MELİKE AYDOĞDU DOĞAN
İlk bakışta şaşırtıcı görünen bu ilginin arkasında ise yalnızca pizza değil, göç, aidiyet ve Süryani kültürünün yeniden görünür hale gelmesi yatıyor.
Yaklaşık 40 yıl önce Almanya'ya göç eden Süryani Morris Dal, çocukluğunu geçirdiği Erkah Köyü'ne yıllar sonra döndüğünde burada kalmayı planlamadığını söylüyor. Ancak köyüne yeniden bağlanan Dal, Almanya'da uzun yıllar yaptığı pizza ustalığını Midyat'a taşıyor:
"Sekiz yaşında Almanya'ya gittim. Orada 21 yıl pizza ustalığı yaptım. Buraya ilk geldiğimde kalmayı düşünmüyordum ama köyü görünce fikrim değişti."
Dal'a göre bugün insanların köye gelme nedeni yalnızca pizza yemek değil: "Buraya gelenler köyü geziyor, Süryani kültürünü görüyor. Pizza bunun bir parçası oldu."
"Pizzayı biz bulduk" iddiası
İşletmeyi diğer pizzacılardan ayıran noktalardan biri de Dal'ın pizzanın kökenine ilişkin ortaya koyduğu iddia. "Pizzayı biz Asurlular icat etti. Göç edenler bunu İtalya'ya götürdü. Biz aslında kendi kültürümüzde olan bir lezzeti yeniden buraya getirdik." Bu görüş, gastronomi dünyasında kabul gören tarih anlatılarından farklı olsa da Dal kendi mutfak anlayışını bu tarihsel bağ üzerinden kurduğunu söylüyor.
Mardin mutfağından ilham alan pizzalar
Dal, Mardin'in güçlü et kültürüyle rekabet etmek yerine ondan beslendiklerini anlatıyor.
"Eskiden insanlar sembusek ya da kaburga dolmasını sorardı. Şimdi pizza soruyorlar. Biz de bu lezzetlerden ilham alan pizzalar hazırlıyoruz. Bölgede et sevildiği için menümüzde ağırlıklı olarak etli pizzalar var."
İnce hamurlu hazırlanan pizzalarda kullanılan sebzelerin önemli bir kısmı ise köydeki bahçelerde yetiştiriliyor.
Hafta sonları binlerce ziyaretçi
İşletmede iki yıldır çalışan pizza ustası Nihat Akçay, hafta içi yaklaşık 500, hafta sonları ise bin ila bin 500 kişiye hizmet verdiklerini söylüyor.
"Yoğun günlerde bekleme süresi uzuyor ama elimizden geldiğince bunu azaltmaya çalışıyoruz. İnsanların geri dönüşleri bizim için önemli."
İşletmede beş pizza ustası görev yapıyor. Midyat'ı gezen turistlerin yanı sıra Batman, Diyarbakır ve Şanlıurfa gibi çevre illerden günübirlik gelen ziyaretçiler de önemli bir müşteri kitlesini oluşturuyor.
Bu yoğunluğu bölgede çalışan turizmciler de doğruluyor. Turizmci Mehmet Emin Arslan, son yıllarda özellikle yerli turist sayısında belirgin bir artış yaşandığını belirtiyor.
"Eskiden Mardin'e daha çok yabancı turist gelirdi. Son yıllarda ise özellikle televizyon dizilerinin etkisiyle yerli turist sayısında ciddi bir artış yaşanıyor. Midyat artık sadece tarihi konakları ve kültürel mirasıyla değil, gastronomisiyle de ilgi görüyor. Pizzacılar da turistlerin mutlaka uğradığı duraklardan biri haline geldi."
Arslan, ziyaretçilerin gezi önerisi istediğinde artık pizzacıların da tavsiye edilen duraklar arasında yer aldığını söylüyor.
"İnsanlar sadece tarihi görmek istemiyor. Sosyal medyada gördükleri o meşhur pizzayı da tatmak istiyor."
Kaburga dolmasının yerini mi alıyor?
Midyat'ta pizzaya olan ilginin artması, Mardin'in simge lezzetlerinin geri planda kalıp kalmadığı sorusunu da gündeme getiriyor. Ancak aşçı Gurbet Demir, bu görüşe katılmıyor.
"Kaburga dolmasının yerini aldığını düşünmüyorum. Kaburga dolması Mardin mutfağının en önemli simgelerinden biri olmaya devam ediyor. Pizza artık bunun yanına eklenen yeni bir lezzet rotası oldu."
Demir'e göre pizzanın yükselişinde iki önemli etken bulunuyor: ekonomik koşullar ve sosyal medya.
"Pizza hem aileler hem de gençler için daha ulaşılabilir bir seçenek. Yaz aylarında sıcak hava nedeniyle insanlar ağır yemekler yerine pizzayı tercih ediyor. Kış aylarında ise kaburga dolması ile pizza tercihleri neredeyse başa baş gidiyor."
Sadece turistler değil, Midyatlılar da tercih ediyor
Pizza artık yalnızca kenti ziyaret eden turistlerin değil, Midyat'ta yaşayanların da buluşma noktalarından biri haline gelmiş durumda.
Midyatlı Sezer Yaşar, dışarıda yemek denildiğinde akla ilk gelen seçeneklerden birinin artık pizza olduğunu söylüyor.
"Kesinlikle tercih ediyoruz. Burası artık sadece turistlerin değil, Midyat'ta yaşayan insanların da vazgeçilmez buluşma noktalarından biri oldu."
Sosyal medyada gördüğü videoların ardından eşiyle birlikte Midyat'a gelen ziyaretçi Burak Sınıkçıoğlu da benzer görüşte.
"Sosyal medyanın etkisi gerçekten çok büyük. İnsanlar gördükleri videoların ardından buraya gelmek istiyor. Beklentimizin üzerinde bir lezzetle karşılaştık."
Sınıkçıoğlu'na göre Midyat'ın turistik kimliği de değişmeye başladı.
"Eskiden Midyat denildiğinde taş evleri, telkârisi ve Süryani şarabı anlatılırdı. Bugün bunların yanına pizza da eklendi."
Erkah Köyü'ndeki ilginin merkezinde yalnızca bir pizza restoranı bulunmuyor. Göçle büyük ölçüde boşalan bir Süryani köyünün yeniden canlanması, tarihi taş evlerin turizmle buluşması ve sosyal medyanın yarattığı görünürlük de bu ilgiyi besleyen unsurlar arasında yer alıyor.
Ancak ortaya çıkan tablo yeni bir tartışmayı da beraberinde getiriyor. Mardin mutfağının simgesi olmaya devam eden kaburga dolması ve sembuseğin yanına artık güçlü bir "pizza rotası" eklenmiş durumda. Bu durum, yerel mutfağın dönüşümü mü, yoksa sosyal medyanın turizm tercihlerini yeniden şekillendirdiği yeni bir gastronomi trendi mi?