ÖZGÜR DUYGU DURGUN
İspanya'da konut krizi "ulusal acil durum" seviyesine ulaştı. Son yıllarda hızla yükselen kiralar, yüksek konut açığı ve maaşların barınma masraflarını karşılayamaması nedeniyle derinleşen kriz, aşırı turizm ve yetersiz arz nedeniyle etkisini artırıyor. Ancak krizi derinleştiren bir başka neden daha var ki, belki de en tehlikelisi: Gayrimenkul yatırım fonları.
İspanya'da halk arasında bilinen adıyla "fondos buitre" yani akbaba fonları, İspanya konut piyasasında hem mülkiye toranları hem de kiralardaki agresif fiyat politikaları açısından muazzam bir etkiye sahip. 2008 küresel finans krizinin ardından İspanyol bankalarının elindeki batık konut paketlerini çok ucuz fiyatlara toplayarak ülkeye giren bu fonlar, günümüzde krizin ve soylulaştırmanın baş aktörleri konumunda.
Uzmanlar bu fonları maden şirketlerine benzetirken haksız değiller, zira istedikleri karlılığa ulaştıktan sonra ülkeyi terkettiklerinde arkalarında nasıl bir enkaz bıraktıkları umurlarında olmuyor.
Zira biz bunu uluslararası maden şirketlerinin Türkiye topraklarında tıraşlayıp kele çevirdiği dağlardan, katlettikleri ormanlardan, yok ettikleri endemik türlerden, göçe zorlanan köylülerden gayet iyi biliyoruz. Tam da bu nedenle İspanyol halkının mücadelesi yaşama ve barınma hakkını savunmanın insan onuruna ne kadar yakıştığını bize bir kez daha hatırlatıyor.
Uluslararası emlak yatırım fonları zengin turistlere hizmet ediyor
İspanya'nın büyük kentlerinde yıllardır süren kitlesel protestolara rağmen konut krizi derinleşmeye devam ediyor. İlk kez 2010'larda Madrid, Barcelona, Malaga ve Valencia gibi büyük şehirlerde, maaşların neredeyse yarısının kiraya gitmesi ve emlak spekülasyonları halkın geniş bir kesiminde ciddi bir geçim ve barınma kaygısı yaratmış ve bu durum halk arasında "uyuyamayanlar / geceleri gözüne uyku girmeyenler" metaforuyla toplumsallaşmıştı.
Halen İspanya'da sokakta veya geçici barınaklarda yaşamak zorunda kalan evsizlerin sayısı resmi verilere göre yaklaşık 34 bin, sivil toplum kuruluşlarının tahminlerine göre ise 40 bin civarında.
Ülkedeki barınma kriziyle mücadele için Sindicato de Inquilinas (Kiracılar Sendikası), PAH (Plataforma de Afectados por la Hipoteca - İpotek Mağdurları Platformu) ile büyük yatırım şirketlerinin veya şahısların boş duran, terkedilmiş evlerini yasal boşluklardan yararlanarak işgal eden radikal bir kentsel hareket olan Okupa Hareketi (İşgal Et Hareketi) gibi sivil sosyal direniş platformları kuruldu. Öte yandan İspanyol hükümeti de fahiş kira artışlarını dizginlemek ve kamu konut stokunu genişletmek amacıyla 7 milyar euroluk tarihi bir bütçeyle 2026-2030 Devlet KonutPlanı'nı uygulamaya hazırlanıyor. Ancak küresel yatırım fonlarının emlak piyasasındaki dengeleri alt üst etmesi barınma krizini yeni bir boyuta taşıyor.
Barınma hakkını sanatla savunan bir mahalle
Madrid'in Lavapiés semtinde 52 haneden oluşan 107 yaşındaki bir apartmanın sakinlerinin sıra dışı direnişinin arkaplanında işte bu yarattığı sosyal tahribatı umursamayan vahşi gayrimenkul yatırım fonları var.
Lavapiés ağırlıklı olarak sanatçı, genç, bağımsız insanlarla birlikte emekliler, yaşlılar dahil orta halli insanların yaşadığı bir semt. Semtteki Tribulete 7 apartmanı ise İspanya'da ki konut krizinin ve mahalleli direnişinin küresel çapta simgesi haline gelen ikonik bir bina. İspanyol-Alman varlık yöneticisiAltamarCAM'a ait Elix Rental Housing adlı emlak yatırım fonu tarafından 2024'te satın alınan binada 100'ü aşkın insan yaşıyor. Daireleri yenileyip turistlere yönelik lüks kiralık mülklere dönüştürmeyi amaçlayan fon yönetimi binada nesillerdir yaşayan ve uygun fiyatlı kiralara sahip olan 50'den fazla aileyi tahliye etmek için kira kontratlarını yenilemeyeceğini bildirdi. Binada yaşayanlar iki yıldır sürdürdükleri mücadelede son olarak İspanya tarihinde bir ilke imza attı ve "Konut tacizi" suçlamasıyla küresel bir yatırım fonuna karşı ilk kamu davasını açtı.
Bina sakinleri, apartmanın yeni sahibi olan şirketin kendilerini yıldırmak için kasıtlı olarak binayı yaşanmaz hale getirdiğini, binada gürültülü tadilatlar yaptırdığını, asansörler iptal ederek hayatı zorlaştırdığını ve şirket temsilcilerinin bina sakinlerini tehdit ettiğini iddia ediyor.
Tribulete7 apartmanı sakinlerinin yatırım fonu şirketiyle mücadelede bulduğu direniş yöntemi şaşırtıcı; insanlar balkonlarını protesto afişleriyle donatıyor, sokakta canlı konserler ve DJ performansları düzenliyor. Bazen evlerindeki mobilyaları çıkartıp yaşamlarını sokağa taşıyor; birlikte yemek yapıp yiyorlar. Mahalledeki bu dayanışma hareketiThe Guardian gazetesinin köşe yazarlarından Leah Pattem'in 16 Temmuz'da yayınlanan yazısında şöyle anlatılıyor:
''Kira artışları ve agresif inşaat çalışmaları nedeniyle evlerinden ayrılmak zorunda kalan kiracılar, yapmaları gereken her şeyi yaptılar: toplantılar düzenlediler, kiracılar birliğiyle iletişime geçtiler ve bir avukat buldular. Ayrıca gazetecilerle konuştular ve haberleri yaymak için bir Instagram hesabı açtılar. Ama daha önce hiç görmediğim bir şey daha yaptılar. Evlerini halka açtılar ve müzisyenleri dairelerinde ve dükkanlarında çalmaya davet ettiler. Bir ay sonra bu konsepti tersine çevirdiler ve mobilyalarını sokağa çıkardılar. Yemek pişirdiler, örgü ördüler, sabahlıklarıyla satranç oynadılar, evden çalıştılar. Bu, günlük yaşamın muhteşem bir tiyatro gösterisiydi, ama aynı zamanda hayatları için bir mücadeleydi''.
Hikayeyi anlayan belgesel hazırlandı
Leah Pattem aynı zamanda, Tribulete 7 sakinlerinin direnişini yaklaşık iki yıldır takip eden bir gazeteci. Hatta yaşananları belgeleyen bir dokümantere imza atmış. Binadaki ailelerin günlük yaşamını, maruz kaldıkları baskıları ve geliştirdikleri dayanışmayı gözler önüne seren "Soy Tribulete 7" (Ben Tribulete 7) adlı belgesel Madrid'deki yerel kulüplerde, kültür merkezlerinde ücretsiz gösteriliyor. Madrid'in bu ikonik yapısında yaşayan kiracıların hayatlarından kesitler sunan belgesel, toplumsal mücadelenin ardındaki insan hikayelerini anlatıyor. Pattem, belgesel hakkında '' Bu sadece bir binanın hikayesi deği, bir topluluğun hikayesi. Filmimiz bir grup direnen insanın gücünü göstermeyi amaçlıyor. Anlatılan hikaye bu insanların karakterlerini, işlerini, bağlarını ve evlerinde yaşamaya devam etmek için verdikleri çabayı anlatıyor. Filmi izleyenlerin de barınma hakkının savunmaya değer bir şey olduğunu görmelerini umut ediyoruz'' diyor.
Yeni bir sosyal direniş filizleniyor
Mahalledeki bu dayanışmayla İspanya'da aslında yeni bir sosyal hareketin de filizlendiğini söyleyen Pattem şöyledevam ediyor;
''On yıllardır fotoğrafçılar en acımasız vakaları belgelediler: silahlı polislerin kapıları kırması, kişisel eşyaların kaldırımlara yığılması, yaslı ebeveynler, travma geçirmiş çocuklar... Şimdi yeni bir direniş tarzı ortaya çıkıyor; bu da tehdit altındaki toplumu yılgınlıktan kurtarıyor. İşte ben ve belgesel film yapımcısı arkadaşım Elisa González, Madrid'in merkezindeki Lavapiés mahallemizde iki yıldır tam olarak bununla ilgileniyoruz. Oturma odası konserlerinin ilk gününden itibaren, sadece İspanya'nın konut krizini belgelemekle kalmadığımızı, aynı zamanda yeni bir sosyal hareketin ortaya çıkışına tanık olduğumuzu fark ettik.
Lavapiés ağırlıklı olarak genç aileler, emekliler, bekar kadınlar, göçmenler, öğretmenler, sağlık çalışanları, yazarlar, oyuncular, müzisyenlerin yaşadığı bir semt. Bu apartmanda yaşayanlar da Lavapiés'in kültürel dokusuna ait. Mahalle yaratıcılığı ve tarihsel direnişiyle ünlü. Bu yüzden evleri tehdit altına girdiğinde, içgüdüsel olarak ellerindeki araçlara, yani sosyal ve kültürel sermayelerine başvuran bu insanlar sayesinde Madrid'deki bir apartman bloğu, her haber kanalında yayınlanan bir hikayeye dönüştü''.
Sermayenin soylulaştırma politikalarına karşı önemli bir toplumsal tepki olan Tribulete 7 dayanışması İspanya'da' akbaba'lara karşı 'konut tacizi' iddiasıyla açılan ilk dava olarak şimdiden tarihe geçeceğe benziyor.