Possible Love: Sınıfın yaraları ve odadaki fil

SUZAN DEMİR | Possible Love insanların birbirine yaklaşma ve birbirini anlama çabasının sınıfsal farklılıklardan bağımsız olmadığını gösteriyor. Belki de filmin sorduğu olası aşk sorusunun yanıtı birbirini gerçekten anlayabilmek için kişisel duyguların yanında insanları birbirinden uzaklaştıran sınıfsal koşulları da görebilmekte yatıyor.

SUZAN DEMİR

Lee Chang-dong sekiz yıl aradan sonra çektiği Possible Love (Olası Aşklar) ile 2026 Venedik Film Festivali’nde Gümüş Aslan Büyük Jüri Ödülü'nü kazandı. Netflix’te yayınlanan film, bir grev yenilgisinin ardından hayatını yeniden kurmaya çalışan bir işçi ailesiyle varlıklı bir çiftin yollarının belgesel çekimi vesilesiyle kesişmesini anlatıyor. İşten çıkarılmış fabrika işçisi Ho-seok (Sul Kyung-gu) eşi Mi-ok (Jeon Do-yeon) ve çocuklarıyla birlikte belgesel yönetmeni Ye-ji'nin (Cho Yeo-jeong) kamerasının karşısına geçiyor.

Ye-ji’nin varlıklı eşi Sang-woo (Zo In-sung) ile kurdukları hayat Ho-seok ve Mi-ok’un gündelik yaşamından oldukça uzak. İki çift birbirinin hayatına girdikçe bu mesafe daha da belirginleşiyor. Bir belgesel çekimiyle başlayan ilişki zamanla sınıf farklarının arzuların ve çelişkilerin iç içe geçtiği çok daha karmaşık bir karşılaşmaya dönüşüyor.

Yenilginin ardındaki izler

Film grevden sonra geriye kalanlara bakıyor. Ho-seok’un işsiz kalması ailenin ekonomik koşullarını değiştirmekle kalmıyor, bir zamanlar omuz omuza mücadele ettiği insanlarla bağı da kopmuş durumda. Mi-ok bir yandan yeni hayatın yükünü taşırken bir yandan da içine kapanan eşiyle baş etmeye çalışıyor. Ye-ji’nin kamerası bu ailenin gündelik yaşamına açılan bir kapı oluyor ve grevden geriye kalan kırgınlıkları da bu kapıdan görüyoruz.

Grevdeki diğer işçilerin anlattıkları Ho-seok ve Mi-ok’un yaşadıklarının arka planını anlamamız açısından önemli. Dayanışma komitesindeki toplantılar filmin bu geçmişe döndüğü en önemli anlardan biri. Burada işçiler grev günlerine dair tanıklıklarını paylaşıyor. Biri haklı oldukları halde kaybettiklerini anlatırken ağlıyor; bir başkası işini savunduğu için arkadaşları tarafından komünist olmakla suçlandığını söylüyor. Bir kadın grev sırasında ilk kez birinin annesi ya da eşi olarak değil kendi adıyla var olduğunu anlatırken bir başka kadın işçi gözyaşları içinde bir daha asla o zamanki kadar mutlu olamayacağını söylüyor. Bu sahneler grevin yalnızca işverenle işçiler arasındaki bir mücadele olmadığını aynı zamanda işçilerin kendi aralarındaki ilişkileri ve kendilerine bakışlarını da değiştirdiğini gösteriyor.

İşçiler ile yönetmen arasındaki mesafe

Filmdeki sınıfsal ilişkileri anlamak için Richard Sennett ve Jonathan Cobb’un Sınıfın Gizli Yaraları kitabı önemli bir yerde duruyor. 1972’de yayımlanan kitap Amerikalı işçilerle yapılan görüşmeler üzerinden sınıfın insanların hayatında bıraktığı izleri ele alıyor ve eşitsizliği yalnızca gelir ya da çalışma koşullarıyla değil insanların kendilerine biçtikleri değer, saygınlık ve yetersizlik duygusu üzerinden de tartışıyor. Sennett ile Cobb daha kitabın girişinde görüştükleri işçilerle aralarındaki kültürel mesafeyi açıkça kabul ediyor. Aynı toplumda yaşamak aynı kültürel dünyayı paylaşmak anlamına gelmiyor. Bu açıklık Possible Love’da Ye-ji ile işçiler arasındaki ilişkiyi düşünürken de akla geliyor.

Ye-ji işçilerin hayatına yaklaşmaya, onları anlamaya ve aralarında bir yakınlık kurmaya çalışsa da bu yakınlık sınıfsal konumlar arasındaki mesafeyi ortadan kaldırmıyor. Mi-ok ile yaptığı ilk buluşmalardan birinde Ye-ji çantasını masada bırakıp telefonla konuşmak için uzaklaşınca Mi-ok çantayı inceleyip internetten fiyatına bakıyor ve ne kadar pahalı olduğunu görünce şaşırıyor. Ye-ji'nin kıyafetlerinin kalitesi de dikkatinden kaçmıyor. Mi-ok bunu dile getirdiğinde utanan Ye-ji sonraki ziyaretlerinde daha sade giyinmeye çalışıyor ama kıyafetini değiştirmek aralarındaki mesafeyi ortadan kaldırmıyor. Bir dünyaya girmek istemekle o dünyaya ait olmak aynı şey değil.

Eşi Sang-woo da Ye-ji’nin işçilerle kurduğu ilişkiye başka bir yerden bakıyor. Eşinin onlarla birlikte olmaktan ve onlara benzemeye çalışmaktan hoşlandığını ama bunun bir tür “metot” oyunculuğu olduğunu söylüyor. Kendini işçilerin hayatına gerçekten yakın hisseden Ye-ji bu sözden rahatsız oluyor. Yine de Sang-woo’nun itirazı Ye-ji’nin niyetinden bağımsız olarak önemli bir çelişkiye işaret ediyor. Başka bir sınıfın hayatına ilgi duymak o hayatın içinden gelen deneyimleri paylaşmak demek değil. Hatta bu yakınlık arayışı kişinin önce kendi sınıfsal konumunu ve ayrıcalıklarını fark etmesini gerektiriyor.

Film nerede başlar, nerede biter?

Bu mesafe belgesel sinemanın etik sorusunu da gündeme getiriyor. Ye-ji bir yandan Ho-seok ve Mi-ok’la arkadaşlık kurarken bir yandan da onların hayatını kayda alıyor ve bir noktadan sonra bu iki ilişki birbirinden ayrılamaz hale geliyor. Bu durum filmin ikinci yarısında çok keskin biçimde kendini hissettiriyor. Ho-seok uzun süredir dayanışma komitesinden ve eski arkadaşlarından neden uzak durduğunu anlattığında aslında grevin yenilgisinden çok daha ağır bir şeyden söz ediyor. Polis müdahalesi sırasında arkadaşları onu yalnız bırakmış. Onun için asıl yara mücadeleyi kaybetmek kadar birlikte mücadele ettiği insanların en zor anda yanında durmamış olması.

Bu hikâyeyi ilk kez anlattığı gece çok içen Ho-seok ertesi gün tek başına sahile gidip bağırıyor ve öfkesini çevresine yöneltiyor. Mi-ok onu uzaktan takip ediyor ama bir süre sonra arkasını döndüğünde Ye-ji’nin de kamerasıyla ikisini izlediğini görüyor. Ye-ji, Ho-seok’un en kırılgan anında bile kamerayı elinden bırakmıyor. Orada bir arkadaş olarak mı bulunuyor yoksa belgeselinin kaydedilmesi gereken bir anını mı yakalıyor? Mi-ok eşini gizlice takip ederken Ye-ji’nin de kamerasıyla orada olması yakınlıkla kayıt arasındaki sınırı belirsizleştiriyor. Bir insanın acısını anlamaya çalışmakla o acıyı bir filme dönüştürmek arasındaki mesafe tam burada belirginleşiyor.

Ho-seok’un yaşadığı kırılma filmde büyük ölçüde polis müdahalesi sırasında yalnız bırakılmasına bağlanıyor ve yıllar sonra bile eski iş arkadaşlarıyla karşılaşmaktan kaçmasının nedeni olarak gösteriliyor. Film bireysel yarayı merkeze almayı seçmiş olabilir ve bu meşru bir tercih. Bana kalırsa bu tercih bir şeyi geri planda bırakıyor. Komitedeki kadın grev günlerini hayatının en mutlu zamanı olarak anlatmıştı; demek ki dayanışma kendiliğinden doğmuyor. Belli koşullar içinde kuruluyor ve o koşullar değişince çözülüyor. İşçiler arasındaki güvenin kaybolmasını, rekabetin ve bölünmelerin güçlenmesini tek bir ihanet anıyla açıklamak mümkün mü? Devletin orantısız güç kullanımı karşısında kırılgan hale gelen yalnızca kişilerin bedenleri mi? Bana kalırsa hayır. Devletin ilk hedefi bireyleri dağıtmak gibi görünse de sayısız örnekte gördüğümüz üzere asıl hedef dayanışmayı ortaya çıkaran koşulları kırmaktır. Nitekim burada da devlet bunu başarıyor.

Sennett ile Cobb işçiler arasındaki ilişkileri kişisel karakterle ya da başarısızlıkla değil sınıfsal konumun insanların birbirlerine bakışını nasıl biçimlendirdiğiyle açıklıyor. Buna şunu da eklemek gerekir: üretim ilişkileri çerçevesinde kurulan toplumsal ilişkilerde tahakküm araçları ve devletin konumu da rekabeti ve dayanışmayı belirliyor. Film başlangıçta grevi tüm yönleriyle ele alan güçlü bir anlatı kursa da son kertede Ho-seok’un güvensizliğini tek bir ana bağladığı için kendi çizdiği bu geniş resmi geriye itmiş oluyor.

Görünmez fil

Ye-ji’nin bu belgeseli çekme isteği de yukarıda sözünü ettiğimiz sınıfsal konumundan doğuyor. Ye-ji ile Sang-woo Katar’da kaldıkları lüks otelden söz ederken çölün ortasındaki o görkemli yapının arkasında çoğu göçmen işçi olan büyük bir emek gücü bulunduğunu anlatıyorlar. Ye-ji bu işçilerin görünürlüğünün bile sınırlandırıldığını söylüyor ve bunu çocukluğunda izlediği bir sihirbazlık gösterisine benzetiyor. Sihirbaz bir fili ortadan kaybolmuş gibi gösteriyor ama babası ona fili yok etmediğini yalnızca seyircinin onu görmesini engelleyen bir numara yapıldığını anlatıyor. İşçiler de ortadan kaybolmuyor, onları görünmez kılan içinde yaşadığımız toplumsal düzenin kendisi. Bunu fark eden Ye-ji bu hikâyenin peşine düşüyor ama kendisiyle Ho-seok ve Mi-ok arasındaki eşitsizliği yani o odadaki fili göremiyor…

Filmin ikinci yarısında anlatı grevden ve sonrasındaki işçi mücadelelerinden uzaklaşıp iki çiftin ilişkisine odaklanıyor. Karakterlerin birbirine yakınlığı kadar sınıfsal farkları, güvensizlikleri ve arzuları da daha görünür hale geliyor. Çiftler arasındaki anlaşmazlıklar hatta evdeki bir eşyanın kaybolmasıyla ortaya çıkan kuşku bile sınıfsal mesafenin gündelik ilişkilere nasıl sızdığını gösteriyor ve kurulmaya çalışılan arkadaşlık bu eşitsizliğin yarattığı güvensizliği ortadan kaldırmaya yetmiyor.

İki çiftin birlikte çıktığı tatilde Ye-ji’nin yönetmen Ho-seok ve Mi-ok’un belgeselin özneleri olduğu konumlar giderek belirsizleşirken Sang-woo ile Mi-ok arasındaki gerilim ve arzu ilişkileri dönüştürüyor. Birlikte geçirilen zaman yakınlaşma ihtimalini doğururken daha önce örtülen sınıfsal çelişkileri de açığa çıkarıyor.

Duygusal yakınlaşma sınıfsal uzaklaşma

Lee Chang-dong’un filmin sonunda Krzysztof Kieślowski'nin Dekalog 10’una yaptığı göndermeye de dikkat çekmek gerekir. Kieślowski'nin filmi iki kardeşin miras kalan pul koleksiyonu üzerinden arzu ve sahip olma meselesini anlatıyor. Possible Love da başkasının hayatına duyulan merakı, arzuyu ve yakınlık arayışını gündemine alıyor. Yine de Kieślowski'nin ahlaki çerçevesiyle bu filmdeki sınıfsal ilişkileri aynı yerde değerlendirmek mümkün değil çünkü buradaki kırılmalar yalnızca kişisel tercihlerle açıklanamaz.

Öte yandan filmdeki işçilerin görece iyi yaşam koşulları ve örneğin otomobil sahibi olmaları da yanlış bir izlenim yaratmamalı. Bu fabrikanın işçileri ücretleri ve çalışma koşulları nedeniyle zaten “aristokrat işçi” olarak anılıyor yani görece iyi koşullardaki işçiler. Ama iyi bir arabaya binmek ya da daha rahat yaşamak işçi sınıfının parçası olmamak anlamına gelmiyor. İşçiliği yalnızca yoksulluk ve sefalet görüntüsüyle tarif etmek sınıfsal konumu belirleyen asıl ilişkiyi gözden kaçırmak demek.

Ho-seok’un arkadaşlarına duyduğu öfke, Ye-ji’nin işçilerle kurduğu ilişkinin çelişkileri, Mi-ok’un sıkışmışlığı, iki çift arasındaki yakınlık ve güvensizlik, işçilerin görünmeyen emeği… Filmdeki bütün bu meseleler aynı toplumsal düzenin farklı yüzleri. Possible Love insanların birbirine yaklaşma ve birbirini anlama çabasının sınıfsal farklılıklardan bağımsız olmadığını gösteriyor. Belki de filmin sorduğu olası aşk sorusunun yanıtı birbirini gerçekten anlayabilmek için kişisel duyguların yanında insanları birbirinden uzaklaştıran sınıfsal koşulları da görebilmekte yatıyor.

Konuk Yazar Haberleri