SUZAN DEMİR
Kafe ve restoranlarda evcil hayvanların iç ve dış alanlara kabul edilmesine ilişkin yeni bir düzenleme gündemde. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın, gıda satışı yapılan işletmelerde evcil hayvanların bulunmasını yasaklayacak bir mevzuat değişikliği hazırladığı öne sürülüyor. Taslağın yasalaşması halinde restoran, kafe ve benzeri işletmelerde hayvanların müşterilere hizmet verilen alanlara alınmasına izin verilmeyecek. Düzenlemeye uymayan işletmelere ise idari para cezası uygulanması planlanıyor.
Mevcut mevzuatta kafe ve restoranlara evcil hayvan girişini bütün işletmeler açısından doğrudan yasaklayan genel bir hüküm bulunmuyor. Gıda işletmeleri ise gıda güvenliği ve hijyen kurallarına tabi. İşletmelerin, gıdanın bulaşma riskine karşı korunmasını sağlayacak hijyen koşullarını yerine getirmesi gerekiyor.
Gündeme gelen yeni düzenleme ise evcil hayvanların gıda satışı ve toplu tüketim yapılan işletmelerde bulunmasına ilişkin kuralların yeniden belirlenmesini öngörüyor. Düzenlemenin yürürlüğe girmesi halinde uygulama, işletmelerin kendi tercihleri yerine mevzuatla belirlenen ortak kurallara bağlanacak.
Biz de olası düzenlemeyi Kadıköy ve Üsküdar’da bulunan kafe ve restoranlara sorduk. İki ilçede ortaya çıkan görüşler, aynı düzenlemenin farklı kent dokularında farklı karşılık bulduğunu gösteriyor.
Kadıköy; Çarşı, Altıyol, Bahariye ve Moda gibi yoğun ticari ve sosyal alanları, kültür-sanat ve eğitim kurumları, kafeleri ve barlarıyla İstanbul’un önemli kent merkezlerinden biri. İlçenin gündelik yaşamında kamusal alanlar ve işletmeler, yalnızca alışveriş yapılan yerler değil, aynı zamanda sosyal hayatın önemli parçaları olarak öne çıkıyor.
Üsküdar ise daha geniş bir mahalle dokusuna sahip. Tarihi yapıları, Boğaz kıyıları, farklı karakterdeki konut alanlarıyla ilçede mahalle yaşamı ve yerleşik kent kültürü daha belirgin bir özellik taşıyor. Üsküdar Belediyesi de ilçeyi “köklü mahalle kültürü” olarak tanımlıyor.
İki ilçedeki işletmecilerin görüşleri de bu farklı kent dokularının izlerini taşıyor. Üsküdar’da hijyen, gıda güvenliği, alerji ve diğer müşterilerin rahatsız olabilmesi gerekçeleriyle düzenlemeyi destekleyenler ağırlıktayken, Kadıköy’de hayvanların sosyal hayatın bir parçası olarak işletmelerde bulunabilmesini savunan görüşler öne çıkıyor.
Ancak her iki ilçede de ortak bir sorun alanı var: Büyük köpekler, kapalı alanlar, hayvanlardan korkan veya alerjisi bulunan müşteriler ve gıda güvenliği.
Üsküdar’da mahalle yaşamının içinde “hijyen” kaygısı
Üsküdar’da görüştüğümüz işletmelerin büyük bölümünde olası düzenlemeye destek veren görüşler öne çıkıyor. İşletmeciler, özellikle yemek yenilen kapalı alanlarda hayvan tüyleri, hijyen ve hayvanlardan rahatsız olan müşteriler nedeniyle sorun yaşanabileceğini belirtiyor.
Üsküdar’ın tarihsel olarak mahalleler, ibadethaneler, kıyı alanları ve konut dokusunun iç içe geçtiği yapısı, ilçenin gündelik yaşamında farklı kullanıcı gruplarını bir araya getiriyor. Bu yapı içinde kafe ve restoran işletmecileri, mekânı yalnızca hayvan sahibi müşterinin değil, farklı beklenti ve hassasiyetlere sahip müşterilerin ortak kullanım alanı olarak değerlendiriyor.
Hafız Mustafa 1864’te ismini vermek istemeyen bir yetkili, evcil hayvanları sevmesine rağmen yemek yenilen alanlarda hayvan bulunmasını hijyen açısından doğru bulmadığını söyledi. “Masalardan bir tanesinde bile rahatsız olan olursa o bizim sorumluluğumuza giriyor” diyen yetkili, işletmelerinde zaten evcil hayvan kabul etmediklerini belirtti.
Üsküdar merkezdeki Doyuyo’nun restoran müdürü Elif Hanım da benzer bir yaklaşımda. Daha önce çalıştığı işletmelerde müşterilerin hayvanlardan rahatsız olduğu durumlarla karşılaştığını, hayvan tüylerinin uçuşmasının da gıda güvenliği açısından sorun oluşturabileceğini söyledi. İşletmelerinde evcil hayvan kabul etmediklerini belirten Elif Hanım, düzenlemeyi desteklediklerini ifade etti.
Ancak Üsküdar’daki destek, hayvanlara karşı bir tutum olarak ortaya çıkmıyor. Çıtır Kahve’nin sorumlusu Selim Bey, hayvanların yemek yenilen kapalı alanlarda bulunmasının tüy gibi nedenlerle sorun yaratabileceğini söylerken, hayvanların yaşamdan tamamen dışlanmasına da karşı olduğunu dile getirdi. Hayvanların işletmelerin dış alanlarında bulunabileceğini belirtti.
Lema Tatlı Kahve’den Mücahit Koska da hayvanları sevdiğini ancak alerjisi nedeniyle hayvanlara yaklaşamadığını söyledi. İnsanların ve hayvanların farklı yaşam alanlarına sahip olması gerektiğini savunan Koska, ortak alanların da mümkün olduğunu ancak gıda güvenliğinin öncelikli olması gerektiğini belirterek düzenlemeyi destekledi.
Mihrimah Cafe’den ismini vermek istemeyen bir yetkili de hayvanların hayatın parçası olduğunu kabul ederken, kedilerden dahi korkan müşterilerinin bulunduğunu söyledi. Bu nedenle hayvanların mekânlara girmemesi yönündeki düzenlemeyi desteklediğini ifade etti.
Üsküdar’daki işletmelerin önemli bir bölümünde mesele böylece “hayvanlar olsun mu olmasın mı?” tartışmasından çok, aynı mekânı farklı hassasiyetlere sahip insanların nasıl kullanacağı üzerinden şekilleniyor.
Büyük köpekler ortak sorun
Üsküdar’daki görüşlerde en belirgin ortaklaşma ise büyük köpekler konusunda ortaya çıkıyor.
Berlin Bakery müdürü Fuat Aktan, kedi, köpek ve daha küçük hayvanlarla ilgili ciddi bir sorun yaşamadıklarını ancak büyük köpeklerin kapalı alana alınması konusunda sıkıntılarla karşılaştıklarını söyledi. Aktan, özellikle ağızlıksız büyük köpeklerin mekânda bulunmasını istemediklerini belirtti.
Kafeler Sokağı’ndaki Gallant’tan Ümit Bey de hayvanı olan müşterileri geri çevirmediklerini ancak büyük köpekler konusunda sorun yaşayabildiklerini anlattı. Yakın zamanda bir köpeği işletmenin içine almak yerine dış bölümde oturttuklarını, bu kez de yan masadaki küçük bir çocuğun köpekten korkması nedeniyle sorun yaşandığını söyledi.
Ümit Bey, hayvanlara karşı olmadıklarını, hatta kızına barınaktan köpek sahipleneceğini belirtirken, gıda güvenliği, hayvan tüyleri ve diğer müşterilerin rahatsızlığı nedeniyle özellikle iri cins köpekler konusunda “iki arada kaldıklarını” ifade etti.
Levent Börek ve Zülküf Seyidoğlu işletmelerinden ise daha net bir yaklaşım geldi. İşletme yetkilileri, zaten evcil hayvan kabul etmediklerini ve düzenlemeyi desteklediklerini belirtti. Speedy Pizza’dan Ergin Bey de özellikle köpeklerin havlaması veya diğer müşterileri rahatsız etmesi nedeniyle işletmede hayvan bulunmasını istemediklerini söyledi.
Kadıköy’de hayvanlar sosyal hayatın parçası
Bu nedenle Kadıköy’de görüştüğümüz işletmeciler, hayvanların işletmelerde bulunmasını yalnızca bir hijyen meselesi olarak değerlendirmiyor. Evcil hayvanıyla birlikte dışarı çıkmak ve sosyalleşmek isteyen müşterilerin de kentin gündelik yaşamının bir parçası olduğu görüşü öne çıkıyor.
Kadıköy Berlin Bar’dan Semih, birkaç kedi veya köpeğin işletmede bulunmasının kendileri açısından sorun olmadığını söyledi. Evcil hayvanıyla gelen müşteri sayısının fazla olmadığını belirten Semih, buna rağmen bu müşterilerin hayvanlarıyla birlikte işletmeye girmesinin tamamen engellenmesini desteklemediklerini ifade etti.
Kadıköy Antika Cafe’den Rozerin ise hayvanların zaten işletmelerinin gündelik yaşamının bir parçası olduğunu anlattı. Kafede baktıkları kedilerin yanı sıra bir karga ve bir martının da bulunduğunu belirten Rozerin, müşterilerin bu hayvanların varlığından rahatsız olmadan kafeye gelmeye devam ettiğini söyledi.
Mahle Bar’dan Oğuz da mekânlarında hâlihazırda hayvanların bulunduğunu belirterek düzenlemeyi desteklemediklerini söyledi. Oğuz, Kadıköy esnafının ve müşterilerinin böyle bir yasağı benimsemeyeceğini savundu.
Ancak Kadıköy’deki karşı çıkış da “her hayvan her koşulda içeri alınmalı” anlamına gelmiyor.
Nâzım Hikmet Kültür Merkezi’nden Ümit Bey, açık alanlarda evcil hayvanı olan müşterilerin bulunduğunu, küçük hayvanların kapalı alanlarda ciddi bir sorun yaratmadığını söyledi. Ancak özellikle iri köpeklerle ilgili sorun yaşanabildiğini belirten Ümit Bey, bu hayvanları zaten içeri almadıklarını ifade etti. Buna rağmen bütün hayvanların kapalı alanlara girişinin yasaklanmasını yanlış bulduğunu söyledi.
Kafe Küf yetkilisi Serhat da büyük hayvanların ağızlıksız olması veya bakımlarının yeterli olmaması halinde diğer müşterilerin rahatsız olabileceğini belirtti. Özellikle açık alanlarda evcil hayvanı olan müşterileri kabul ettiklerini söyleyen Serhat, hayvanlardan rahatsız olan müşterilerin kaygılarının da anlaşılması gerektiğini vurguladı.
İki ilçede aynı tartışma, farklı yaklaşımlar
Kadıköy ve Üsküdar’da görüştüğümüz işletmecilerin görüşleri farklılaşsa da hijyen, gıda güvenliği, alerji ve hayvanlardan korkan müşteriler konusunda ortak kaygılar bulunuyor. Ayrışma ise çözümde ortaya çıkıyor: Bir grup yasaktan yana olurken, diğerleri işletmelerin kendi koşullarına göre karar vermesi gerektiğini savunuyor.
Görüşmelerde öne çıkan yaklaşımlardan biri, mevcut hijyen ve gıda güvenliği kurallarının uygulanması ve evcil hayvan kabul edip etmeme kararının işletmelere bırakılması. Olası düzenlemede tüm işletmelere tek tip bir yasak getirmek yerine, evcil hayvan kabulünün işletmelerin kararına bırakılması ve hijyen kurallarının uygulanmasının esas alınması seçeneklerden biri olarak öne çıkıyor.