Kısal Dalga - ABD Başkanı Donald Trump’ın, diplomatik çabaların sonuç vermemesi halinde İran’a yönelik daha kapsamlı bir askeri operasyon seçeneğini değerlendirdiği yönündeki haberler uluslararası kamuoyunda yankı uyandırırken, Tahran yönetimiyle süren müzakereler yeni bir dönüm noktasına geldi. Tarafların Cenevre’de yeniden bir araya gelmeye hazırlandığı süreçte, İran’da üniversite öğrencileri nükleer program ve hükümet politikalarına karşı protestolar düzenledi. Kampüslerde başlayan gösteriler kısa sürede ülke gündemine taşınırken, olası bir askeri gerilimin bölgesel etkilerine ilişkin endişeler de artıyor.
İran'a kapsamlı saldırı iddiası
The New York Times’ın aktardığına göre, ABD ve İran heyetlerinin askeri bir çatışmayı önlemek amacıyla son çare olarak görülen temaslar kapsamında perşembe günü Cenevre’de yeniden bir araya gelmesi planlanıyor. Ancak Trump, görüşmelerden sonuç alınamaması ihtimaline karşı Washington’ın atabileceği adımlar üzerinde çalışıyor.
Masadaki olası hedefler arasında İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun karargâhı, ülkenin nükleer tesisleri ve balistik füze altyapısı bulunuyor. Trump’ın, bu adımların Tahran’ı geri adım atmaya ikna etmemesi durumunda yılın ilerleyen dönemlerinde dini lider Ali Hamaney’i devirmeyi amaçlayan daha geniş kapsamlı bir askeri müdahale seçeneğini de açık tutabileceğini ifade ettiği öne sürüldü.
Çarşamba günü Beyaz Saray’daki Durum Odası’nda yapılan toplantıya Başkan Yardımcısı JD Vance, Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Genelkurmay Başkanları Komitesi Başkanı Orgeneral Dan Caine, CIA Direktörü John Ratcliffe ve Beyaz Saray Özel Kalem Müdürü Susie Wiles katıldı. Toplantıda İran’a yönelik olası askeri senaryolar ayrıntılı biçimde ele alındı.
Haberde, geçen ay Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’ya yönelik olası bir operasyonun da gündeme geldiği bir toplantıda General Caine’in başarı ihtimalinin yüksek olduğunu söylediği, ancak İran söz konusu olduğunda bunun çok daha karmaşık ve zor bir hedef olduğunu belirttiği aktarıldı. Bu nedenle Trump’a benzer düzeyde güvence veremediği ifade edildi.
Denizaşırı askeri operasyonlara karşı daha temkinli olunması gerektiğini uzun süredir dile getiren Vance’in, saldırı planına açıkça karşı çıkmadığı ancak toplantıda hem Caine’e hem de Ratcliffe’e ayrıntılı sorular yönelttiği belirtildi. Vance’in, İran’a yönelik olası bir saldırının riskleri, maliyeti ve karmaşıklığı konusunda daha kapsamlı bir değerlendirme yapılmasını istediği kaydedildi.
"Saldırı iki aşamalı olacak"
Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri yetkilileri ise İran’la uzayabilecek bir savaşın ya da sürekli yüksek alarm durumunun donanma gemilerinin hazırlık seviyesi, sınırlı sayıdaki Patriot hava savunma sistemleri ve yoğun kullanılan nakliye ile gözetleme uçakları üzerindeki etkilerine dair kaygılarını dile getirdi.
Gazeteye konuşan danışmanlar, henüz nihai bir karar alınmadığını vurgularken, Trump’ın İran liderlerine nükleer silah üretme kapasitesinden vazgeçmeleri gerektiğini göstermek amacıyla önümüzdeki günlerde ilk aşamada bir saldırı düzenlemeye eğilimli olduğunu aktardı.
İran’da üniversiteler ayakta
Öte yandan Washington ile Tahran arasında sürdürülen nükleer müzakerelerde kritik bir sürece girilirken, İran’daki bazı üniversitelerde hafta sonu protesto gösterileri düzenlendi.
BBC, Cumartesi günü Şerif Teknoloji Üniversitesi kampüsünde gerçekleştirilen yürüyüşe ait görüntüleri doğruladı. Görüntülerde yüzlerce kişinin İran bayrakları taşıyarak barışçıl şekilde ilerlediği ve dini lider Ayetullah Ali Hamaney’i hedef alan sloganlar attığı görülüyor. Aynı alanda bulunan hükümet yanlısı grupla protestocular arasında daha sonra arbede yaşandığı aktarıldı.
Tahran’daki Şehit Beheshti Üniversitesi’nde öğrenciler oturma eylemi düzenledi. Amir Kabir Teknoloji Üniversitesi’nde de hükümet karşıtı sloganların atıldığı anlara ilişkin görüntüler doğrulandı. Ülkenin kuzeydoğusundaki Meşhed kentinde ise öğrencilerin “Özgürlük” ve “Haklarınız için sesinizi yükseltin” sloganları attığı bildirildi. En az üç üniversitede protesto düzenlendiği belirtiliyor.
Yönetim protesto ediliyor
Gösteriler, ABD ile İran arasında devam eden nükleer görüşmeler sırasında gerçekleşti. ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmaya varılamaması halinde İran’a yönelik sınırlı bir askeri müdahale seçeneğini değerlendirdiğini ve 10 gün içinde sürecin netleşebileceğini açıklamıştı. 22 Şubat’ta CBS televizyonuna konuşan İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise bir anlaşma ihtimalinin bulunduğunu ve olası bir taslak metnin ABD’li yetkililere sunulabileceğini söyledi. Tarafların 26 Şubat’ta Cenevre’de yeniden bir araya gelmesi bekleniyor.
İran’da Aralık ayında başlayan ve kısa sürede ülke geneline yayılan protestolar, 1979’daki İslam Devrimi’nden bu yana en geniş katılımlı gösteriler olarak değerlendiriliyor. Aralık ayındaki olaylarda binlerce kişinin güvenlik güçleri tarafından vurularak öldürüldüğü bildirildi. ABD yönetimi, protestolara yönelik sert müdahaleler nedeniyle Tahran’ı uyarmıştı. Bu süreçte İran’a yakın sularda önemli sayıda ABD savaş gemisinin bulunduğu belirtiliyor.
ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), protestolarda en az 6 bin 159 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Açıklamaya göre ölenlerin 5 bin 804’ü protestocu, 92’si çocuk ve 214’ü hükümet görevlisi. Kurum ayrıca bildirilen 17 bin ölüm vakasını daha araştırdığını duyurdu. İranlı yetkililer ise geçen ay 3 bin 100’den fazla kişinin öldüğünü, ancak bunların büyük bölümünün güvenlik güçleri ya da “isyancılar” tarafından hedef alınan siviller olduğunu savundu. Gösteriler kapsamında gözaltı ya da tutuklamalara ilişkin henüz net bir bilgi paylaşılmış değil.