Kısa Dalga - Irak Kürdistan Bölgesi, yaklaşık iki yıldır yeni hükümetin kurulamamasıyla devam eden siyasi krizin ardından 1990'lı yılların bölünmüş yönetim modeline geri dönme ihtimaliyle karşı karşıya.
Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ile Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) arasındaki anlaşmazlık, 4 Kasım'da bölgesel parlamentonun KYB'nin boykotuna rağmen yeniden çalışmaya başlamasıyla yeni bir aşamaya geçti.
KYB lideri Bafel Talabani, partisinin hükümetten çekildiğini açıklayarak KDP'nin tek taraflı hükümet kurması hâlinde Süleymaniye merkezli ayrı bir yönetim oluşturabileceklerini söyledi.
Ardından Süleymaniye'de, Erbil'deki bölgesel hükümetten ayrılarak yeni bir federal bölge kurulması talebiyle imza kampanyası başlatıldı.
Kriz, Kürt siyasi hareketinin onlarca yılda elde ettiği özerk yönetim kazanımlarının geleceğini de tartışmaya açtı.
Ancak gelişmeler, Kürdistan Bölgesi'nin resmen bölündüğü anlamına gelmiyor. Ayrı yönetim tehdidi, yeni federal bölge kurulması ve Bağdat'tan doğrudan bütçe alınması, hukuki ve siyasi sonuçları birbirinden farklı üç seçenek.
İki yıldır hükümet kurulamadı, parlamento krizi büyüttü
20 Ekim 2024'te yapılan bölgesel parlamento seçimlerinde 100 sandalyenin 39'unu KDP, 23'ünü KYB, 15'ini ise Yeni Nesil Hareketi kazandı.
Hiçbir parti tek başına hükümet kurabilecek çoğunluğa ulaşamadı.
Seçimlerin ardından başlayan görüşmelerde başbakanlık, bakanlıklar, parlamento başkanlığı ve güvenlik kurumlarının kontrolü üzerinde anlaşma sağlanamadı.
KDP, seçimden birinci parti çıkmasının yönetimde belirleyici ağırlık sağlaması gerektiğini savunurken KYB, iki büyük parti arasındaki tarihsel güç paylaşımının korunmasını istedi.
Uzlaşma sağlanamadığı için Mesrur Barzani başkanlığındaki önceki hükümet görevini geçici statüde sürdürdü.
4 Kasım 2026'da KDP, parlamentonun yeniden faaliyete geçmesi için harekete geçti. KYB ve Yeni Nesil Hareketi'nin boykotuna rağmen 52 milletvekilinin katıldığı oturumda KDP'li Vala Ferid parlamento başkanı seçildi.
KYB, oturumun siyasi uzlaşma olmadan gerçekleştirildiğini belirterek sonuçlarını tanımadı.
Bafel Talabani, KDP'nin yeni başkan ve hükümet atamalarına tek başına gitmesi hâlinde kendilerinin de Süleymaniye'de ayrı başkan, başbakan ve bakanlar belirleyebileceğini açıkladı.
Federal Yüksek Mahkeme kararı KDP'nin elini güçlendirdi
Krizin bir başka önemli gelişmesi 15 Kasım'da yaşandı.
Irak Federal Yüksek Mahkemesi, Kürdistan Bölgesi Parlamentosunun yeniden faaliyete geçirilmesine karşı açılan davayı reddetti.
Karar, KYB ve Yeni Nesil Hareketi'nin parlamentonun 4 Kasım'daki oturumunu hukuki yollarla durdurma girişimi açısından önemli bir sonuç yarattı.
Ancak mahkemenin bu başvuruyu reddetmesi, KDP ile KYB arasındaki siyasi anlaşmazlığın çözüldüğü anlamına gelmiyor.
Parlamentonun çalışmaya başlaması yeni bir hükümetin kurulmasını mümkün kılabilir. Buna karşılık KYB'nin yönetimden tamamen dışlandığı bir hükümet, Süleymaniye ve Halepçe'de uygulanabilirlik ve meşruiyet sorunlarıyla karşılaşabilir.
İki parti arasındaki mücadelenin temelinde de bu durum bulunuyor: Erbil'de alınan kararların, KYB'nin güçlü olduğu bölgelerde ne ölçüde uygulanabileceği.
Süleymaniye ayrı bir federal bölge olabilir mi?
15 Kasım'da Süleymaniye'de aktivist Bekhal Sabir Penjweni öncülüğünde ayrı federal bölge kurulması için imza toplanmaya başlandı.
Girişim, Süleymaniye ile Halepçe'yi Erbil merkezli yönetimden ayıran yeni bir idari yapının oluşturulmasını hedefliyor.
Kampanyayı yürütenler, Süleymaniye'nin kendi mali kaynaklarını yönetebilmesi ve kararlarını Erbil'den bağımsız alabilmesi gerektiğini savunuyor.
Ancak KYB, girişime resmen destek verdiğini açıklamadı.
Üstelik ayrılma talebine karşı bölgede güçlü bir muhalefet de ortaya çıktı. Süleymaniye'de bazı siyasi gruplar ve sivil toplum temsilcileri, Kürdistan Bölgesi'nin parçalanmasına karşı gösteriler düzenledi.
80'i aşkın aydın, akademisyen ve aktivistin katıldığı birlik çağrısında, parti anlaşmazlıklarının Kürtlerin ortak kazanımlarına zarar vermemesi gerektiği vurgulandı.
Irak Anayasası bölünmeye izin veriyor mu?
Irak Anayasası'nın 117. maddesi Kürdistan Bölgesi'ni mevcut kurumlarıyla birlikte federal bir bölge olarak tanıyor.
- madde ise bir veya birden fazla vilayetin referandum yoluyla yeni bir federal bölge oluşturabilmesini düzenliyor.
Ancak hukuki tartışma tam da bu noktada başlıyor.
Bir görüşe göre 119. madde, Kürdistan Bölgesi içindeki Süleymaniye ve Halepçe gibi vilayetler için de uygulanabilir.
Diğer görüşe göre ise anayasal statüsü zaten tanınmış olan Kürdistan Bölgesi'nden vilayetlerin tek taraflı ayrılması mümkün değil. Böyle bir değişiklik için mevcut federal yapıya ilişkin anayasal ve yasal sorunların çözülmesi gerekiyor.
Yeni federal bölgelerin kuruluşunu düzenleyen mevzuat, ilgili vilayet meclislerinin veya seçmenlerin belirli oranlarda başvuruda bulunmasını ve referandum yapılmasını öngörüyor.
Dolayısıyla bugün toplanan imzalar, kendi başına yeni bir federal bölge oluşturmuyor.
Daha da önemlisi, Süleymaniye'nin Kürdistan Bölgesi'nden ayrılmasına rağmen Bağdat tarafından ayrı bir federal bölge olarak tanınmaması, kentin mevcut özerklik yetkilerinin bir bölümünü kaybetmesi sonucunu doğurabilir.
Bu nedenle hukuki tartışma yalnızca ayrılma hakkıyla değil, ayrılmanın ardından hangi yetkilerin korunacağıyla da ilgili.
Asıl mücadele bütçe ve petrol gelirleri üzerinde
KDP-KYB krizinin arkasında, hükümetteki görev dağılımından daha derin bir ekonomik sorun bulunuyor.
Kürdistan Bölgesi'nin petrol gelirleri, Bağdat'tan aldığı bütçe payı ve kamu çalışanlarının maaşlarının ödenmesi uzun yıllardır anlaşmazlık konusu.
Irak merkezi hükümeti ile Erbil yönetimi, petrolün hangi kurum tarafından satılacağı ve gelirlerin nasıl paylaşılacağı konusunda defalarca karşı karşıya geldi.
Eylül 2025'te Türkiye'nin Ceyhan Limanı'na uzanan hat üzerinden Kürdistan Bölgesi petrolünün ihracatının yeniden başlaması ekonomik açıdan önemli bir gelişmeydi.
Ancak petrol üretim miktarları, şirketlere yapılacak ödemeler ve gelirlerin federal bütçeye aktarılması konusundaki anlaşmazlıklar çözülmüş değil.
Nitekim Irak hükümeti, 17 Kasım 2026'da yaptığı açıklamada 2027 federal bütçesinin tamamlanmasının önündeki önemli sorunlardan birinin Erbil ile petrol gelirleri konusunda yaşanan anlaşmazlık olduğunu bildirdi.
Süleymaniye'nin ayrı mali yapılanmaya yönelmesi, bu sorunu daha da karmaşık hâle getirebilir.
Süleymaniye maaşlarını doğrudan Bağdat'tan alabilir mi?
Siyasi krizle birlikte gündeme gelen seçeneklerden biri, Erbil ve Süleymaniye için federal bütçede ayrı ödenekler oluşturulması.
Bu modelde Süleymaniye ve Halepçe'deki kamu çalışanlarının maaşlarının Erbil üzerinden değil, doğrudan Bağdat tarafından ödenmesi tartışılıyor.
Bu seçenek, ayrı bir federal bölge kurulmasını gerektirmeden Süleymaniye'nin mali açıdan Erbil'den daha bağımsız hareket etmesini sağlayabilir.
Ancak bunun da önemli siyasi sonuçları bulunuyor.
Kürdistan Bölgesi'nin Bağdat'la ortak pazarlık yapma kapasitesi zayıflayabilir. Federal hükümet, Erbil ve Süleymaniye ile ayrı ayrı anlaşmalar yaparak bölgenin mali yetkileri üzerinde daha fazla söz sahibi olabilir.
Böyle bir düzenleme, KDP ile KYB'nin sorunlarını geçici olarak hafifletse bile Kürdistan Bölgesi'nin ortak ekonomik yapısını kalıcı biçimde değiştirebilir.
Bu nedenle ayrı bütçe önerisi, resmî bölünmeden daha kolay uygulanabilir görülebilecek, fakat uzun vadede bölünmüş yönetim modelini güçlendirebilecek bir seçenek olarak tartışılıyor.
Peşmerge güçleri yeniden ayrılır mı?
Siyasi krizin en hassas alanlarından biri de güvenlik.
KDP ve KYB, 1990'lı yıllardaki iç savaşın ardından kendi güvenlik ve askerî yapılarını korudu.
KDP'ye bağlı 80. Birlikler ağırlıklı olarak Erbil ve Duhok'ta, KYB'ye bağlı 70. Birlikler ise Süleymaniye ve Halepçe'de etkili oldu.
ABD'nin uzun yıllardır desteklediği Peşmerge reformunun temel hedefi, bu parti bağlantılı güçleri ortak bir askerî komuta altında birleştirmekti.
21 Eylül 2026'da Kürdistan Bölgesi yönetimi, Peşmerge güçlerinin resmen tek komuta altında birleştirildiğini duyurdu.
Ancak kurumsal birleşmenin ilan edilmesi, geçmişten gelen siyasi bağlılıkların ve farklı güvenlik ağlarının bütünüyle ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.
KDP ve KYB'nin ayrı hükümetler oluşturması durumunda birleşik askerî yapının nasıl işleyeceği yeniden önemli bir sorun hâline gelebilir.
Bu durum yalnızca iç güvenliği değil, IŞİD'le mücadeleyi, tartışmalı bölgelerin güvenliğini ve Irak ordusuyla koordinasyonu da etkileyebilir.
Kerkük, iki parti arasındaki mücadelenin kilit noktası
Erbil-Süleymaniye çekişmesinin önemli boyutlarından biri Kerkük.
Petrol kaynakları, etnik yapısı ve tartışmalı anayasal statüsü nedeniyle Kerkük, uzun yıllardır Bağdat ile Kürdistan Bölgesi arasındaki ilişkilerin en hassas başlıklarından biri.
KDP ile KYB'nin Kerkük üzerindeki siyasi etkileri de farklı dönemlerde değişti.
2017'de Kürdistan Bölgesi'nin bağımsızlık referandumunun ardından Irak merkezi hükümetinin Kerkük'te kontrolü yeniden ele geçirmesi, Kürt partileri arasında ağır karşılıklı suçlamalara yol açmıştı.
Bugün iki partinin ortak hareket edememesi, yalnızca Kerkük konusunda değil, Irak merkezi yönetimiyle yürütülen daha geniş müzakerelerde de Kürt siyasi temsilinin pazarlık gücünü azaltabilir.
Ayrıca Kerkük petrollerinin Türkiye'ye ulaştırılması ve kuzeydeki boru hatlarının yeniden işler hâle getirilmesi, bölgenin ekonomik ve jeopolitik önemini artırıyor.
17 Kasım'da Irak'ın Kerkük-Ceyhan hattından petrol ihracatı amacıyla pompalamaya yeniden başladığını açıklaması, siyasi krizin yaşandığı dönemde kuzey petrol güzergâhlarının önemini yeniden gösterdi.
Türkiye neden gelişmeleri yakından izliyor?
Kürdistan Bölgesi'ndeki siyasi ayrışmanın doğrudan etkileyebileceği ülkelerden biri Türkiye.
Ankara'nın KDP ile uzun yıllara dayanan siyasi, ekonomik ve güvenlik ilişkileri bulunuyor.
Habur üzerinden yürüyen sınır ticareti, Türk şirketlerinin Irak Kürdistan Bölgesi'ndeki faaliyetleri, enerji hatları ve PKK'ye yönelik güvenlik politikaları bu ilişkinin temel unsurları arasında.
KYB ile Türkiye arasındaki ilişkiler ise özellikle Suriye Demokratik Güçleri (SDG) ve PKK'ye ilişkin farklı yaklaşımlar nedeniyle zaman zaman gerilimli oldu.
Kürdistan Bölgesi'nin iki ayrı siyasi merkeze ayrılması, Ankara'nın bölgedeki muhataplarını ve güvenlik politikalarının uygulanmasını da etkileyebilir.
Bununla birlikte Türkiye'nin olası bir ayrılma girişimini destekleyeceğine veya karşı çıkacağına ilişkin güncel ve kesin bir resmî karar açıklanmış değil.
Chatham House'un Ekim 2026'da yayımladığı değerlendirmede, KDP-KYB anlaşmazlığının Türkiye'deki Kürt meselesine ilişkin yeni siyasi süreç ve PKK'nin silahsızlanması tartışmaları açısından da önem taşıdığı belirtiliyor.
Bu nedenle Irak Kürdistan Bölgesi'ndeki istikrarsızlık, yalnızca Irak'ın iç siyasi sorunu olarak görülmüyor.
İran bölünmeye neden karşı çıkıyor?
KDP ve KYB arasındaki rekabeti yakından izleyen bir diğer ülke İran.
KYB'nin Süleymaniye merkezli siyasi yapılanması ile İran arasında uzun yıllara dayanan ilişkiler bulunuyor.
Ancak bu yakınlık, Tahran'ın Kürdistan Bölgesi'nin resmen bölünmesini desteklediği anlamına gelmiyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, 9 Kasım'da yaptığı açıklamada KDP ile KYB arasındaki anlaşmazlıkların Irak'ın anayasal çerçevesinde çözülmesi gerektiğini söyledi.
Kürdistan Sosyalist Demokrat Partisi Genel Sekreteri Muhammed Hacı Mahmud da İranlı bir heyetin Kürt siyasi liderlerine iki ayrı yönetim modeline dönülmesini istemediklerini ilettiğini açıkladı.
Tahran açısından Kürdistan Bölgesi'nin istikrarı, sınır güvenliği ve İranlı Kürt muhalif grupların Irak'taki faaliyetleriyle de bağlantılı.
Nitekim 4 Kasım'da Süleymaniye ve Erbil çevresindeki İranlı Kürt muhalif grupların bulunduğu bölgelere yönelik insansız hava aracı saldırıları da yaşandı.
Böylece KDP-KYB krizinin, İran ve Irak arasındaki daha geniş güvenlik gerilimlerinden bağımsız olmadığı bir kez daha görüldü.
ABD'nin çekilmesi siyasi krizi daha riskli hâle getirdi
Kürdistan Bölgesi'nin bugünkü krizi, ABD'nin Irak'taki askerî varlığını yeniden düzenlediği bir döneme denk geliyor.
ABD öncülüğündeki IŞİD karşıtı koalisyonun Irak'taki askerî misyonunun dönüşümü ve Amerikan güçlerinin çekilmesi, Kürdistan Bölgesi'nin güvenlik dengelerini de etkiledi.
Washington uzun yıllar boyunca hem KDP hem de KYB ile ilişkilerini korudu; özellikle Peşmerge güçlerinin birleştirilmesi ve IŞİD'le mücadelede önemli rol oynadı.
ABD'nin askerî desteğinin ve doğrudan varlığının azalması, bölgesel yönetimin kendi güvenlik kurumlarını ortak biçimde işletmesinin önemini artırıyor.
Bu dönemde KDP ile KYB'nin ayrı kurumlar oluşturması, güvenlik koordinasyonunda yeni sorunlar yaratabilir.
ABD ise tarafların uzlaşması ve Kürdistan Bölgesi'nde istikrarlı bir yönetim oluşturulması yönündeki diplomatik yaklaşımını sürdürüyor.
1990'lı yılların iç savaşı yeniden mi yaşanacak?
Bugünkü krizin sık sık 1990'lı yıllarla karşılaştırılmasının tarihsel bir nedeni var.
KDP ile KYB, 1990'ların ortasında silahlı çatışmaya girmiş ve Erbil ile Süleymaniye merkezli ayrı yönetimler oluşturmuştu.
1998'de ABD arabuluculuğunda imzalanan Washington Anlaşması, çatışmaların sona erdirilmesi açısından önemli bir dönüm noktası oldu.
2006'da iki yönetimin resmen birleştirilmesiyle ortak hükümet modeli güçlendirildi.
Ancak siyasi partilere bağlı güvenlik yapıları, ekonomik ilişkiler ve idari kurumlar arasındaki ayrımlar bütünüyle ortadan kalkmadı.
Bugün Süleymaniye'de ayrı yönetim tartışmasının bu kadar ciddi karşılanmasının nedeni de söz konusu tarihsel miras.
Buna karşılık 2026'daki siyasi kriz henüz iki parti arasında silahlı çatışmaya dönüşmüş değil.
Bafel Talabani de son açıklamalarında anlaşmazlığın şiddet yoluyla çözülmesini savunmadığını belirtti.
Bu nedenle mevcut durumun doğrudan yeni bir iç savaşın başlangıcı olarak değerlendirilmesi için yeterli veri bulunmuyor.
Ancak siyasi kopuşun güvenlik kurumlarına yansıması, bugünkü krizin seyrini değiştirebilecek en önemli risklerden biri.
Bölünmenin üç farklı yolu
Kürdistan Bölgesi'ndeki tartışmalar, üç temel seçenek üzerinde yoğunlaşıyor.
Birinci seçenek, mevcut bölgenin içinde iki ayrı fiilî yönetimin oluşması. KDP'nin Erbil ve Duhok'ta, KYB'nin ise Süleymaniye ve Halepçe'de kendi idari kurumlarını işletmesi anlamına geliyor. Bu durum, 1990'lı yılların modeline benzer bir yapıyı yeniden ortaya çıkarabilir.
İkinci seçenek, tek federal bölge korunurken mali yönetimin ayrılması. Süleymaniye'nin Bağdat'tan doğrudan bütçe ve maaş ödemesi alması, resmî ayrılma olmadan Erbil'den bağımsızlaşmasını sağlayabilir.
Üçüncü seçenek ise Süleymaniye ve Halepçe'nin Irak Anayasası kapsamında ayrı bir federal bölge hâline gelmesi. Bu yol, kapsamlı hukuki işlemler, siyasi anlaşmalar ve referandum gerektiriyor. Mevcut imza kampanyası bu sürecin tamamlandığı anlamına gelmiyor.
Kürt siyasetinin karşı karşıya olduğu asıl tehlike
KDP ile KYB arasındaki kriz, görünüşte hükümet kurma ve görev paylaşımı anlaşmazlığından kaynaklanıyor.
Ancak gelişmeler, Kürdistan Bölgesi'nin siyasi kurumlarının ne kadar büyük ölçüde iki partinin uzlaşmasına bağlı olduğunu da ortaya çıkarıyor.
Ortak parlamentonun ve hükümetin etkili çalışamadığı, gelirlerin paylaşımında anlaşma sağlanamadığı ve güvenlik kurumlarının parti bağlantılarının sürdüğü bir yapıda, yeni bir siyasi kriz kurumsal bütünlüğü doğrudan tehdit edebiliyor.
Kürdistan Bölgesi'nin resmen bölünmesi ihtimalinden önce ortaya çıkan daha yakın risk, ortak yönetimin zayıflaması ve Bağdat karşısındaki siyasi, ekonomik ve anayasal pazarlık gücünün azalması.
Chatham House'un Ekim ayında yayımladığı değerlendirme de KDP-KYB ayrışmasının Kürdistan Bölgesi'nin özerkliğini zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor.
Süleymaniye'deki ayrılma kampanyasına karşı Kürt aydınlarının ve aktivistlerin yaptığı birlik çağrıları, krizin bu boyutuna dikkat çekiyor.
Gelinen noktada Kürdistan Bölgesi'nin geleceği yalnızca KDP ile KYB'nin yeniden koalisyon kurup kuramayacağına bağlı değil.
Petrol gelirlerinin paylaşılması, Bağdat'la mali ilişkilerin düzenlenmesi, Peşmerge güçlerinin ortak komutası ve Erbil ile Süleymaniye arasındaki yetki paylaşımının nasıl çözüleceği de belirleyici olacak.
Kürdistan Bölgesi resmen ikiye ayrılmasa bile, iki büyük partinin siyasi rekabetinin ortak kurumları işlevsiz bırakması, bölgenin otuz yılı aşkın süredir inşa ettiği özerk yönetim kapasitesini aşındırabilir.
Bu nedenle asıl soru yalnızca “Süleymaniye Erbil'den kopar mı?” değil; “KDP ve KYB'nin iktidar mücadelesi, Irak Kürdistan Bölgesi'nin özerkliğini ne ölçüde zayıflatır?” sorusu.