SEDAT BOZKURT
Kavramları alışkanlık gereği hep genel anlamıyla kabullenerek kullanırız. Çok kullandığımız kavramlardan biri de “yeni”.
TDK, 3 düzlemde anlam yüklüyor “yeni” kavramına; kullanılmamış olan, oluşumun üzerinden çok az zaman geçmiş olan ve o güne kadar söylenmemiş veya düşünülmemiş olan. Zarf olarak kullanılan yeni de var, “yeni geldi” gibi.
Yeninin bir de felsefenin içinde çok ağır tartışıldığı anlamı, daha doğrusu “hiçbir şey yeni değildir” diye tartışması var. Antik Yunan’daki Parmenidesçi gelenek ile Platon’un idealler dünyası, mutlak anlamda “yeni”nin varlığını reddeden akımların en önde gelenleridir. Özellikle Platon’un “anımsama” teorisine göre insan zihni yeni bir şey öğrenmez, aslında ruhun daha önceden bildiği ama unuttuğu şeyleri hatırlar. Felsefenin muhtelif akımları da yeniyi farklı anlamlarla kavramsallaştırmaya çalışır. Bunların içinde “eskinin içinden çıktığına” ilişkin dillendirilen anlamı da vardır, “paradigmanın değişmesiyle” ortaya çıkan durumu anlatan anlamı da.
Yapay zekâ Gemini’ye göre de yeni, “Hiç var olmamış bir şeyin yoktan var edilmesi değil, bilginin deneyimin ve malzemenin bugüne kadar kimsenin kurmadığı bir ilişki ağıyla yeniden örülmesidir.” Anlamlar çoğaldıkça mesele çok uzayacak.
AKP, İyi Parti ve Yeni Parti mahkeme kararları sonrasında kuruldular. Ortak yönleri sadece bu değil. Yol aldıkları hatlar da çıkış noktası ve geldikleri yer de parti içi demokrasiye ilişkin söylem ve pratikleri de teknik olarak hemen hemen aynı.
MHP’de Meral Akşener’in aday olduğu olağanüstü kurultayın toplanması, Tosya Asliye Hukuk Mahkemesi ve Gemerek Asliye Hukuk Mahkemesi kararlarıyla engellendi. MHP’deki parti içi muhalefetin hareket noktasını oluşturan Tüzük Kurultayı da iptal edildi. Yani yok hükmünde sayıldı. (Gerçekten Türkiye’de yeni yok gibi, her şey eski ve yeni denilen hep hatırlatma.)
Bu yargı kararlarının ardından İyi Parti 25 Ekim 2017 tarihinde kuruldu. İyi Parti’nin en büyük tezi parti içi demokrasi kanallarının sonuna kadar açık olacağıydı. İyi Parti 2020 ve 2023 kurultaylarında blok liste yöntemini tercih etti. Aday belirleme yönteminde ise birkaç yerde “hâkim huzurunda ön seçim” yerine parti içi teamül yoklaması yapıldı. Bu yoklamalara da genel merkez ağır biçimde müdahale etti. Ankara’da, AKP’nin almadığı, CHP’de eski yönetimin aldığı, Yeni Parti’ye de gidemeyen Adnan Beker ile Eskişehir Milletvekili İdris Nebi Hatipoğlu bunların en iyi örnekleridir. Hatipoğlu seçimlerden 6 ay sonra istifa ederek AKP’ye geçmiş, yerel seçimlerde de AKP’nin Eskişehir belediye başkan adayı olmuştu.
14 Mayıs 2023 seçimlerinde 43 milletvekili çıkaran İyi Parti’den bugüne kadar 18 milletvekili istifa etti. İyi Parti’nin politik pozisyonu da “yeni” açısından tartışmalıdır. MHP’nin tarihsel politik pozisyonunu değiştirmesiyle İyi Parti eski MHP’nin politik yörüngesine oturmuştur. Hatta bu politik olarak “yeni” olamama hali nedeniyle de İyi Parti’nin içinde küçümsenmeyecek oy potansiyeli olan 2 ayrı parti çıkmıştır. Sonuçta İyi Parti eski MHP’dir artık.
Fazilet Partisi Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılınca, partinin son kurultayında, genel merkeze, hatta Erbakan’a karşı aday çıkaran ve yenilikçiler olarak adlandırılan ekip, Milli Görüş’ten ayrılarak AKP’yi kurdu.
Parti içi demokrasi ve tek adamlığa karşı çok keskin ifadelerle kuruldu AKP. Bunu, Milli Görüş hareketinden ayrılma gerekçeleri olarak da dillendirdiler. Parti programı ve tüzük de bu söylemle örtüşüyordu. İlk seçimde iktidar oldular ve ilk olarak parti tüzüğündeki, parti içi demokrasiyi sağlayan düzenlemeleri değiştirdiler. Bu değişiklikler mevcut Siyasi Partiler Yasası’na göre bile o kadar anti-demokratikti ki bunun için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ile polemik de yaşadılar.
Deniz Baykal parti içi demokrasinin en çok nimetlerinden faydalanan siyasetçiydi. Genel Başkan olur olmaz, Önder Sav ile birlikte CHP tüzüğünde yaptıkları değişikliklerle genel başkan adayı olmak hemen hemen imkânsız hale geldi, PM’ye seçilmek de blok liste yöntemi nedeniyle çok zorlaştı. (Önder Sav’ın bu tüzük değişiklikleri aynen AKP’de olduğu gibi Siyasi Partiler yasasının çok gerisinde kaldı ve Yargıtay’la bir polemik de aynen AKP’nin yaşadığı gibi CHP’de de yaşadı. Hiçbir şey “yeni” değil yani.) Blok liste CHP’de ilk kez 1968 yılında kullanıldı. CHP’nin 12 Eylül’de kapatılmasından sonra 1992 yılında tekrar açılması üzerine çarşaf liste tüzükte zorunluluk olarak yer aldı. 2003 yılındaki kurultayda blok liste tekrar CHP’nin hayatına, bir daha çıkmamak üzere girdi. Kemal Kılıçdaroğlu da çarşaf listeye tüzükte temel yaklaşım olarak yer verse de o da blok listenin konforlu alanında durdu. Bugünün mevcut CHP yönetimine de bakıldığı zaman açıklanan kurultay takvimi nedeniyle, felsefenin o kalın tartışması gibi “yeni” diye bir şey olmadığını görüyorsunuz.
İptal edilen CHP’nin 38’inci kurultayında Özgür Özel 4 ay sonra yapılacak yerel seçimlerde adayları ön seçimle belirleyeceklerini vaat ederek delegelerden oy istedi. Delegeler bu oyu verdi ama belediye başkanlarının hiçbiri ön seçimle belirlenmedi. Bu seçimlerde CHP’nin aday gösterdiği belediye başkan adaylarından seçilenlerin 44’ü AKP’ye geçti, 30 belediye başkanı da politik niyet ve hedeflerle tutuklanarak hâkim karşısına çıkarılmış olsalar da Türk Ceza Yasası’nın politik olmayan suç eylemi iddialarıyla yargılanıyorlar.
Yeni Parti de “mutlak butlan” kararı, yani bir yargı kararı sonrasında kuruldu. Yargının siyaset üzerindeki vesayetini anlatan örneklerden biridir bu da. Yeni Parti de kuruluşunda hep katılımın ve parti içi demokrasinin altını çizdi. Tek aday olan genel başkanı seçmesi için tüm üyeleri devreye soktu ama çok adayın yarışma ihtimali bulunan kurultayda partinin en etkili organı olan ve üye sayısı şaşırtıcı bir biçimde 160’a çıkarılan Parti Meclisi’nin seçilmesi için blok listeyi tercih etti. Yani adı yeniydi ama yöntem hayli eskiydi. Felsefedeki tanım burada da doğru çıktı.
Yeni kurulan veya işbaşına yeni gelen her partinin yönetimi hep yeni dönem ve yeni yaklaşımlardan söz eder. Erdoğan da AKP’nin kuruluşunda yaptığı konuşmada yeniyi anlatırken “hiçbir şey eskisi gibi olmayacak” demişti. 25 yıl sonra o günün yenisinin çok da iyi bir şey olmadığı görüldü. Bu yeni meselesinin iyi bir şey olmadığını “yeni Türkiye” tarifinde de ziyadesiyle gördük. Yeni olmanın tek başına bir anlamı yok yani.
Toptan muhalefetin bu tutumu nedeniyle vatandaş siyasetten uzaklaşıyor. Ülkenin bu kadar kötü yönetilmesine karşın, dün yayınlanan Area’nın son anketine göre AKP’nin oyu hâlâ yüzde 30, MHP’nin ise yüzde 8,3. Yani, cumhur ittifakının oyu yüzde 40’ın üzerinde. Tüm anketlerin, fon krizine karşın ortalaması aşağı yukarı böyle. Nedenini de felsefe anlatıyor…