Kısa Dalga- The New York Times’ın (NYT) araştırmasına göre, İsrail dış istihbarat servisi Mossad, eski İran Savunma Bakan Yardımcısı ve Devrim Muhafızları Ordusu Kudüs Gücü komutanlarından Ali Rıza Asgari’yi Aralık 2006’da İstanbul’da kaçırdı.
Üç eski ABD’li yetkiliye dayandırılan haberde, Asgari’nin haftalarca bir teknede sorgulandığı, İsrailli ajanların aradıkları bilgiyi elde edememesi üzerine öldürüldüğü ve cesedinin Karadeniz’e bırakıldığı öne sürüldü.
NYT’nin onlarca İranlı, İsrailli ve ABD’li yetkiliyle yaptığı görüşmelere dayanan araştırma, Asgari’nin kaçırılmasının İsrail’in 1986’da Lübnan’da kaybolan havacı Ron Arad’ı bulmak için yürüttüğü operasyonlarla bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Gazeteciler Platformu'nda yer alan habere göre, araştırmaya göre Mossad, Arad’ın İran tarafından tutulduğu yönündeki değerlendirmesinden hareketle yıllar boyunca İranlı yetkilileri hedef alan operasyonlar düzenledi.
İsrail, Asgari’nin kaybolmasında herhangi bir rolü olduğunu reddetti. İsrail’in eski Savunma Bakanı Amir Peretz de 2007’de yaptığı açıklamada, Mossad’ın kaçırma olayının arkasında olduğu yönündeki iddiaları “asılsız” olarak nitelendirmişti.
Asgari Aralık 2006’da İstanbul’da kayboldu
İran Devrim Muhafızları Ordusu’nda görev yapan ve daha sonra Savunma Bakan Yardımcılığı görevini üstlenen Asgari, Aralık 2006’da İstanbul’a geldi. Ynet’in NYT araştırmasından aktardığı bilgilere göre Asgari, Ceylan Otel’e giriş yaptıktan sonra ortadan kayboldu.
Asgari’nin kaybolması, sonraki yıllarda farklı iddialara konu oldu. Bazı haberlerde ABD’ye iltica ettiği ve yeni bir kimlikle yaşamını sürdürdüğü öne sürüldü. Başka iddialarda ise İran’ın bölgedeki askerî faaliyetlerine ilişkin hassas bilgilerle birlikte Batılı istihbarat servislerine sığındığı ileri sürüldü. Ancak bu iddialar Asgari’nin akıbetini açıklığa kavuşturmadı.
Asgari’nin eşi Ziba Ahmedi, NYT’ye yaptığı açıklamada, İranlı araştırmacıların eşinin İsrailli ajanlar tarafından kaçırıldığı sonucuna ulaştığını söyledi. Ahmedi’nin aktardığına göre araştırmacılar, ajanların Asgari’nin otel odasına girerek onu uyuşturduğunu ve kaçırdığını değerlendirdi.
Kaçırmada kullanıldığı düşünülen aracın daha sonra Karadeniz yakınlarında terk edilmiş halde bulunduğu belirtildi.
Ron Arad’ın İran’a götürüldüğü iddiası
İsrail Hava Kuvvetleri’nde seyrüsefer subayı olarak görev yapan Ron Arad, 16 Ekim 1986’da Lübnan’ın güneyinde düzenlenen bir operasyon sırasında kullandığı F-4 Phantom tipi savaş uçağının düşmesinin ardından esir alındı. Arad, Şii Emel Hareketi tarafından tutuldu. İlk iki yıl içinde hayatta olduğuna ilişkin fotoğraflar ve mektuplar ortaya çıktı. Kendisine ait son mektubun tarihi 5 Mayıs 1988 olarak kayıtlara geçti.
İsrail, Arad’ın önce Emel Hareketi tarafından tutulduğunu, daha sonra İran Devrim Muhafızları’na teslim edilerek İran’a götürüldüğünü değerlendirdi. Bu ihtimalin güçlenmesinde, 1992’de Mossad görevlisi Israel Perlov’un temas kurduğu İranlı bir doktorun ifadeleri etkili oldu. Doktor, Arad’ı hem İran’da hem Lübnan’da tedavi ettiğini söyledi. Ancak doktor üzerinde yapılan yalan makinesi testleri kesin sonuç vermedi ve iddialarını doğrulayacak kanıt sunmadı.
1994’te İsrailli komandolar, Arad’ı elinde tutan Emel Hareketi’nin eski güvenlik sorumlusu Mustafa Dirani’yi Lübnan’da kaçırdı. Dirani, sorgusunda Arad’ın Bekaa Vadisi’ndeki Nebi Şit köyünde bir ailenin gözetiminde tutulduğunu, ancak güvenlik görevlilerinin bir çatışma sırasında evden ayrılmasının ardından kaybolduğunu anlattı.
Dirani ayrıca bir İranlı yetkilinin kendisine Arad’ın Devrim Muhafızları tarafından İran’a götürüldüğünü söylediğini ileri sürdü.
Ancak Dirani’nin bu ifadesi bağımsız olarak doğrulanmadı. Dirani, İsrail’deki sorguları sırasında işkence gördüğünü de iddia etti. NYT’nin görüştüğü eski İsrailli yetkililer, İran’ın Arad’ı tuttuğuna ilişkin iddiayı destekleyen somut kanıt bulunmadığını belirtti.
Arad dosyası İsrail için neden önemliydi?
Ron Arad'ın akıbetinin belirlenmesi, İsrail açısından yalnızca kayıp bir askerin bulunması meselesi olarak kalmadı. Zorunlu askerlik sisteminin uygulandığı ülkede, esir alınan veya kaybolan askerlerin geri getirilmesi devletin askerlerine ve ailelerine karşı sorumluluğunun bir parçası olarak görülüyor. Bu nedenle Arad'ın nerede olduğuna ilişkin belirsizlik, İsrail'in farklı hükümetleri döneminde onlarca yıl sürdürülen bir arayışa dönüştü.
Dosya, diplomatik temaslarda da gündeme geldi. Dönemin İran Cumhurbaşkanı Yardımcısı Muhammed Ali Ebtehi, NYT'ye verdiği röportajda Arad meselesinin uluslararası görüşmelerde sürekli karşılarına çıktığını anlattı. 1999'da Papa II. Jean Paul, Arad'ın eşi tarafından İran Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi'ye gönderilen mektubu iletti. İsrail, Arad'ın akıbetine ilişkin bilgi edinmek için yıllar boyunca diplomatik girişimlerin yanı sıra istihbarat operasyonları da yürüttü.
İran ve Hizbullah’ın araştırması Arad’ın Lübnan’da öldüğünü ortaya koydu
2004’te İsrail ile Hizbullah arasında Alman arabuluculuğunda yürütülen esir takası görüşmeleri sırasında Arad’ın akıbetine ilişkin bilgi edinilmesi de gündeme geldi. İran ve Hizbullah, Arad’ın nerede olduğunu belirlemek amacıyla Lübnan’da ortak bir araştırma yürüttü. İran, araştırmayı koordine etmesi için Devrim Muhafızları komutanlarından Abdullah Saberi’yi görevlendirdi.
NYT’nin görüştüğü üç eski İranlı yetkiliye göre, araştırmanın sonucunda Arad’ın 1988’de Nebi Şit’te öldüğü ve köyün içinde ya da çevresinde bir yere gömülmüş olabileceği değerlendirildi. Dönemin İran Cumhurbaşkanı Ali Ekber Haşimi Rafsancani’nin de raporun Almanya’ya ulaştırılması için ailesinden birini görevlendirdiği aktarıldı.
Ancak İsrail istihbaratı, Saberi’nin araştırmada görevlendirilmesini İran’ın Arad’ın kaybolmasında rol oynadığına dair bir işaret olarak değerlendirdi. 2005’te hazırlanan İsrail istihbarat raporunda Arad’ın Devrim Muhafızları tarafından kaçırıldığı sonucuna varıldı.
Bu değerlendirmeye karşı çıkan bulgulardan biri ise İsrail iç istihbarat servisi Şin Bet’in 2006’da yürüttüğü incelemeden geldi. Dönemin Şin Bet Başkanı Yuval Diskin’in NYT’ye anlattığına göre kurum, mevcut kanıtları, kaynaklarını ve bilgilerin elde edilme yöntemlerini yeniden değerlendirdi.
İnceleme sonucunda Arad’ın ne İran ne de Hizbullah tarafından tutulduğu, akıbetine ilişkin yanıtın büyük olasılıkla Nebi Şit’te bulunduğu sonucuna ulaşıldı. NYT’ye göre hükümet ve Mossad, Şin Bet’in bu değerlendirmesini büyük ölçüde dikkate almadı.
Mossad’ın Şam’da düzenlediği ikinci kaçırma operasyonu
NYT’nin araştırması, Mossad’ın Arad’ı bulmak amacıyla yürüttüğü operasyonların Asgari ile sınırlı olmadığını da ortaya koydu. Araştırmaya göre İranlı General Abdullah Saberi, Eylül 2021’de Suriye’nin başkenti Şam’da kaçırıldı.
İranlı yetkililer ve Saberi’ye yakın kaynakların aktardığına göre, İsrailli ajanlar Şam’ın diplomatik bölgesine taşımacılık görevlisi kılığında girdi. Sabah koşusuna çıkan Saberi, büyük bir buzdolabı kutusu taşıyan iki kişi tarafından durduruldu. General etkisiz hale getirilerek bir minibüse bindirildi ve İsrail’e götürüldü.
NYT’nin haberine göre Saberi, sorgusunda yalnızca Ron Arad hakkında sorularla karşılaştı. Uzun süren sorgulamanın ardından Güney Afrika’nın Johannesburg kentinde bırakıldı. Saberi daha sonra sorgu sırasında işkence gördüğünü ileri sürdü.
Dönemin Mossad Başkanı David Barnea’nın, Arad hakkında bilgi edinmek amacıyla düzenlenen operasyonu onayladığını kabul ettiği, ancak operasyonun başarısız olduğunu söylediği aktarıldı.
Arad’ın akıbeti için Lübnan’da yeni arayış
İsrail’in Arad’ın İran’a götürüldüğü yönündeki değerlendirmesi yıllar içinde yeni istihbarat incelemeleriyle sorgulandı. İsrail, 2008’de Arad’ı resmen ölü ilan etti. Mossad ve İsrail askerî istihbaratının 2016’da hazırladığı ortak raporda da Arad’ın büyük olasılıkla 1988’de hayatını kaybettiği sonucuna varıldı.
Araştırmada aktarılan bilgilere göre, İsrail ordusunun kayıp askerler biriminde görev yapan emekli yarbay Avi Kalo da 2016’da Başbakan Binyamin Netanyahu’ya sunduğu raporda Arad’ın Nebi Şit’te öldüğü ve İran’a götürülmediği değerlendirmesini yaptı. Kalo, İranlıları kaçırmanın Arad’ın akıbetini aydınlatmayacağı uyarısında bulundu.
Arad’ın Lübnan’daki akıbetine ilişkin araştırmalar, 2025’te eski Lübnanlı güvenlik görevlisi Ahmed Şükr’ün kaybolmasıyla yeniden gündeme geldi. Lübnanlı bir yargı yetkilisi, Şükr’ün kaçırılmadan önce ülkeye gelen iki İsveçli tarafından tuzağa düşürülmüş olabileceğine ilişkin bilgi bulunduğunu söyledi. Şükr’ün, Arad’ı esir alan grupta yer alan Hasan Şükr’ün kardeşi olduğu belirtildi.
NYT’nin aktardığına göre İsrail’in üzerinde durduğu ihtimallerden biri, Arad’ın 1988’de Hasan Şükr’ün ölümüne misilleme olarak öldürülmüş olması. Ancak bu ihtimal de kesinleşmiş değil.
İsrail ordusu Mart 2026’da Arad’ın kalıntılarını bulmak amacıyla Lübnan’ın Nebi Şit bölgesine komandolar gönderdi. Operasyon sonuç vermedi. Bölgeye düzenlenen hava saldırılarında yerel yetkililerin açıklamasına göre en az 41 kişi öldü. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da operasyonun aranan sonucu vermediğini açıkladı.