PODCASTİ DİNLEMEK İÇİN TIKLAYIN
İBRAHİM EKİNCİ
Piyasalar fon skandalının etkisi altında. Olay, ekonomiyi birçok yönden etkilemeye başladı. Geçen hafta dolar hariç bütün yatırım araçları kaybettirdi. Ancak asıl gözlemlenemeyen etkisi büyüme üzerinde olacak. Finansman kanallarındaki tıkanıklığın etkisiyle ekonomik aktivitede yavaşlama gözleniyor. Kazançlarıyla ev, araba, başka dayanıklı tüketim malı almaya hazırlananların beklentileri suya düştü. Otomotivde satışlar eylülde yüzde 24,33 daraldı. İkinci el fiyatlardaki düşüş baskısı da devam ediyor.
Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu, “Fon krizinin artçı şokları”nı şöyle sıraladı: “Riskli varlıklardan kaçış ve teminat tamamlama için borsadan çıkış, aynı nedenle tahvil faizlerinde yükseliş, fiyatlarda düşüş, nakde geçiş için araba-ev satış- alımlarının durması, bunların sonucu, negatif servet etkisiyle talepte yavaşlama.”
“Fon krizinin likidite, varlık ve güven etkisi üzerinden ekonomideki yavaşlamanın belirginleşeceğini” öngördüğünü belirten Prof. Dr. Hakan Kara, “Geçen zaman içindeki gelişmeler görüşümü güçlendirdi. Bu yılın toplamına dair büyüme tahminimi %2,8'den %2,3'e çekiyorum” dedi. Buna göre 0,5 puanlık düşüş olacak. Türkiye ekonomisinin büyümesine olumsuz etki yapacağı tahmini JP Morgan’dan da geldi. Bu tablo, skandalın faturasının bütün ülkeye çıkacağını gösteriyor.
Ekonomi yönetimi ve ilgili kurumlarda faaliyet var. Bir dizi önlem geldi. Karşılık oranları düşürüldü. KOBİ kredilerinde büyüme sınırı 0,5 puan artırılarak yüzde 5’e çekildi. Kredi kartı asgari ödeme tutarları düşürüldü. Komisyon ödeme planı açıkladı. 1 milyon TL’ye kadar olanlar öncelikli ödenecek. Fahiş kazançları iade etmek isteyenler için hesap numarası duyurusu yapıldı. Adli işlemler devam ediyor. El koyma, kapatma, tekrar açma gibi zikzak uygulamalar güvensizlik yaratıyor. Adli ve ilgili ekonomi kurumlarının kararlarına müdahale edildiği izlenimi var.
PİYASALAR
BORSA: BIST 100 endeksi hafta boyunca 11.926,04 ile 12.750,45 puan arasında hareket etti. Endeks, haftalık bazda yüzde 4,88 değer kaybederek 12.270,18 puandan kapandı.
NE OLUR? Borsa hafta boyunca düşüş baskısı altında kaldı. Ödemelerin başlayacağı haberi düşüşü kısmen yavaşlattı. Taban serisi devam eden hisse sayısı 40’dan 37’ye geriledi. Diğer yandan hızlı yükselen hisseler de oldu. Bazı şirketler hisselerini destekliyor. Tablo fon etkisinin yavaşlamaya başladığını gösteriyor. Borsanın bu hafta da fon skandalı ile ilgili haberlere göre yön bulması beklenir. Yatırımcının ekonomi yönetiminin kararlarına dikkat etmesi, bu aralar piyasaların yatışmasını ve yeni dengeler bulmasını beklemesi tavsiye ediliyor. Destek 12.090, direnç 12.350’de.
ALTIN: Kapalıçarşı’da 24 ayar külçe altının gram satış fiyatı yüzde 1,53 düşüşle 6 bin 613 liraya geriledi. Cumhuriyet altınının satış fiyatı yüzde 1,39 azalarak 43 bin 250 lira oldu. Geçen hafta 11 bin 15 liradan satılan çeyrek altın ise yüzde 1,41 kayıpla 10 bin 860 liraya indi. Ons altın bir ara 4.200 doların üzerine çıktıysa da haftayı 4.137 dolardan kapattı.
NE OLUR? Altın, güçlenen ABD doları ve yükselen Hazine tahvil getirilerinin etkisinde. ABD tarım dışı istihdam verisinin beklenti altı gelmesi, Fed’in faiz artırımı beklentisini kısmen zayıflattı. Altın bu veriyle 4.240 dolara kadar yükseldi. Kar satışı ile yeniden bu seviyenin 100 dolar altına indi. Altın yatırımcısı kar satışlarına bakarak karar vermek yerine doların küresel seyrini izlemeli.
DÖVİZ: Döviz piyasasında dolar/TL haftayı yüzde 0,14 artışla 49,0350 liradan tamamladı. Avro/TL ise yüzde 0,69 gerileyerek 55,4680 liraya düştü.
NE OLUR? Piyasa uzmanı İris Cibre’nin hesabına göre kur artış hızı ortalama yüzde 1.73. Yıllıklandırılmış yüzde 22,8'e denk geliyor. Kur kontrolü devam edecek. Ancak küreselde dolar güçleniyor. Bank of BofA Başstratejisti Michael Hartnett, doların zirve yaptığına dair işaretler görülene ve tahvil getirileri gerileyene kadar piyasalardaki tedirginliğin sürebileceğini belirtti. ABD tahvillerinde rekorlar seviyeler var. 10 yıllık tahvil faizi %5,29’a, 30 yıllık %5,6’ya çıktı.
FAİZ: Bankalarda mevduat faizleri yüzde 37 – 39 arasında yoğunlaşıyor.
NE OLUR? Skandalın olumsuz etkisi üzerine piyasayı rahatlatmak ve finansmana erişimi kolaylaştırmak, likiditeyi artırmak için önlemler alan TCMB’nin önümüzdeki PPK toplantısında faiz indirimi ile daha önemli bir destek adımı atması beklentisi yükseldi. Mevduat faizleri mevcut seviyelerden aylık yüzde 2–3 getiri sağlıyor. Riskten kaçan yatırımcının en önemli sığınağı olmaya devam ediyor.
YATIRIM FONLARI: Fonlarda da haftalık kayıplar görüldü. Yatırım fonları yüzde 1,86, emeklilik fonları yüzde 0,96 değer kaybetti. Yatırım fonları kategorileri arasında en yüksek getiriyi yüzde 0,64 ile Para Piyasası Fonları sağladı.
BİTCOİN: Eylül ayındaki toparlanmanın ardından ekime de yükselişle başladı ve 86 bin doların üzerine çıktı. Tarihsel olarak güçlü geçen ekim ayı beklentisi piyasadaki iyimserliği artırdı.
PİYASA HABERLERİ
BORSA’DA 4–4,5 TRİLYONLUK KAYIP
Fon skandalının en belirgin etkisi borsada görüldü. Hesaplamalara göre borsada toplam hisse değerinde 4–4,5 trilyonluk (80–90 milyar dolar) kayıp yaşandı. Böylece fonlarla ilişkili olmadan borsada yatırım olan 6-7 milyon yatırımcının kaybı oldu. Piyasa güveninde ciddi aşınma var. Bu güvensizlik küçük yatırımcıyı borsanın dışına itebilir. Fon skandalının en büyük etkisi de kurumlara güven alanında oldu denilebilir.
FON ÖDEMELERİ BAŞLIYOR
Kapalı fonlarda ödemelerin bu ay başlayacağı belirtiliyor. Net bir tarih açıklanmadı. 16 Eylül öncesi satış talimatı verenlerin durumu netlik kazanmadı. Netleşen tek unsur, önce para piyasası fonlarından ödemeler olacağı… Tera, Pusula, Atlas, Hedef fonlarında nihai ödemeyi beklemeden, para piyasası fonlarından başlayarak, kişi başı en fazla 1 milyon TL ara ödeme olacak. Nihai tasfiyeden sonra ek ödemeler yapılacak. Ancak ödeme havuzuna konulması gereken hisselerin taban serisi devam ediyor. Geçen hafta son işlem gününde de çok sayıda hisse %10 değer kaybetti.
5 FİNANS KURULUŞU TMSF’YE DEVREDİLDİ
BDDK, Tera Yatırım Bankası, Destek Yatırım Bankası, Hedef Yatırım Bankası, Destek Finans Faktoring ve Tera Finans Faktoring'in yönetimlerinin TMSF'ye devredilmesine karar verdi. Bu varlıkların tasfiyesinde elde edilecek kaynak fon skandalı mağdurlarına ödemelerde kullanılacak.
TCMB REZERVLERİNDE DÜŞÜŞ İVMESİ DEVAM EDİYOR
TCMB, ay boyunca 9,4 milyar dolar sattı. Merkez Bankası’nın toplam rezervleri geçen hafta 3,4 milyar dolar azalışla 171 milyar dolara indi. Net rezervler de 2,5 milyar dolar düşüşle 53,4 milyar dolara geriledi. Swap hariç net rezervler 3,2 milyar dolar gerilemeyle 39,9 milyar dolar oldu.
FONLARDAN 13 MİLYAR DOLAR ÇIKTI
Goldman Sachs, eylülde PPF’lerden çıkan 13 milyar doların yaklaşık yarısının yurt içindeki döviz ve altın mevduatlarına aktarıldığını belirtti. Banka, TCMB'nin brüt rezervlerinin 30 Eylül itibarıyla bir haftada 9 milyar dolar azalarak 173 milyar dolara gerilediğinin altını çizdi. Çıkan döviz 25 Eylül itibariyle DTH bakiyesine yansımış değil. Muhtemelen yastık altına gitti.
YABANCI, TAHVİL SATTI
Yabancı geçen hafta yoğun tahvil sattı. TCMB verilerine göre 25 Eylül'le biten haftada yabancı yatırımcı hisse senedinde net 358,6 milyon dolar alım yaparken, TL cinsi devlet tahvillerinde 409,9 milyon dolar, TL cinsi özel sektör tahvillerinde ise 434,4 milyon dolar net satış gerçekleştirdi.
“ETKİ İZOLE KALIRSA KREDİ NOTUNA ETKİ ETMEZ”
S&P Global Ratings Orta ve Doğu Avrupa ve Bağımsız Devletler Topluluğu Ülke Kredi Notları Direktör ve Lider Analisti Karen Vartapetov, fonlarla ilgili gelişmelerin izole kalması halinde Türkiye'nin kredi notu açısından aşağı yönlü baskı oluşturmasını beklemediklerini söyledi. Fitch de sistemik risk beklemediğini açıkladı.
YENİ DÜZENLEMELER GELİYOR
SPK ve BDDK mevzuat düzenlemelerinde sıkılaşma için çalışma başlattı. Edinilen bilgilere göre, değişiklik yapılacak başlıklar arasında yatırım fonlarının hisse alım-satımlarına kademeli sınırlamalar getirilmesi, yeni denetim mekanizmaları kurulması ve kurumların yetkilerinin yeniden düzenlenmesi bulunuyor. Ayrıca piyasalardaki risklerin izlenmesi için Risk Merkezi kurulması öngörülüyor.
ABD'DE TARIM DIŞI İSTİHDAMDA AŞAĞI YÖNLÜ SÜRPRİZ
ABD'de Eylül ayında tarım dışı istihdam beklentilerin çok altında arttı. İstatistik Bürosu'nun açıkladığı verilere göre ABD'de Eylül'de tarım dışı istihdam 29 bin arttı. Beklenti 90 bindi. İmalat sektöründe istihdamında 9 binde kaldı. Eylül işsizlik oranı %4,2 olarak açıklandı. Beklenti yüzde 4,1 idi.
FED’DE FAİZ ARTIRIMI BEKLENTİSİ ZAYIFLADI
ABD’de işsizlik oranının hâlâ tarihsel olarak düşük seviyelerde seyretmesi nedeniyle, Fed’in önümüzdeki toplantısında da faiz artıracağı beklentisi gerileyerek yüzde 50’ye düştü. Jefferies LLC’nin ABD başekonomisti Thomas Simons notunda, “Fed açısından tarım dışı istihdam rakamı, ekimde faiz artırımına son darbeyi vuracak. Artık, bir sonraki faiz artırımına kadar biraz daha zamanları olduğunu vurgulayan politika yapıcıların sabırlı kalma ihtimali daha yüksek görünüyor” dedi.
ENFLASYON BUGÜN AÇIKLANACAK, İTO %2,11 GELDİ
İTO endeksine göre, İstanbul’da tüketici fiyatları eylül ayında yüzde 2,11 arttı. Yıllık enflasyon bir önceki aya göre 1,41 puan azalarak yüzde 33,55’e geriledi. Aylık bazda eğitim harcama grubundaki yüzde 22,59’lukartış dikkat çekti. Ulaştırma harcama grubunda yüzde 4,60, konutta yüzde 1,69 ve gıda grubunda da yüzde 0,14 artış kaydedildi. TÜİK, eylül enflasyon rakamını bugün açıklayacak.
TEPAV GIDA AYLIK YÜZDE 2,23 ARTTI
TEPAV Gıda Fiyat Endeksi'ne göre 1-25 Eylül döneminde gıda fiyatları aylık yüzde 2,23 arttı. Yıllık gıda enflasyonu yüzde 30,1 olarak hesaplanırken, eylülde fiyatı en hızlı artan ürünler arasında patlıcan, margarin ve muz öne çıktı.
KÜRESEL METAL PİYASALARI KARIŞIK SEYREDİYOR
Küresel metal piyasalarında bakır ve alüminyumda ters yönlü hareket belirginleşiyor. Çin’de imalat faaliyetlerinin yeniden büyümeye geçmesi ve borsa stoklarının gerilemesi bakır fiyatlarını desteklerken, güçlü dolar ve arzın artacağı beklentisi alüminyumu neredeyse 3 ayın dibine çekti. Bakır eylül ayını da yükselişle kapatarak üst üste üçüncü aylık kazancını kaydetti, alüminyumda satış baskısı öne çıktı.
ÇİN, EKONOMİYE DESTEK İÇİN FAİZ İNDİRDİ
Çin merkez bankası PBoC, reel ekonomiyi desteklemek üzere 3 politika bankasının 1 yıl vadeli faiz oranını 25 baz puan indirdi. Yapılan açıklamada, politika bankalarının faiz oranları yüzde 1.75’ten yüzde 1.5’e çekildiği belirtildi.
EKONOMİ TAKVİMİ
Enflasyon verileri
Reel efektif döviz kuru
Hazine nakit gerçekleşmeleri
Finansal yatırım araçlarının getirileri
Merkezi yönetim borç stoku
Sanayi üretim verisi
İnşaat maliyet endeksi
Ciro endeksleri
Dış ticaret endeksleri
ABD, işsizlik başvuruları