelecek için yeni bir umut yaratmalıyız; hakikatimize varmalıyız.
Mücadele varsa umut da var, mücadele devam ediyorsa umut da devam ediyor.