Kısa Dalga - ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a başlattığı saldırılarla başlayan savaşta bir ay geride kalırken sahadaki askeri operasyonlar diplomatik mesajlarla rağmen devam ediyor.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın ardından Hürmüz Boğazı’nın geleceğine ilişkin dikkat çeken açıklamalarda bulundu. El-Cezire’ye konuşan Rubio, İran’la dolaylı ve zaman zaman doğrudan temasların sürdüğünü belirterek, “Mesajlaşmaların ve bazı doğrudan görüşmelerin devam ettiğinin bir kısım konuşmaların yapıldığının” altını çizdi.
Rubio, savaşın sona ermesiyle birlikte boğazın yeniden açılacağına işaret ederek, “Bu operasyon bittiğinde Hürmüz Boğazı bir şekilde açılacak” ifadelerini kullandı. İran’ın çatışmalar sonrası boğazı kapalı tutmaya devam etmesi halinde ise ciddi sonuçlarla karşılaşacağı uyarısında bulundu. ABD Başkanı Donald Trump’ın diplomasiye öncelik verdiğini savunan Rubio, bu sürecin daha önce de mümkün olabileceğini ileri sürdü.
ABD’nin İran’da rejim değişikliği seçeneğini gündemde tuttuğunu bir kez daha vurgulayan Rubio, böyle bir fırsat doğması halinde bunu değerlendireceklerini söyledi. İran’daki karar alma mekanizmasına dair belirsizliğe dikkat çeken Rubio, İran lideri Ali Hamaney sonrası süreçte Mücteba Hamaney’in rolünün de net olmadığını belirterek “İran içinde kararların nasıl alındığının net olmadığını” ifade etti.
“Füze ve insansız hava aracı kapasitesi sınırlandırılmalı”
Rubio ayrıca İran’a yönelik “Nükleere son ver” çağrısını yineleyerek ülkenin nükleer programını tamamen durdurmasını, füze ve insansız hava aracı kapasitesini sınırlandırmasını istedi. İran’ın gelecekte nükleer enerji kapasitesine sahip olabileceğini tamamen dışlamadıklarını belirten Rubio ancak hızlı silahlanmaya imkân tanıyan bir yapının kabul edilemeyeceğini söyledi. İran’ın mevcut durumuna ilişkin ise “Bu son 10 yıldır olduğundan daha zayıf bir İran” değerlendirmesinde bulundu.
Trump, İsfahan kentine düzenlenen saldırı görüntülerini paylaştı
Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın İsfahan kentine düzenlenen hava saldırısına ilişkin görüntüleri Truth Social hesabından paylaştı. Görüntülerde patlama ve alevlerin yükseldiği anlar yer aldı. Saldırının zamanı ve yeri resmi olarak doğrulanmazken ABD basınında bunun sabah erken saatlerde İsfahan’a yönelik gerçekleştirilen operasyon olduğu belirtildi.
The Wall Street Journal’a konuşan ismi açıklanmayan bir ABD’li yetkili saldırıda İran’a ait bir mühimmat deposunun hedef alındığını ve 907 kilogram ağırlığında sığınak delici bombaların kullanıldığını öne sürdü. İran basını da kentte patlama seslerinin duyulduğunu aktardı ancak resmi makamlardan henüz ayrıntılı bir açıklama yapılmadı.
İran’da en az 32 üniversite zarar gördü
Savaşın sahadaki etkileri yalnızca askeri hedeflerle sınırlı kalmazken İran’da üniversiteler ve bilimsel araştırma merkezleri de saldırıların hedefi haline geldi. CNN’in aktardığına göre İran Bilim Bakanlığı, savaşın başlangıcından bu yana en az 32 üniversitenin zarar gördüğünü açıkladı. Tahran yönetimi, akademisyenlerin de hedef alındığını belirterek ülkenin bilimsel altyapısının zayıflatılmaya çalışıldığını ifade etti.
CNN, başkentte yer alan ve mühendislik alanında önemli bir eğitim kurumu olan Iran Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’ndeki hasarı gösteren görüntüleri doğruladı. 1929 yılında kurulan üniversitede binaların zarar gördüğü ancak can kaybı yaşanmadığı bildirildi. Üniversite yönetimi akademik kurumlara yönelik saldırıların uluslararası hukukun ihlali olduğunu belirterek saldırıları kınadı.
Saldırıların ardından İran’ın bölgedeki ABD bağlantılı üniversitelere yönelik misilleme tehdidi, Lübnan, Katar ve Körfez ülkelerinde yükseköğretimi de etkiledi. Bölgede faaliyet gösteren birçok Amerikan üniversitesi tedbir amacıyla uzaktan eğitime geçerken, İran’da da yeni akademik dönemde derslerin çevrim içi yapılmasının beklendiği ifade edildi.
Netanyahu: “İran İslam Cumhuriyeti sonunda içeriden çökecek”
İsrail cephesinde ise Başbakan Binyamin Netanyahu savaşın süresine ilişkin kesin bir tarih vermekten kaçındı. Newsmax’e konuşan Netanyahu, “Hedefler anlamında kesinlikle yolun yarısını geçtiklerini” belirtti. İran’da rejim değişikliğinin doğrudan bir hedef olmadığını ifade eden Netanyahu buna rağmen “İran İslam Cumhuriyeti sonunda içeriden çökecek” değerlendirmesinde bulundu.
ABD - İsrail - İran hattında gerilim sürerken bölgeden farklı açıklamalar ve haberler de gelmeye devam ediyor.
ABD’den savaşın süresine ilişkin farklı mesajlar gelmeye devam ederken Wall Street Journal Trump’ın yardımcılarına “Hürmüz Boğazı açılmamış olsa bile savaşı bitirmek istediğini” söylediğini aktardı.
Petrol tankerinin İran tarafından hedef alındığı açıklandı
Sahada gerilim sürerken Körfez’de de dikkat çekici bir saldırı yaşandı. Kuveyt, Dubai açıklarında demirli bir petrol tankerinin İran tarafından hedef alındığını açıkladı. Al Salmi adlı tankerde çıkan yangın kontrol altına alınırken, 24 kişilik mürettebatın güvende olduğu bildirildi. Tankerin Çin’in Çingdao limanına yaklaşık iki milyon varil petrol taşıdığı belirtildi. Yerel yetkililer saldırının insansız hava aracıyla gerçekleştirildiğini ifade etti.
Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin ücretlendirilmesi planına onay
İran parlamentosu ise Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin ücretlendirilmesini öngören bir planı onayladı. Buna göre ABD ve İsrail gemilerinin yanı sıra İran’a yaptırım uygulayan ülkelerin gemilerinin geçişine kısıtlama getirilmesi gündemde.
Türkiye de gelişmelerden doğrudan etkilenen ülkeler arasında yer aldı. Milli Savunma Bakanlığı, İran’dan ateşlenen ve Türk hava sahasına giren bir balistik mühimmatın Doğu Akdeniz’deki NATO unsurları tarafından etkisiz hale getirildiğini açıkladı. Bu Türkiye’ye yönelen dördüncü füze olarak kayıtlara geçti.
İran yönetimi ise bölgedeki ABD ve İsrailli yetkilileri hedef alabileceklerini duyurdu. İran İslam Devrim Muhafızları da Deniz Kuvvetleri Komutanı Alireza Tengsiri’nin öldürüldüğünü resmi olarak doğruladı. Lübnan’da ise altı İsrail askerinin yaralandığı bildirildi.
Avrupa’da da savaşın etkileri hissedilmeye başlandı. İspanya, ABD’nin İran operasyonları için hava sahasını kullanmasına izin vermediğini açıklarken bu adım Washington ile Madrid arasında gerilime neden oldu.
Trump’tan İran’ın enerji altyapısı ve deniz suyu arıtma tesislerine saldırı tehdidi
Trump yönetimi İran’a yönelik baskıyı artırmayı sürdürürken özellikle petrol ticaretinin merkezi olan Hark Adası üzerinden tehditler dile getiriliyor. Trump, Hürmüz Boğazı’nın açılmaması halinde İran’ın enerji altyapısını ve deniz suyu arıtma tesislerini hedef alabileceklerini söyledi.
ABD basınında yer alan haberler Pentagon’un İran’da haftalar sürebilecek kara operasyonlarına hazırlandığını ortaya koyarken aynı zamanda İran’daki yaklaşık 450 kilogram zenginleştirilmiş uranyumun ele geçirilmesine yönelik askeri seçeneklerin de değerlendirildiğini gösteriyor.
Uzmanlara göre tüm bu gelişmeler ABD-İran savaşının yalnızca askeri değil aynı zamanda ekonomik, diplomatik ve bölgesel etkileri olan çok boyutlu bir krize dönüştüğünü ortaya koyuyor. Uzmanlar; enerji hatları, deniz yolları ve küresel ticaretin kalbi sayılan bölgede yaşanan gerilimin önümüzdeki süreçte hem bölge ülkeleri hem de dünya ekonomisi açısından belirleyici olmaya devam edeceğini söylüyor.