DEMET BİLGE ERKASAP
Kırtasiyede dolaşıyorsunuz rengarenk onlarca ürün arasından hangisini alacağınıza karar veremiyorsunuz… Kedi desenli pembe çanta mı, mor kordonlu saat mi, sarı ördekli anahtarlık mı, rengarenk tüylerle kaplı kalem mi? Ya da bir mağazadan seçeceksiniz hediyenizi; kırmızı fırfırlı elbise mi, örümcek adamlı tişört mü? Bunların hepsi çocukları mutlu edecek hediyeler elbette. Ancak madalyonun öbür yüzünde hiç hesapta olmayan tehlikeler var… Sınır değerlerin çok üzerinde kullanılan kimyasallar, standartlardan uzun olan bağcıklar, kemerler, ilk kullanımda çıkan düğmeler, çıtçıtlar…
Ülke içinde piyasa gözetimi ve denetimlerde saptanan ürünler 'Güvensiz Ürün Bilgi Sistemi' (GÜBİS) üzerinden kamuoyuyla paylaşılıyor. Sitedeki bildirimlerde ürünün toplatılması ya da piyasaya arz edilmesinin yasaklanması kararı duyuruluyor. Ürünün fotoğrafının yer aldığı bildirimde, marka ve model bilgisi, üretici ya da ithalatçı firma ile ürünün güvensizlik gerekçesi de açıklanıyor. Bu sistem 2018 yılında Ticaret Bakanlığı koordinasyonunda oluşturuldu. Diğer bakanlıklar da güvensiz ürün bildirimi yapıyor. Ancak en fazla bildirim Ticaret Bakanlığı'ndan geliyor.
Bakanlık sitede 2025 yılında 95 bildirim yayınlamış. Bildirimleri incelediğinizde çarpıcı bir tablo ortaya çıkıyor. Güvensiz ürünlerin büyük bölümü çocuklar için üretilenler. Elbise, oyuncak, kalem, saat, slime, emzik… Bildirimlerin detaylarında ürünün neden yasaklandığının gerekçesi de yazıyor. Ve yine çok çarpıcı bir tablo ortaya çıkıyor. Çocuk ürünlerinde sınır değerlerin üzerinde kurşun, nikel, kadmiyum, fitalat gibi maddeler kullanıyor. Tehlike bunlarla sınırlı da değil. Tüketicilerin pek dikkat etmediği elbise bağcıkları, kemerler, kordonlar da bir ürünün yasaklanmasının gerekçesi olabiliyor. İlk kullanımda parçalanan silgiler, suya atılınca büyüyen toplar gibi ürünler de ‘boğulma’ riskine karşı yasaklanabiliyor. Şimdi biraz daha detaylandıralım…
Fitalat ve kurşun
Çocukların klozete rahat oturması ve hijyenik olması için kullanılan klozet daraltıcısında fitalat tespit edildi. ’Homarz Soft’ marka klozet daraltıcısı için toplatma ve piyasaya arzının yasaklanması kararı verildi.
Letra marka peluş oyuncak (sağda) için de ‘kanserojen risk’ uyarısı yapılmış. Bu oyuncağın yasaklanma nedeni şöyle: Testler sonucunda oluşan parçalar küçük parça silindirine sığdığından, 3 yaş altı çocuklar için yutma sonucu boğulma riski oluşturmaktadır. Oyuncak muhtevasında yer alan plastik kısımdaki dbp ve dehp (fitalat) içeriğinin limit değerlerden yüksek olduğu tespit edildiğinden kanserojen riskler oluşturmaktadır.
Son yıllarda sosyal medyanın da etkisiyle çocukların dünyasına giren slime için de uyarılar var. Örneğin ‘Baba’ markalı slime için “Toksik ağır metaller içermektedir” deniliyor. Bu metaller de arsenik, bor ve kurşun olarak sıralanmış.
‘Diakakiç’ marka okul çantasıya ilgili değerlendirmede ise “Limit değerlerin üzerinde kurşun içermektedir” yazıyor.
'Arıkan Plastik’ markalı silikon emzikte de limit değerinin üzerinde uçucu bileşikler ve Bisfenol A saptanmış. Bu madde, kanser riski yüksek kimyasallar arasında yer alıyor ve vücudun insülin duyarlılığını bozuyor.
Ciddi hasar veriyor
Yasaklanan ürünlerde kurşun ve fitalat kullanılması dikkat çekiyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün kurşun için yaptığı uyarı şöyle: Kurşun vücutta biyolojik hiçbir işe yaramaz ve hemen hemen tüm organ sistemlerini etkileyebilir. Özellikle çocuklar çok daha hassastır. Kurşun çocuklarda, zihinsel gelişim geriliği, düşük IQ, davranış değişiklikleri, dikkat sorunları, iştah kaybı, baş ağrısı, halsizlik, anemi (kan eksikliği), yüksek tansiyon, böbrek hasarına neden olabilir."
Fitalatlar ise plastikleri yumuşatmak için kullanılan kimyasallar olarak tanımlanıyor. Çocuklarda hormonal sistemi, beyin ve zihinsel gelişimi olumsuz etkiliyor.
Giysilerde boğulma ve yaralanma riski
Çocuk ve bebek kıyafetlerinde kordonların, bağcıkların ve kemerlerin boyları da belirli standartlara bağlı. Sınırların aşılması halinde boğulma ve yaralanma riski var. Mesela siteye eklenen bir ürün 9 aylık bebekler için üretilen bir elbise. ‘Çilek Bebe’ markasına ait bu elbisenin riskleri şöyle açıklanmış: Ağız ve burnun dışından solunum yolunun tıkanmasıyla boğulma, akciğerlere doğru olan hava akışının mekanik şekilde engellenmesiyle boğulma.
‘Bebezade’ markasının bebek takımı için şu uyarı var: “Dekoratif kordonların uzunluğu 14 santimetreden uzun olmamalı. Bu üründe 28 santimetre olarak ölçülmüş. Bu ürün için de ‘boğulma’ riski uyarısı yapılmış.
Nelere dikkat etmeli?
TS EN 14682 "Çocuk giysilerinde güvenlik–Çocuk giysilerinde kullanılan kordon ve büzme ipleri” isimli standarda göre, 7 yaş altı çocuklarda kapüşon ve boyun bölgesinde kordon olmamalı
7–14 yaş çocuklarda boyun bölgesinde kordon boyu 75 milimetreyi, bel bölgesi kordonu 140 milimetreyi geçmemeli
Belde ve etek kısmında kullanılan kordonun boyu 7,5 santimetre olmalı. Özellikle okul servislerinde kapılara takılmayı önler.
Boyundan veya omuzdaki bağcıklar da boğulmaya neden olmaması için fazla uzun olmamalı.
Montlardaki şapkalar bir yere takılma riskine karşı çıtçıtlı veya yapışan bantlı olmalı.
Oyuncak için EN71 standardına dikkat
Oyuncak alırken paketlerde CE ve EN71 işaretinin olmasına dikkat etmek gerek.
EN 71, oyuncak güvenliği için Avrupa Birliği (AB) standartlarını belirleyen bir seri standartı kapsıyor. CE yani ‘Conformité Européenne’ ise bir ürünün, belirli güvenlik, sağlık ve çevre koruma gerekliliklerini karşıladığını gösteriyor.