Kısa Dalga - Uluslararası bağımsız araştırmacı gazetecilik platformu Lighthouse Reports’un dünya çapında bir vize işleme devi olan VFS’nin faaliyetlerine odaklandığı çalışmanın Türkiye ayağında Kısa Dalga araştırma yaptı.
Canan Coşkun’un hazırladığı "Vize İmparatorluğu" yazı dizisinde VFS’nin Türkiye pazarındaki hâkimiyeti, başvurucuların karşılaştığı sorunlar, Türkiye’deki alt yüklenicisi Gateway şirketinin ticaret hayatı ve AKP’li bürokratlarla ilişkisi ele alındı. Yazı dizisi, İstanbul 9. Sulh Ceza Hakimliği’nin kararıyla "milli güvenlik ve kamu düzeni" gerekçesiyle erişime engellendi.
Emek Partisi (EMEP) İstanbul Milletvekili İskender Bayhan, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın yanıtlaması istemiyle TBMM Başkanlığı'na iki ayrı soru önergesi verdi.
Bayhan, önergelerde, VFS/Gateway ilişkileri ve Gateway bağlantılı şirketlerin hızlı sermaye büyümesi, 2019 yönetmeliğiyle Dışişleri Bakanı’na verilen yetki, Mevlüt Çavuşoğlu dönemine uzanan görevlendirme iddiaları, Alanya Üniversitesi-Golden Gateway bağlantısı ve yurttaşların kişisel verilerinin özel şirketler eliyle işlenmesini gündeme getirdi.
Bu tabloyu “kamu gücünün ve siyasal ilişkilerin belirli sermaye gruplarının büyüme kanalına dönüştürüldüğü bir düzen” olarak nitelendiren Bayhan, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’a yönelttiği sorularda 30 Nisan 2019 tarihli “Vize Aracılık Hizmeti Alınmasına İlişkin Yönetmelik”i hatırlattı. Yönetmelikle vize aracı kuruluş veya firma belirleme yetkisinin doğrudan Dışişleri Bakanı’na verildiğini belirten Bayhan, bu yetkinin hangi şirketler lehine, hangi ölçütlerle ve hangi denetim mekanizmalarıyla kullanıldığını sordu.
Bayhan, dönemin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu döneminde Gateway, VFS veya bağlantılı şirketlere doğrudan ya da dolaylı biçimde yetki, kolaylık, tavsiye, onay veya imtiyaz sağlanıp sağlanmadığının açıklanmasını istedi.
Önergede, Halis Ali Çakmak’ın 2017’de Anadolu Ajansı’na yaptığı açıklamada, Irak’ta vize hizmetleri konusunda 2016 yılında kendilerini görevlendiren dönemin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’na teşekkür ettiği iddiası da soruldu. Bayhan, bu görevlendirmenin hangi mevzuata, ihale sürecine veya bakanlık kararına dayandığının açıklanmasını talep etti.
"Yurttaşların bu rant düzeni karşısında korunmasını hangi kurum sağlayacak?"
Bayhan, Ticaret Bakanı Ömer Bolat’a verdiği önergede ise vize randevularının karaborsaya düşmesi, aracı şirketlerin randevu erişimini gelir kapısına çevirmesi ve yurttaşların çaresizliğinden para kazanılmasını gündeme getirdi.
Bayhan, Ticaret Bakanlığı'na, yurttaşların kişi başı 150, 200, hatta 300 euroya yaklaşan bedellerle aracı kişi ve şirketlere yönelmek zorunda kaldığı iddialarının Bakanlığın bilgisi dahilinde olup olmadığını sordu.
Vize başvurusu reddedilen yurttaşların başvuru ücreti, hizmet bedeli, sigorta bedeli ve diğer ek ücretleri geri alamamasının tüketici mağduriyeti olarak görülüp görülmediğini soran Bayhan, bu konuda şirketlere herhangi bir yaptırım uygulanıp uygulanmadığının açıklanmasını istedi.
Bayhan, Bolat'a şu soruları yöneltti:
"Bakanlığınız açısından ‘milli güvenlik’ yurttaşların haklarının, kişisel verilerinin ve eşit hizmete erişiminin korunması mı; yoksa vize aracılığı üzerinden büyüyen şirketlerin, tekellerin kârının ve rant ilişkilerinin korunması mı anlamına gelmektedir?
Bakanlığınız, vize başvuru süreçlerinde yurttaşların mağduriyetini artıran aracı şirket, danışmanlık firması, sigorta yönlendirmesi ve randevu karaborsası ağını ortaya çıkarmak için kapsamlı bir denetim başlatacak mıdır?
Başlatmayacaksa yurttaşların bu rant düzeni karşısında korunmasını hangi kurum sağlayacaktır?"
"İddiaların kamuoyu tarafından öğrenilmesini engelleyen uygulamalar tüm yönleriyle araştırılsın"
DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Ceylan Akça Cupolo da TBMM Başkanlığı'na Meclis Araştırma önergesi verdi. Ceylan Akça Cupolo, önergesinde şu ifadeleri kullandı:
"Lighthouse Reports öncülüğünde, aralarında Türkiye’den Kısa Dalga’nın da bulunduğu 12 ülkeden 14 medya kuruluşunun ortaklaşa yürüttüğü uluslararası bir gazetecilik araştırması, dünya genelinde vize hizmetlerini neredeyse tamamen elinde tutan hizmet sağlayıcı VFS Global şirketinin karıştığı usulsüzlükler ağını ortaya çıkarmıştır.
VFS Global ve Türkiye’deki (sigortacılık dahil) bağlantılı şirketlerinin yürüttüğü faaliyetler hakkında ortaya çıkan usulsüzlüklerin, bürokratlar ve aileleriyle olan ilişkilerin; vize başvuru süreçlerinde vatandaşların maruz kaldığı mağduriyetlerin; kişisel verilerin korunmasına ilişkin risklerin; söz konusu şirketlerin kamu kurumlarıyla gerçekleştirdiği sözleşme ve ihale süreçlerinin; getirilen erişim engelleri de dâhil olmak üzere iddiaların kamuoyu tarafından öğrenilmesini engelleyen uygulamaların tüm yönleriyle araştırılması, sorumluların tespit edilmesi ve kamu zararının ortaya çıkarılması amaçlarıyla bir Meclis Araştırması açılmasını arz ederim."
"Son üç yılda AB kurumları ve üye ülkeler nezdinde hangi girişimler yapılmıştır?"
İYİ Parti Balıkesir Milletvekili Burak Dalgın da Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın yanıtlaması istemiyle TBMM Başkanlığı'na verdiği soru önergesinde, şu soruları sormuştu:
"1. Bakanlığınız, VFS Global ve benzeri dış hizmet sağlayıcılar üzerinden yapılan vize başvurularına ilişkin şikâyet envanteri tutmakta mıdır? Son üç yılda kaç şikâyet ulaşmıştır ve bunlar hangi ülkelerde yoğunlaşmaktadır?
2. VFS Global ve benzeri şirketlerin iddia edilen faaliyetleriyle ilgili AB ve Schengen ülkeleri nezdinde temaslarda bulunulmuş mudur? Bu temasların somut sonuçları nelerdir?
3. Vize başvuru süreçlerinde vatandaşlarımızın kişisel verilerinin korunması için Bakanlığınızın ilgili ülkelerden ve dış hizmet sağlayıcılarından talep ettiği güvence ve denetim mekanizmaları nelerdir?
4. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının Schengen vizesi başvurularında yaşadığı randevu sıkıntısı, yüksek ret oranları ve artan maliyetler konusunda son üç yılda AB kurumları ve üye ülkeler nezdinde hangi girişimler yapılmıştır? AB ile vizesiz seyahat konusunda yürütülen müzakereler hangi aşamadadır?"