Kısa Dalga: ABD ile İran arasında gerilim sürüyor. ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik savaşın 34. gününde yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında ABD ordusunun sahada “ezici zaferler kazandığını” ve operasyonların son aşamaya geldiğini söyledi. Trump, önümüzdeki iki ila üç hafta içinde İran’a yönelik "son derece sert” bir saldırı düzenleyebileceklerini belirterek “Onları ait oldukları yere, Taş Devri’ne geri götüreceğiz” ifadesini kullandı.
Trump, “Bu gece, İran’ın donanması yok oldu"
Beyaz Saray’ın duyurduğu konuşmada Trump yaklaşık 20 dakikalık hitabında hem askeri gelişmeleri hem de stratejik hedefleri değerlendirdi. Konuşmasına NASA’nın Artemis II görevinin başarılı fırlatmasını tebrik ederek başlayan Trump ardından İran’a yönelik operasyonlara değindi.
Trump, “Bu gece İran’ın donanması yok oldu. Hava kuvvetleri harabeye döndü. Çoğu terörist olan liderleri ve başında bulundukları rejim artık öldü” diyerek İran Devrim Muhafızları’nın komuta yapısının çöktüğünü, füze ve insansız hava aracı kapasitesinin ciddi biçimde zayıflatıldığını söyledi. “Geriye çok azı kaldı” ifadesini kullandı.
ABD Başkanı İran’ın uzun menzilli füze kapasitesine dikkat çekerek “Amerikan topraklarına, Avrupa’ya ve yeryüzündeki hemen hemen her yere ulaşabilecek füzeleri var” dedi. Bu tehdidin ortadan kaldırıldığını savunan Trump, “Hepsini etkisiz hale getirdik. Hepsini imha ettik” diye konuştu.
"Petrol fiyatlarından İran sorumlu"
Trump savaşın petrol için yapılmadığını vurgulayarak “Onların petrolüne ihtiyacımız yok. Sahip oldukları hiçbir şeye ihtiyacımız yok. Müttefiklerimize yardım etmek için oradayız” dedi. Ancak Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasının ardından artan petrol fiyatlarından İran’ı sorumlu tuttu.
“Bu çatışma bittiğinde boğaz kendiliğinden açılacak” diyen Trump, İran’ın yeniden inşa için petrol satmaya mecbur kalacağını savundu.
Konuşmasında diplomasiye de kapı aralayan Trump görüşmelerin sürdüğünü belirterek “Anlaşma sağlanamazsa elektrik üretim tesislerinin tamamını eş zamanlı vuracağız” dedi. Trump ayrıca kendisinden önceki ABD başkanlarını eleştirerek, “Özünde başka hiçbir başkanın yapmaya cesaret edemediği şeyi yaptım” ifadelerini kullandı.
Türk siyasetçinin sözleri kullanıldı
Sahadaki gelişmeler ise çatışmanın bölgesel boyutunun giderek genişlediğini gösteriyor. İran devlet ajansı IRNA İsrail’e yönelik “88. dalga” saldırısına ilişkin görüntüler yayımladı. Görüntülerde füzelerin üzerinde eski başbakan Necmettin Erbakan’a atfedilen sözlerin yer aldığı görüldü. Açıklamada, “İsrail sözleri anlamaz, gücü anlar” ifadesine yer verildi.
Hava aracı düşürüldü
İran ordusu Humeyn kentinde MQ-9 tipi bir ABD insansız hava aracının düşürüldüğünü duyurdu. Devrim Muhafızları daha önce savaşın başlangıcından bu yana yaklaşık 140 İHA’nın imha edildiğini açıklamıştı.
Başdanışman hayatını kaybetti
Öte yandan Tahran’da dikkat çeken bir saldırı yaşandı. İran Stratejik Dış İlişkiler Konseyi Başkanı ve Ali Hamaney’in başdanışmanı Kemal Harrazi’nin evine düzenlenen saldırıda Harrazi ağır yaralandı, eşi hayatını kaybetti.
Öte yandan çatışmanın Körfez ülkelerine de sıçrama riski artıyor. Birleşik Arap Emirlikleri’nde hem Dubai hem de Abu Dabi’de hava savunma sistemlerinin devreye girdiği ve bir füzenin engellendiği açıklandı. Olayda sınırlı maddi hasar oluşurken can kaybı yaşanmadı.
İran'dan ABD halkına mektup
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise ABD halkına hitaben yayımladığı açık mektupta farklı bir ton benimsedi. Pezeşkiyan, “İran halkı, Amerika, Avrupa ve komşu ülkeler de dahil olmak üzere hiçbir millete karşı düşmanlık beslemiyor” dedi.
ABD’yi İsrail’in vekil gücü gibi hareket etmekle suçlayan Pezeşkiyan, İran’ın savunma kapasitesinden vazgeçmeyeceğini belirtti. “Çatışma ile iş birliği arasında yapılacak seçim, kader belirleyen bir seçimdir” ifadelerini kullandı.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de Trump’ın “İran ateşkes istedi” iddiasını “yanlış ve asılsız” olarak nitelendirdi.
Avrupa'dan İsrail'e destek
Avrupa cephesinde ise temkinli bir yaklaşım öne çıkıyor. Belçika Dışişleri Bakanı Maxime Prévot ABD ve İsrail uçaklarına hava sahasını kapatmayı planlamadıklarını açıkladı.
Fransa’da Savunma Bakan Yardımcısı Alice Rufo, NATO’nun Hürmüz Boğazı’nda operasyon yürütmek üzere kurulmadığını vurgularken, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron uluslararası girişimlerin ancak gerilimin düşmesiyle mümkün olabileceğini söyledi.
Analizler yapılıyor, ekonomi etkileniyor
Uluslararası analizler ise savaşın stratejik sonuçlarına odaklanıyor. The Economist dergisi ABD’nin İran’a karşı başlattığı savaşın Orta Doğu’yu değiştirme iddiası taşıdığını ancak bu yaklaşımın özellikle Çin tarafından “hatalı ve kibirli” bulunduğunu yazdı.
Öte yandan savaş ardından ekonomik etkiler de hissedilmeye başlandı. Türkiye’de otomobil ve hafif ticari araç satışları mart ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 12,75 düşerken savaşın yarattığı belirsizliğin piyasaları olumsuz etkilediği değerlendiriliyor.