Kısa Dalga - Menemen enflasyonu ya da menemen endeksi olarak bilinen veri; Doç. Dr. Caner Özdurak tarafından geliştirilen, temel gıda maddeleri olan domates, biber, yumurta, soğan ve peynir fiyatlarındaki değişim üzerinden mutfaktaki hissedilen enflasyonu ölçen bir gösterge.
Endeks hazırlanırken menemen yapımında kullanılan domates, çarliston biber, yumurta, soğan ve isteğe bağlı olarak peynir fiyatları izleniyor. Böylece Türkiye'de sıklıkla tüketilen bir yemek üzerinden hane halkının alım gücündeki değişimi ve gıda fiyatlarındaki oynaklığı gösteriyor.
Ekonomim'den Özder Şeyda Uyanık'ın haberine göre endekse göre, temel gıda ürünlerinin maliyetleri döviz kuru ve üretici fiyatlarındaki artışlara karşı son derece hassas bir konumda bulunuyor. Özellikle kur ve gıda ÜFE’sindeki yükselişler, kısa sürede tüketici fiyatlarına yansıyor.
Menemen enflasyonu nisan ayında yumurtada görülen yüzde 4,20’lik, kuru soğandaki yüzde 1,96’lık ve çarli biberdeki yüzde 11,05’lik düşüşe rağmen domatesteki yüzde 26,27’lık artış nedeniyle aylık yüzde 3,63, yıllık ise yüzde 34,08 olarak gerçekleşti.
Çarliston biberde geçen ay yüzde 86,27’lık artış görüldüğü de hatırlatıldı.12 aylık ortalama yıllık menemen enflasyonundaki artış yüzde 34,29 oldu.
Metropolde yaşayanlar için yüzde 4 ila 10 arasında ek bir yaşam maliyeti çıkıyor. Özellikle gıda, konut ve eğitim gibi kalemlerde görülen ayrışma, İstanbul’un yapısal bir “maliyet yükü” taşıdığını ortaya koyuyor. Gıda tarafındaki fark ise yalnızca talep açısından değil, tedarik zincirinin maliyetlerinden de kaynaklanıyor.
Tedarik zinciri, taşıma maliyetleri
Çalışmada İstanbul’un gıda arz yapısının uzun tedarik zincirlerine bağımlı olduğu, bunun da fiyatların yüksek kalmasına neden olduğu belirtiliyor. Taşıma maliyetleri, ürün kaybı ve lojistik verimsizlikler tüketici fiyatlarına doğrudan yansıyor. İstanbul’da gıda enflasyonunu da bu nedenlerle daha yüksek ve oynak oluyor.
İstanbul'un enflasyonu
İstanbul Ticaret Odası'nın son açıklamasına göre İstanbul’da perakende fiyatları nisanda aylık yüzde 3,74 artarken, yıllık artış yüzde 36,83 olarak gerçekleşti. Endeksin yıllık görünümünde ise artış eğilimi dikkat çekti. 2025 yılı Nisan ayına göre hesaplanan yıllık değişim oranı, İTO 2023=100 bazlı İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi’nde yüzde 36,83 olarak kaydedildi.