Kısa Dalga- ABD'de 13 Kasım Cuma günü hava ulaşımı, ülke genelindeki hava trafik kontrol merkezlerini etkileyen iletişim arızası nedeniyle büyük ölçüde durdu. Federal Havacılık İdaresi (FAA), bütün havalimanlarından yapılacak kalkışların ikinci bir duyuruya kadar durdurulmasını kararlaştırdı.
FAA, kararın olağanüstü koşullar ve uçuş güvenliği gerekçesiyle alındığını duyurdu.
Uçuş takip platformu FlightAware'in verilerine dayanan The Guardian'ın haberine göre, ABD genelinde geciken veya iptal edilen uçuş sayısı 11 bini geçti. Kriz, New York, Washington, Los Angeles, Miami, Atlanta ve Chicago başta olmak üzere ülkenin önemli havalimanlarında yoğunluğa ve yolcuların terminallerde mahsur kalmasına yol açtı.
22 hava trafik kontrol merkezinde iletişim sorunu
ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, ülke genelindeki 22 bölgesel hava trafik kontrol merkezini etkileyen bir iletişim sorunu yaşandığını açıkladı.
Duffy, FAA teknisyenlerinin arızanın kaynağını belirlemek ve sistemi yeniden çalışır duruma getirmek için inceleme başlattığını bildirdi.
Ulusal uçuş durdurma kararı ABD doğu saatiyle 15.54'te (Türkiye saatiyle 23.54) yürürlüğe girdi.
Karar, havalimanlarında bekleyen uçakların kalkışını engellerken halihazırda havada bulunan uçakların güvenli biçimde iniş yapmasına izin verildi. ABD'ye yönelen uluslararası uçuşların durumu ise ayrı ayrı değerlendiriliyor.
FAA, geçici telekomünikasyon kesintisi nedeniyle önlem alındığını, havadaki bütün uçakların takip edildiğini ve uluslararası uçuşların durumuna özel kararlar verileceğini açıkladı.
Uçuş takip platformu Flightradar24, krizin ilk saatlerinde ABD havalimanlarına doğru hareket halinde yaklaşık 3 bin 100 uçak bulunduğunu bildirdi.
İç Güvenlik Bakanı: Bu yeni bir 11 Eylül değil
ABD İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, Beyaz Saray önünde gazetecilere yaptığı açıklamada olayın bir saldırı olduğuna ilişkin mevcut bir bulgu bulunmadığını söyledi.
Mullin, kamuoyundaki endişeleri gidermek amacıyla 11 Eylül 2001 saldırılarına atıfta bulunarak, "Bu yeni bir 11 Eylül değil" dedi.
Mullin, yaşanan sorunun bir telekomünikasyon kesintisi olarak değerlendirildiğini, ancak arızanın kesin nedeninin henüz belirlenemediğini ifade etti.
Bütün uçakların takip altında olduğunu belirten Mullin, uçuşlarda bulunan kişilerin yakınlarının güvenliğinden endişe etmesini gerektiren bir durum olmadığını savundu.
Bakan, soruşturma kapsamında hiçbir olasılığın tamamen dışlanmadığını da söyledi.
Microsoft arızasıyla bağlantısı var mı?
ABD'deki hava trafiği krizi, Microsoft'un hizmetlerinde dünya genelinde yaşanan geniş çaplı kesintinin hemen ardından meydana geldi.
12 Kasım'da başlayan Microsoft kaynaklı sorunlar Outlook, Teams ve diğer kurumsal hizmetleri etkilerken bazı havayolu şirketleri de iletişim ve operasyon sorunları yaşadı.
Ancak ABD İç Güvenlik Bakanı Mullin, hava trafik kontrol sistemindeki arıza ile Microsoft kesintisi arasında bağlantı bulunduğunu gösteren herhangi bir bilgi olmadığını açıkladı.
ABD Ulusal Meteoroloji Servisi de ülke genelinde internet ve iletişim sorunları yaşadığını, ancak bu kesinti ile havacılık krizinin bağlantılı olduğuna ilişkin bir bulgu bulunmadığını bildirdi.
Yapay zekâ sistemi de araştırılacak
ABD yönetimi, FAA'nın yakın zamanda ülke genelinde kullanıma aldığı yeni yapay zekâ destekli hava sahası yönetim sisteminin olayla herhangi bir ilgisi bulunup bulunmadığını da inceleyecek.
Söz konusu sistem, uçuş rotalarındaki sorunları tespit ederek uçakların alternatif güzergâhlara yönlendirilmesi konusunda hava trafik kontrol merkezlerine öneriler sunuyor. Yetkililer, sistemin arızaya neden olduğuna ilişkin herhangi bir kanıt açıklamadı.
Havayolu şirketleri: Aksamalar gün boyunca sürecek
ABD'nin büyük havayolu şirketleri, FAA kararı nedeniyle uçuş programlarında ciddi aksamalar yaşandığını duyurdu.
American Airlines, havada bulunan uçakların varış noktalarına ulaşabileceğini, ancak normal uçuş programındaki bozulmanın günün geri kalanında devam etmesinin beklendiğini açıkladı.
United Airlines ise karar yürürlükte olduğu sürece yeni iç hat uçuşlarının kalkış yapamayacağını, uluslararası uçuşların FAA tarafından ayrı ayrı değerlendirileceğini bildirdi.
Los Angeles'taki Burbank Havalimanı'nda uçuşları durdurulan yolcular araç kiralama noktalarına yöneldi. Washington'daki Ronald Reagan Havalimanı'nda da uçuş bilgisi bekleyen yolcular terminallerde uzun kuyruklar oluşturdu.
Havacılık analisti Robert Mann, uçuş durdurma kararının akşam boyunca sürmesi halinde havayolu şirketlerinin uçuş ağlarındaki aksamaların giderilmesinin hafta sonunu bulabileceği değerlendirmesini yaptı.
11 Eylül'den bu yana üçüncü ülke çapında uçuş durdurma kararı
ABD'de bütün uçuşların kalkışını etkileyen ülke çapındaki durdurma kararları oldukça nadir görülüyor.
Bunların ilki, 11 Eylül 2001'de New York ve Washington'a yönelik saldırıların ardından alınmıştı. İkinci büyük durdurma kararı ise Ocak 2023'te FAA'nın pilotlara uçuş güvenliği bilgileri sağlayan NOTAM sistemindeki arıza nedeniyle uygulanmıştı.
2023'teki arızada ülke genelindeki iç hat kalkışları yaklaşık iki saat durdurulmuştu.
13 Kasım'da alınan karar, bu tarihten sonraki ilk ülke çapında uçuş durdurma uygulaması oldu. Ancak 2001'deki saldırılardan farklı olarak bu kez havadaki bütün uçakların derhal yere indirilmesi talimatı verilmedi.
Eskiyen altyapı için 30 milyar dolar daha gerekiyor
Son kriz, ABD hava trafik kontrol sisteminin teknolojik altyapısına ilişkin uzun süredir devam eden tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
ABD'deki hava trafik kontrol sistemlerinin önemli bölümlerinde eski iletişim donanımları ve bakır kablolar kullanılmaya devam ediyor.
Kongre, sistemin modernizasyonu için 2025 yılında 12,5 milyar dolarlık kaynak ayırmıştı. Bu kapsamda eski bakır kabloların fiber optik hatlarla değiştirilmesine ve havalimanlarındaki iletişim sistemlerinin yenilenmesine başlandı.
Ancak Ulaştırma Bakanı Duffy, modernizasyon çalışmalarının tamamlanması için yaklaşık 30 milyar dolarlık ek kaynağa ihtiyaç duyulduğunu belirtti.
Beyaz Saray ve Ulaştırma Bakanlığı da krizin yaşandığı gün Kongre'den hava trafik kontrol altyapısının yenilenmesi için 30,1 milyar dolarlık ek finansmanı onaylamasını istedi.
Havacılık güvenliği uzmanı ve eski pilot Steve Arroyo, iletişim altyapısının güvenilirliğinin uçuş emniyeti açısından kritik olduğunu vurgulayarak, kontrol merkezleriyle uçaklar arasında sağlıklı iletişim kurulamadığı durumlarda uçakların yerde tutulmasının zorunlu bir güvenlik tedbiri olduğunu belirtti.
Uçuşların ne zaman başlayacağı belirsiz
FAA'nın ülke çapındaki durdurma kararının ne zaman kaldırılacağına ilişkin henüz kesin bir takvim açıklanmadı.
Yetkililer önceliğin havada bulunan uçakların güvenli inişlerinin sağlanması, iletişim altyapısındaki arızanın giderilmesi ve uçuş operasyonlarının güvenli biçimde yeniden başlatılması olduğunu bildirdi.
Arızanın teknik bir altyapı sorunundan mı, yazılımsal bir hatadan mı yoksa başka bir nedenden mi kaynaklandığına ilişkin soruşturma sürüyor.