Basın özgürlüğü için yüz binlerce kişi sokağa çıktı: Ellerinizi medyadan çekin!

Çekya'da Başbakan Andrej Babiš hükümetinin kamu televizyonu ve radyosunun finansmanını doğrudan devlet bütçesine bağlama planı, ülke tarihinin en büyük protestolarından birine yol açtı. Başkent Prag'da 15 Kasım'da düzenlenen gösteriye organizatörlere göre 350 bin ile 450 bin arasında kişi katıldı. Gazetecilerin greve gittiği, öğrencilerin ve sanatçıların sokaklara çıktığı ülkede protestocular, düzenlemenin kamu yayıncılarının siyasi iktidara bağımlı hâle gelmesine yol açacağını savunuyor.

Kısa Dalga- Çekya'da kamu yayıncılığının bağımsızlığını korumak amacıyla haftalardır düzenlenen protestolar, 15 Kasım Pazar günü başkent Prag'da yüz binlerce kişinin katıldığı büyük bir gösteriye dönüştü.

Prag'ın tarihî Letná alanını dolduran göstericiler, hükümetin kamu televizyonu Česká televize (ČT) ile kamu radyosu Český rozhlas'ın (ČRo) finansman sistemini değiştirmesine karşı çıktı.

Protestocular, yayın kuruluşlarının doğrudan devlet bütçesinden finanse edilmesinin, iktidarın bu kurumların yayın politikaları üzerinde baskı kurmasını kolaylaştıracağı endişesini dile getirdi.

Protestoyu düzenleyen Milion chvilek pro demokracii(Demokrasi İçin Bir Milyon An) adlı sivil toplum hareketinin açıklamalarına göre gösteriye yüz binlerce kişi katıldı.

Organizatör Mikuláš Minář, gösterinin ilk saatlerinde katılımı yaklaşık 350 bin kişi olarak açıkladı. Daha sonraki değerlendirmelerde sayı 400 bine yükseldi. Avrupa Gazeteciler Federasyonu ise organizatörlerin tahminini 350 bin ile 450 bin kişi arasında aktardı.

Gösteri, Çekya'nın 1993'te bağımsız bir devlet olmasından bu yana düzenlenen en büyük protestolar arasında gösteriliyor.

“Ellerinizi medyadan çekin!”

Göstericiler Çekya bayrakları ve basın özgürlüğünü savunan pankartlarla Letná alanında toplandı.

Protestolarda öne çıkan sloganlardan biri “Ellerinizi medyadan çekin!” oldu.

Protestocular, “Medyayı siyasetçilere bırakmayın” çağrısı yapan pankartlar da taşıdı.

Gösteriye gazetecilerin yanı sıra öğrenciler, sanatçılar, yazarlar, tiyatro çalışanları, akademisyenler, sağlık çalışanları ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri destek verdi.

Bazı göstericiler, Çek kamu televizyonunun yıllardır yayımladığı çocuk programlarının simgesi olan Večerníčekkarakterine gönderme yaparak gazetelerden katlanmış sivri şapkalar taktı.

Bu sembol, kamu televizyonunun yalnızca bir haber kuruluşu değil, toplumun ortak kültürel hafızasının parçası olduğunu vurgulamak amacıyla kullanıldı.

Hükümet ne yapmak istiyor?

Protestoların merkezinde, Çek kamu yayıncılarının mevcut finansman sistemini değiştiren yasa tasarısı bulunuyor.

Çekya'da kamu televizyonu ve radyosu, ağırlıklı olarak hanelerin ve bazı işletmelerin ödediği yayıncılık ücretleriyle finanse ediliyor.

Bu sistemin temel gerekçelerinden biri, yayın kuruluşlarının bütçelerini doğrudan hükümetin yıllık harcama kararlarına bağımlı olmadan oluşturabilmesi.

Başbakan Andrej Babiš'in liderliğindeki hükümet ise bu ücretleri kaldırarak kamu televizyonu ve radyosunun doğrudan devlet bütçesinden finanse edilmesini planlıyor.

Hükümet, mevcut finansman sisteminin eskidiğini, vatandaşların üzerindeki mali yükün azaltılması ve kamu yayıncılarının harcamalarının daha verimli hâle getirilmesi gerektiğini savunuyor.

Ancak gazeteciler ve basın meslek örgütleri, yayın kuruluşlarının bütçelerinin her yıl siyasi iktidarın kararlarına bağlı hâle gelmesinin editoryal bağımsızlığı tehlikeye atacağını belirtiyor.

Düzenlemenin finansmanı yaklaşık yüzde 15 azaltabileceği yönünde değerlendirmeler de bulunuyor.

Bu ölçekte bir kesinti gerçekleşirse kamu televizyonunun nominal bütçesi 2008, kamu radyosunun bütçesi ise 2005 seviyelerine gerileyecek.

Gazeteciler greve gitti, öğrenciler sokaklara çıktı

Prag'daki büyük gösteri, haftalardır devam eden protestoların ardından düzenlendi.

Hükümetin finansman düzenlemesini parlamentoda ilerletmesi üzerine kamu televizyonu ve radyosunda çalışan gazeteciler, 3 Kasım'da bir günlük greve gitti.

Grev nedeniyle bazı televizyon ve radyo yayınları aksadı.

Aynı gün başkent Prag başta olmak üzere farklı kentlerde gösteriler düzenlendi. Üniversite öğrencileri ve sanatçılar da gazetecilerin eylemlerine katıldı.

Çek kamu televizyonu muhabiri ve grev komitesi üyesi Jan Moláček, hükümetin önerdiği düzenlemenin kabul edilmesi hâlinde siyasi iktidarın kamu yayıncılarının içeriklerini etkilemek için yeni araçlara sahip olacağını söyledi.

Protestolar Prag'la sınırlı kalmadı. Çekya'nın 21 kentinde gösteriler düzenlendi.

Brno'daki Özgürlük Meydanı da kamu yayıncılarını destekleyen binlerce kişinin katıldığı gösterilere sahne oldu.

“4.36'ya karşı Letná”: Protestonun adının arkasındaki olay

15 Kasım'daki büyük gösteri, “Letná proti 4:36” yani “4.36'ya karşı Letná” adıyla düzenlendi.

Bu isim, parlamentoda kamu yayıncılarının finansmanına ilişkin tasarının görüşülmesi sırasında yaşanan tartışmalı bir oylamaya gönderme yapıyor.

24 Ekim'de iktidar koalisyonu, gece boyunca devam eden parlamento görüşmelerinin ardından saat 04.36'da düzenlemenin sonraki yasama aşamasına geçmesini sağlayan kararı kabul ettirdi.

Muhalefet ve gazetecilik örgütleri, kamu yayıncılığı açısından büyük önem taşıyan bir düzenlemenin gece yarısı gerçekleştirilen oylamayla ilerletilmesine tepki gösterdi.

Organizatör Mikuláš Minář, Letná'daki konuşmasında hükümetin karar alma yöntemlerini eleştirdi ve gösterinin, saat 04.36 ile simgeleşen yönetim anlayışına karşı düzenlendiğini söyledi.

Avrupa Gazeteciler Federasyonu: “Avrupa sessiz kalmayacak”

Gösteriye uluslararası gazetecilik örgütlerinden de destek geldi.

Avrupa Gazeteciler Federasyonu (EFJ) Başkanı Maja Sever, Prag'daki yüz binlerce kişiye hitap etti.

Sever, Avrupa'nın merkezinde kamu yayıncılarının bağımsızlığı için bu kadar büyük bir kalabalığın toplanmasının önemine dikkat çekerek kamu medyasına, demokrasiye ve özgürlüğe yönelik saldırılara karşı çıkılması çağrısında bulundu.

Sever, Başbakan Babiš'e de seslenerek Avrupa'daki gazetecilik örgütlerinin hükümetin adımlarını yakından izlediğini belirtti.

Otuzdan fazla Avrupa gazetecilik örgütünün Çek makamlarını Avrupa'daki basın özgürlüğü düzenlemelerine uymaya çağırdığını söyleyen Sever, hükümetin kamu yayıncılarının bağımsızlığına zarar verebilecek uygulamalardan kaçınmasını istedi.

EFJ'nin 17 Kasım'da yayımladığı açıklamada ise kamu yayıncılarının finansman sistemlerinin yalnızca ekonomik bir mesele olmadığı belirtildi.

Federasyon, yıllık bütçe kararlarının siyasi çoğunluğa bağlı hâle gelmesinin editoryal bağımsızlığa yönelik müdahale riskini artıracağı uyarısında bulundu.

Başbakan Babiš: “Kimse kamu medyasını kontrol etmek istemiyor”

Gösterilerin ardından açıklama yapan Başbakan Andrej Babiš, protesto hakkına saygı duyduğunu ancak göstericilerin dile getirdiği kaygılara katılmadığını söyledi.

Babiš, hükümetin kamu yayıncılarını denetim altına almak gibi bir amacı bulunmadığını savundu.

Babiš, finansman sistemini değiştirdiklerini, kamu yayıncılarına ne söylemeleri veya ne yapmaları gerektiğini dikte etme niyetinde olmadıklarını belirtti.

Başbakan, kamu yayıncılarının devletleştirilmek istendiği yönündeki iddiaları da reddetti.

Babiš'e göre mevcut finansman modeli güncelliğini yitirmiş durumda ve Avrupa'nın başka ülkelerinde de benzer finansman değişiklikleri yapılıyor.

Hükümet, kamu televizyonu ve radyosunun finansman ücretlerini kaldırma planını sürdüreceğini açıkladı.

Babiš'in ANO hareketi, göç karşıtı SPD ve Motorists for Themselves hareketiyle birlikte koalisyon hükümetinde yer alıyor.

Çekya'da neden kamu yayıncılığı bu kadar önemli?

Çekya'da kamu televizyonu ve radyosunun bağımsızlığı, ülkenin komünist yönetimden demokrasiye geçişinin tarihsel mirasıyla yakından bağlantılı.

Çekoslovakya'da 1989 yılında yaşanan Kadife Devrim, tek parti yönetiminin sona ermesini ve demokratik siyasal sisteme geçişi sağladı.

Bu süreçte öğrencilerin protestoları, sivil toplum hareketleri ve bağımsız bilgiye erişim talebi önemli rol oynadı.

Günümüzde Česká televize ve Český rozhlas, kamu hizmeti yayıncılığı ilkeleri çerçevesinde faaliyet gösteren iki önemli kurum.

Kamu yayıncılarının siyasi müdahalelerden korunması, bu nedenle ülkede yalnızca gazetecileri ilgilendiren bir meslek meselesi olarak görülmüyor.

Protestolara katılanlar, hükümetlerin değişmesiyle kamu yayıncılarının haber politikalarının da değişmesini engelleyen güvencelerin korunmasını istiyor.

1989 Kadife Devrimi'nin yıl dönümüne iki gün kala

Büyük protestonun 15 Kasım'da düzenlenmesi de sembolik anlam taşıyor.

Gösteri, 17 Kasım 1989'da Prag'da başlayan ve komünist yönetimin sona ermesiyle sonuçlanan Kadife Devrim'in 37. yıl dönümünden iki gün önce gerçekleştirildi.

Üstelik yüz binlerce kişinin toplandığı Letná alanı, 1989'daki demokrasi gösterilerinin de önemli merkezlerinden biriydi.

Orta Avrupa'da kamu medyasına müdahale tartışmaları

Çekya'daki gelişmeler, Orta Avrupa'da kamu yayıncılarının bağımsızlığına ilişkin daha geniş bir tartışmanın parçası.

Macaristan ve Slovakya'da kamu medyasının yönetimi, finansmanı ve siyasi iktidarla ilişkileri uzun süredir tartışma konusu.

Çekya'daki gazetecilik örgütleri, finansman modelinin değiştirilmesinin benzer siyasi müdahale risklerini doğurabileceğini belirtiyor.

Avrupa Gazeteciler Federasyonu, konunun Avrupa Birliği'nin Avrupa Medya Özgürlüğü Yasası (European Media Freedom Act) bakımından da değerlendirilmesi gerektiğini açıkladı.

Yasanın 5. maddesi, kamu hizmeti medyasının editoryal ve işlevsel bağımsızlığının korunmasını, yöneticilerin atanması ve görevden alınmasında şeffaf usullerin kullanılmasını ve yayıncılara yeterli, sürdürülebilir ve öngörülebilir finansman sağlanmasını öngörüyor.

EFJ, Çekya'daki olası değişikliklerin bu yükümlülükleri zayıflatmaması gerektiğini belirtti.

“Kamu televizyonu ve radyosu olmazsa neye inanacağız?”

Prag'daki gösteriye katılan yurttaşlar da bağımsız kamu yayıncılığının önemine dikkat çekti.

72 yaşındaki emekli Milana Rudolfová, Çek kamu televizyonunu güvenilir ve nesnel bilgi kaynağı olarak gördüğünü belirtti.

Rudolfová, kamu televizyonu ve radyosunun bağımsızlığını kaybetmesi durumunda haberlerin güvenilirliğine ilişkin ciddi sorunlar yaşanacağından endişe ettiğini söyledi.

Gazeteciler, öğrenciler ve sanatçılar ise hükümetin düzenlemeyi geri çekmesini istiyor.

Hükümet geri adım atmıyor, protestolar sürüyor

Prag'da yüz binlerce kişinin katıldığı gösteriye rağmen Babiš hükümeti kamu yayıncılarının finansman sistemini değiştirme planından vazgeçmedi.

Protestoyu düzenleyen sivil toplum hareketi ise kamu yayıncılarının bağımsızlığını savunmaya devam edeceğini açıkladı.

Organizatör Mikuláš Minář, hükümet temsilcilerini 2 Aralık'ta kamuoyunun katılımıyla düzenlenmesini önerdikleri bir tartışmaya davet etti.

Çekya'da kamu yayıncılığına ilişkin mücadele böylece parlamentodaki yasal düzenleme tartışmasının ötesine geçerek gazetecileri, öğrencileri, sanatçıları ve yüz binlerce yurttaşı bir araya getiren toplumsal bir harekete dönüştü.

15 Kasım'da Letná'yı dolduran kalabalığın temel talebi ise kamu televizyonu ve radyosunun, hangi siyasi parti iktidarda olursa olsun, bağımsız yayın yapabilecek güvencelere sahip olması.

Dünya Haberleri