TEZCAN KARAKUŞ CANDAN
Uluslararası Mimarlar Birliği’nin (UIA) çocuklara yönelik kent ve mimarlık farkındalığı ile yapılı çevre eğitimi alanında 2026 yılı için altıncısını düzenlediği Golden Cubes (Altın Küpler) Ödülleri'nde kazananlar açıklandı.
UIA’nın bu dönem ilk kez vermeye başladığı ve savaş, doğal afetler, iklim krizi ya da toplumsal bozulmalar gibi küresel sorunlara anlamlı çözümler sunan projelere ayrılan “Özel Ödül”ün (Special Award) sahibi Türkiye’den “Perre Çocuk ve Kent Bienali-Kent Dedektifi” projesi oldu.
Mimarlar Odası tarafından gerçekleştirilen Ulusal Ödül Programı kapsamında; Ahsen Özsoy, Bihter Almaç, Nihal Kemaloğlu, Tezcan Karakuş Candan ve Tülin Şener’den oluşan Ulusal Jüri, raportör İlayda Karabulut’un koordinasyonunda değerlendirmelerini tamamladı. Türkiye’yi temsilen, kurum kategorisinde seçilen Perre Çocuk ve Kent Bienali projesi uluslararası ödül programına gönderildi.
Adıyaman’daki depremzede çocukların kırılgan durumuna duyarlı bir yaklaşımla geliştirilen proje; kültürel mirası iyileşmenin bir aracı olarak kullanması, afet sonrası toparlanma süreçlerine mimarlık disiplinini dahil etmesi ve çocukları mekânın aktif öznesi olarak görmesi nedeniyle dikkat çekti. Bir yıl boyunca yürütülen çalışmalar kapsamında 1.447 çocuk ile birlikte kentin hafızası, ihtiyaçları ve geleceği üzerine üretimler gerçekleştirildi.
Şehir Dedektifi Kent, Çevre ve Sanat Derneği tarafından, Adıyaman Belediyesi ortaklığında hayata geçirilen projenin ekibinde Gizem Kıygı, İpek Kay, Elif Ertekin, Fatma Tülay Hazar ve İsmet Elif Kılıç yer alıyor.
“Bu ödülü Adıyamanlı çocuklara ithaf ediyoruz”
Şehir Dedektifi Kent, Çevre ve Sanat Derneği Tasarım ve Uygulama Koordinatörü İpek Kay, ödüle ilişkin değerlendirmesinde şunları söyledi:
“Perre Çocuk ve Kent Bienali’nin, UIA Golden Cubes Awards kapsamında Özel Ödül’e değer görülmesi bizde ekipçe büyük bir heyecan yarattı. 6 Şubat depremlerinin ardından Adıyaman’da çocukların kente dair deneyimlerini, hafızalarını, ihtiyaçlarını ve hayallerini duyulur kılmak için çıktığımız bu yolculuğun uluslararası ölçekte takdir edilmesi bizim için çok anlamlı.
Bu ödülün, çocukların afet sonrası yeniden inşa süreçlerinde söz sahibi olmasının önemini, kültür ve sanatın iyileştirici ve kentsel aidiyeti güçlendiren rolünü, yerel yönetimler ile sivil toplum arasındaki işbirliğinin değerini hatırlatmasını umuyoruz. Özellikle yaşadığımız coğrafyada, çocukların güvenli, kapsayıcı ve yaratıcı alanlara erişimini savunmak bizim için temel bir sorumluluk.
Dileriz bu görünürlük, Perre Çocuk ve Kent Bienali’nin sürekliliğini güçlendirmeye ve çocukların mekânsal haklarını odağına alan benzer katılımcı modellerin farklı kentlerde de yaygınlaşmasına katkı sunar. Bu ödülü, hayallerini, deneyimlerini, gözlemlerini ve önerilerini bizimle paylaşan Adıyamanlı çocuklara ithaf ediyoruz.”
“Çocukların fikirlerinin kentte yer bulduğunu gördük”
Şehir Dedektifi Kent, Çevre ve Sanat Derneği Genel Koordinatörü Gizem Kıygı ise bienalin yalnızca bir etkinlik değil, çocukların kent yaşamına doğrudan katıldığı bir süreç olduğunu vurgulayarak şunları ifade etti:
“Perre Çocuk ve Kent Bienali’nde çocukların bir kentin ihtiyaçlarını kapsamlı bir şekilde analiz edip yeni yaşam tahayyülleri kurabileceğini kamuoyuna aktarmak istedik. Bu düşü İKSV Ortaklaşa Programı destekledi, Adıyaman Belediyesi ortağımız oldu ve birlikte çocukların fikirlerinin kentte yer alabilmesi için çalışmalar yürüttük.
Çocukların toplu ulaşımdan parkların düzenlenmesine kadar bienalde yer alan çeşitli önerileri belediye ekiplerince uygulamalara dönüştü. Bu durum bize en büyük motivasyonu verdi. Şimdi uluslararası bir ödülle çabalarımızın takdir edilmesi motivasyonumuzu daha da artırdı. Bienal süresince birlikte ürettiğimiz çocuklardan bazılarıyla hâlâ atölyelerimiz devam ediyor. Bu haberi onlara aktarmak için can atıyoruz.”
Ödül töreni Barselona’da düzenlenecek
Uluslararası ödül programında dereceye giren projelerin sunumları ve ödül töreni, 28 Haziran - 2 Temmuz 2026 tarihleri arasında İspanya’nın Barcelona kentinde gerçekleştirilecek olan UIA World Congress of Architects 2026 kapsamında yapılacak.
Türkiye’de “Çocuk ve Mimarlık” Çalışmalarının Kısa Tarihi
Uluslararası Mimarlar Birliği, 1999 yılında Beijing’de düzenlenen kongresinde “Ortak yollarımız olmasa da ortak geleceğimiz olabilir” yaklaşımıyla mimarlığın toplumsal sorumluluklarını yeniden tanımladı. Bu kapsamda çocukların yapılı çevreye ilişkin farkındalık geliştirmesi ve kentlerin geleceğinde söz sahibi olması hedeflendi.
UIA’nın 2002 yılında yaptığı çağrıya Türkiye’den en güçlü yanıt, Mimarlar Odası Ankara Şubesi tarafından başlatılan “Çocuk ve Mimarlık” çalışmalarıyla verildi. İl Milli Eğitim Müdürlükleriyle yürütülen “1000 Mimar 1000 Okulda” programı, okul içi ve okul dışı atölyeler, yaz ve güz okulları, basılı yayın, çizgi film, kısa filmlerle yıllar boyunca sürdürülen çalışmalar daha sonra Mimarlar Odası Genel Merkezi koordinasyonuyla ülke geneline yayıldı.
Çocuk kültürü ile mimarlık kültürünü buluşturan bu çalışmalar; onlarca yayına, yüzlerce atölyeye, binlerce gönüllünün katkı sunduğu etkinliklere, kongrelere ve buluşmalara kaynaklık ederek Türkiye’de çocuk odaklı kent ve mimarlık farkındalığının gelişiminde, çocuk katılımının sağlanmasında önemli bir rol oynadı. Mimarlar Odası Uluslararası Mimarlar Birliği’nin Çocuk ve Mimarlık çalışmalarına 2002 yılından bu yana temsilci göndererek deneyimlerini Uluslararası ortamlarda da paylaşıyordu.
Bu yıl Türkiye’nin ilk defa kazandığı UIA Golden Cubes Özel Ödülü ise, yaklaşık çeyrek asırlık bu birikimin uluslararası ölçekte de karşılık bulduğunu ve çocukların kent hakkı ile mekânsal katılımına yönelik çalışmaların önemini bir kez daha ortaya koydu.