İBRAHİM EKİNCİ
Türkiye’nin gündemi fon skandalı. Fon mağdurlarının zararının nasıl telafi edileceği tartışılıyor. Kamuoyunun beklentisi olayın kaynağına inilmesi, sorumluların gizlenmeden, korunmadan, süzülmeden açığa çıkarılması… Vurgun faillerinin siyasi bağlantılı kimseler olması, olayın göz göre göre gerçekleşmesine izin verilmesi siyasilerin de işin içinde olup olmadıkları tartışmasını gündeme getiriyor.
Hükümet toplantı üstüne toplantı yapıyor. Tasfiye biçimi üzerinde duruluyor. Yeni Parti’den yatırılan ana paraların enflasyonla güncellenerek temel ödeme hedef rakamının belirlenmesi, arada kazanç sağlayanların sağladıkları kazancın mahsubu gibi prensiplere dayanan bir kanun teklifi hazırlandı. Piyasa uzmanları da çözüm önerileri geliştiriyor.
Hükümetin tazmin biçim konusunda hangi yöntemin izleneceği konusunda görüşü netleşmedi. Bazı duyumlara göre mevduattaki garantiyi esas alan bir sistemle, 1 milyon TL altı kayıpların hemen ödenmesi düşünülüyor.
Hükümet sözcüleri olayın sınırlı olduğunu, yayılma etkisi olamayacağını ileri sürüyor. Ancak skandal yatırımcı güvenini kaçınılmaz olarak erozyona uğratacak. Dünya basını da olaya yakın ilgi gösterdi. Kurallar, kurumlar yönünden “Türkiye” algısının aşındığını kestirmek mümkün. Şu ana kadar hiçbir denetim, gözetim kurumundan, bağlı oldukları bakanlıklardan sorumluluk açıklaması, istifası gelmedi. Kamuoyunda her benzer olayda olduğu gibi, AKP’nin bu olayı da kurumsal restorasyon için değerlendirmeyeceği, yine algı yönetimi ile hükümeti temize çıkarmaya çalışacağı beklentisi var.
PİYASALAR
BORSA: BIST 100 endeksi hafta boyunca 12.840,20 ile 13.370,03 puan arasında hareket etti. Endeks, önceki hafta kapanışına göre yüzde 2,90 gerileyerek haftayı 12.899,35 puandan kapattı.
Ne olur? Gözler hükümetin fon enkazını nasıl kaldıracağına ilişkin kararlarda. Bu kararlar borsanın yönünü belirlemede etkili olacak. Fon skandalında sözkonusu olan hisseler her açılışta taban taban gidiyor. Endeksleri de aşağı çekiyor. Bununla birlikte düşüş yaşayan hisse senedi sayısının azaldığı dikkat çekiyor. İşlem hacmi yılın en düşük seviyelerine geriledi. Borsa bu hafta da haber akışına göre yön bulacak. Destek 12.600’de, direnç 13.300’de.
ALTIN: Kapalıçarşı’da 24 ayar külçe altının gram satış fiyatı haftalık bazda yüzde 1,61 düşerek 6 bin 716 liraya indi. Cumhuriyet altınının satış fiyatı yüzde 1,33 azalışla 43 bin 860 liraya geriledi. Geçen haftayı 11 bin 174 liradan tamamlayan çeyrek altının satış fiyatı da yüzde 1,42 kayıpla 11 bin 15 liraya düştü. ONS altın yüzde 2,14 geriledi. Cumartesi itibariyle 4.284 dolar seviyesindeydi.
Ne olur? Fon skandalı sonrası döviz gibi altına yöneliş de hissedildi. Bununla birlikte gerek Euro – dolar paritesi, gerekse dolar endeksinde doların güçlenmesi altına yönelişi sınırlıyor. Fed’den bir faiz artışı daha gelecek beklentisi de baskılama etkisi yapıyor. Altında (özellikle ABD’nin sürdürülemez seviyelere gelen dış borcu ve MB alımlarının sürmesi nedeniyle) orta uzun vadeli analizler yukarı yönlü kalmaya devam ediyor. Ekonomi Gazetesi’nde yer alan bir analize göre altın, reel faiz ile bağını koparıyor. Altın fiyatları, tarihsel olarak kendisiyle ters yönlü hareket eden reel getirilerden giderek daha fazla ayrışıyor. Saxo Bank Emtia Stratejisi Başkanı Ole Hansen’in değerlendirmesine göre, ABD’de 10 yıllık reel tahvil getirisi cuma günü yüzde 2,63 ile 20 yılı aşkın sürenin en yüksek seviyesine çıktı. Reel getiri yıl başından bu yana 76 baz puan yükselirken, altın destekli ETF’lerin varlıkları toparlanmaya devam etti.
DÖVİZ: Döviz piyasasında dolar/TL haftalık bazda yüzde 0,38 yükselerek 48,9660 liraya çıktı. Avro/TL ise yüzde 0,18 değer kaybederek 55,8560 liraya indi.
Ne olur? Fon krizi sonrasında döviz mevduatında 3 milyara yakın artış oldu. Yabancı çıkışı da gözlendi. Ancak TCMB’nin müdahalesi ile kurlar sakin seyretti. Rezerv durumu müsait seviyesini koruyor. Fitch de mevcut politika bileşiminin dış riskleri azalttığı görüşünde. Bütün bunlara karşın güvensizlik ortamında döviz tercihinin artması beklenebilir. Fithc yıl sonu doları 50 lira tahmin etti. S&P’nin tahmini ise 51 lira.
FAİZ: TCMB’nin açıkladığı 3 aylık TL mevduatın bileşik faizi yüzde 44,02 seviyesinde. Bankalarda faizler düşüş eğilimindeyken fon skandalı sonrası yarım – bir puan civarında yükselişler dikkat çekti. Büyük bankalarda yüzde 38 – 39 civarı faizler var.
Ne olur? TCMB önümüzdeki toplantısında eğer faiz indirimine giderse mevduat faizinde de gevşeme izlenecek. Gevşeme zaten vardı ancak fon krizi sonrası bir miktar yükselme oldu. Önümüzdeki dönemde de faizlerin enflasyonun birkaç puan üzerinde kalacağı tahmin ediliyor. Faiz riskten kaçan yatırımcılar için tasarruflarını korumanın en önemli yolu olmaya devam ediyor.
YATIRIM FONLARI: Fonlarda da haftalık düşüş görüldü. Yatırım fonları yüzde 2,36, emeklilik fonları ise yüzde 0,33 değer kaybetti. Yatırım fonları kategorileri içinde haftanın en fazla kazandıranı yüzde 0,66 ile “Para Piyasası Fonları” oldu.
PİYASA HABERLERİ
FONLARDAN KAÇIŞ
Fon Skandalı sonrası fonlardan kaçış dikkat çekiyor. SPK’nın fonlarla ilgili düzenlemesinden hemen sonra başlayan kaçış, skandal sonrası zirve seviyelere çıktı. 28 Ağustos’tan bu yana toplam çıkış 1.2 trilyonu buldu. Para ağırlıkla 1.2 milyon liraya kadar devlet güvencesi olan mevduata aktı.
FON KRİZİNİN MALİYETİ BÜYÜK
Fon skandalı CDS artışına yol açtı. 7 Eylül’de 215 olan CDS primi, 250’ye yaklaştı. Türkiye dış borçta daha yüksek faiz ödeyecek. Borsaya ilgiyi azalttı, endekslerde yarattığı düşüşlerle yatırımcılara kaybettirdi. Türkiye piyasalarını dünya manşetlerine taşıdı, itibar ve güven erozyonu yarattı. Döviz ve altına yönelişi artırdı. TCMB dövizi tutmak rezerv sattı. Büyümeye de baskılayıcı etkisi olacağı tahmin ediliyor. Tasfiye biçiminin kamuya maliyetinin boyutu ise henüz bilinmiyor.
7 FONUN TÜM KAYITLARI İSTENDİ
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı fon soruşturması kapsamında 7 yatırım şirketine ait fonların para ve yatırımcı trafiğinin ortaya çıkarılması için Merkezi Kayıt Kuruluşu'na müzekkere yazdı. Başsavcılık, fonların kuruluşlarından tasfiye tarihine kadar yatırımcı bazlı alım-satım verilerinin yanı sıra özellikle Temmuz, Ağustos ve Eylül 2026’da fonlardan çıkış yapan yatırımcıların adet, tutar ve bakiye bilgilerinin ivedilikle gönderilmesini istedi.
TUTUKLU SAYISI 51 OLDU
Fon skandalı ile ilgili toplam tutuklu sayısı 26 Eylül sabahı itibarıyla 51'e yükselmiş oldu. Şüphelilerin ve yakınlarının mal varlıklarına da el konuldu. Son mahkeme kararıyla tutuklanan isimler arasında, Merkez Bankası eski Başkan Yardımcısı Erkan Kilimci de var. Adalet Bakanı Gürlek, 46 tüzel kişi, 18 fon ve 42 gerçek kişinin malvarlığının dondurulduğunu açıkladı.
YENİ PARTİ SÖZCÜSÜ EMRE, SİYASİ İSMİ AÇIKLADI
Yeni Parti Sözcüsü Zeynel Emre, AKP Genel Başkan Yardımcısı ve Sosyal Politikalar Başkanı olarak görev yapan, 65. Hükümet Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya ve eşinin bu yılın nisan ayında fon yatırımı yaptıklarını, eylül ayında, soruşturma başlamadan önce çıktıklarını, ikilinin toplamda 160 milyon TL civarındaki yatırıma karşılık 2,1 milyar kazançla sağladıklarını söyledi. Sayan, partisinden istifa etti. Manipülasyonla kazandığı paranın geri istenip istenmediği açıklanmadı.
BM ZİRVESİ HAVAYI YUMUŞATTI
New York'ta düzenlenen BM 81. Genel Kurulu kapsamında, liderler düzeyinde yürütülen diplomatik temasların jeopolitik riskleri azaltabileceği beklentisi, pay piyasalarında risk iştahını besledi. ABD'li ile İranlı müzakerecilerin kademeli bir anlaşmayı değerlendirmesi yatırımcıların odağında yer alırken Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in ABD'ye ziyareti ve burada verilen yapıcı mesajlar da piyasalardaki stresi bir azalttı.
GÖZLER ABD'DE AÇIKLANACAK VERİLERDE
ABD'de ekonomik aktivitenin ısınmaya devam ettiğine işaret eden veriler, ülkede enflasyonist baskıların yoğunlaşabileceğini ve dolayısıyla ABD Merkez Bankasının (Fed) şahin adımlarını sürdürebileceği endişelerini güçlendirdi. Analistler, güçlü ekonomik aktiviteye yüksek petrol fiyatlarının eşlik etmesinin Fed'i şahin duruşa yönelteceği görüşünde. Piyasalardaki fiyatlamalarda bankanın gelecek ay politika faizini 25 baz puan artırma ihtimali yüzde 70'e yükseldi.
TAHVİL PİYASALARINDA TANSİYON YÜKSEK
Jeopolitik gelişmelere bağlı olarak hareket eden petrol fiyatları hafta boyunca enflasyon risklerini besleyerek tahvil piyasalarını derinden etkiledi. ABD'nin 10 yıllık tahvil getirisi hafta içinde yüzde 5,23'e yükselerek son 19 yılın en yüksek seviyesini test etmesinin ardından haftayı yüzde 5,17'de tamamladı. ABD'nin 30 yıllık tahvil getirisi de yüzde 5,53'e çıkarak 2004'ten bu yana en yüksek seviyesini gördü.
DOLAR GÜÇLENECEK BEKLENTİSİ
Faizlerin yüksek kalacağı beklentileriyle dolar, diğer para birimleri karşısında güçlendi. Dolar endeksi yüzde 0,7 artışla 100,9 seviyesinde haftayı kapattı. Doların değerlenmesi ve tahvil faizlerinin yükselmesiyle alternatif maliyeti artan altının ons fiyatı ise haftayı yüzde 2,1 değer kaybıyla 4 bin 285 dolarda tamamladı. Kasım vadeli Brent petrolün varil fiyatı ise yüzde 0,6 artışla 104,5 dolar seviyelerinde işlem gördü.
İRAN BANKASININ FAALİYETLERİ DURDURULDU
BDDK, İran merkezli Bank Mellat İstanbul Merkez Şubesi’nin faaliyet iznini sonlandırdı. Kapatma gerekçesi, kanundaki “Faaliyetine devam etmesinin mevduat ve katılım fonu sahiplerinin hakları ile mali sistemin güven ve istikrarı bakımından tehlike arz etmesi” hükmü gerekçe gösterildi. Ancak kapatmanın ABD’nin İran’a yönelik ekonomik abluka ve yaptırımlarıyla ilişkili olduğu değerlendiriliyor.
BIST’TE AYIKLAMA
1.3 trilyonluk değer, BİST100’den ayıklandı. 1 Ekim’den itibaren geçerli olacak yeni pazar ve endeks düzenlemesiyle, BIST100’de yer alan 27, BIST30’da 1, BIST50’de de 6 şirket endeks dışına çıkartıldı. Destek Finans Faktoring ve Katılımevim ile tasfiyeye alınan fonların portföyünde yer alan piyasa değeri aşırı yükselmiş bazı hisseler de endeks dışında kaldı. Endeksten çıkarılan 27 şirket hissesinin piyasa değeri 1,3 trilyon TL’yi buluyor.
TCMB DEVREDEYDİ
TCMB geçen hafta 7,4 milyar $ sattı. Merkez Bankası’nın toplam rezervleri geçen hafta da düşüş yönlü seyir izledi ve 4,2 milyar dolar azalarak 174,5 miyar dolara indi. QNB Türkiye ekonomistlerinin hesaplamalarına göre 7,4 milyar dolar döviz satışı gerçekleştirilirken, TCMB’nin swap hariç net rezervi de önceki haftaya göre 6.8 milyar dolar azalışla 43.1 milyar dolara geriledi.
REEL KESİM DÖVİZ AÇIĞI 211 MİLYAR DOLARA ÇIKTI
Reel kesim döviz açığında yeni rekor seviye geldi. Finansal kesim dışındaki firmaların net döviz pozisyon açığı temmuzda bir önceki aya göre 5 milyar dolar, yılın başına göre de 20,4 milyar dolar artarak 210,8 milyar dolara yükseldi. Artış uzun vadeli pozisyondan kaynaklandı.
DÖVİZ MEVDUATINDA 3 MİLYAR DOLAR ARTIŞ
Döviz mevduatı 3 milyar dolar arttı. Yerlinin yabancı para mevduatı 18 Eylül haftasında 2 milyar 716 milyon dolar artarak 230 milyar 797 milyon dolara yükseldi. TCMB verilerine göre döviz mevduatı parite etkisinden arındırılmış olarak ise 3 milyar 30 milyon dolar artış kaydetti. Artışın 2 milyar 668 milyon dolarlık bölümü, tüzeli kişi hesaplarından kaynaklandı.
EKONOMİ TAKVİMİ
Ekonomik güven endeksi,
İşsizlik oranı,
Dış ticaret dengesi,
İmalat sanayi PMI verileri
ABD büyüme verisi
ABD tarım dışı istihdam
ABD kişisel tüketim harcamaları (PCE)
Çin sanayi karları,
Japonya'da sanayi üretimi, perakende satışlar,
Çin'de imalat sanayi ve hizmet sektörü PMI,
Japonya'da Tokyo TÜFE ve işsizlik oranı verileri