Kısa Dalga - ABD ve İran arasındaki müzakere masasının dağılmasının ardından ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın nükleer hedeflerinden vazgeçmediğini savunarak "ABD donanmasının, Hürmüz Boğazı'na girmeye veya boğazdan çıkmaya çalışan tüm gemileri ablukaya alma sürecini başlatacağını" belirtmişti.
CENTCOM, 13 Nisan saat 17.00'de (TSİ) İran limanlarına giren veya bu limanlardan çıkan tüm gemilere yönelik deniz ablukası başlatacağını duyurdu. Deniz ablukasının, Basra Körfezi ve Umman Körfezi’ndekiler dahil tüm İran limanlarına ve kıyı bölgelerine giren veya buradan ayrılan bütün ülkelerin gemilerine karşı "tarafsız şekilde" uygulanacağı vurgulandı. CENTCOM güçlerinin, Hürmüz Boğazı'ndan geçerek İran dışındaki limanlara giden veya bu limanlardan gelen gemilerin seferlerinin ise engellenmeyeceği kaydedildi.
"Askeri seçenek hazır"
Trump ayrıca, "ABD’nin İran’a karşı askeri olarak her an hazır olduğunu" belirterek, "uygun zamanda İran’ı tamamen bitirebileceklerini" vurguladı. İslamabad’daki görüşmelere de değinen Trump, "müzakerelerde bazı başlıklarda ilerleme sağlandığını ancak temel anlaşmazlık konusu olan İran’ın nükleer programında uzlaşıya varılamadığını" ifade etti. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner tarafından süreç hakkında bilgilendirildiğini belirten Trump, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve ekibinin müzakerelerdeki çabalarını takdir etti. Trump, ABD donanmasının Hürmüz Boğazı’nda mayın temizleme faaliyetlerine başlayacağını da kaydetti.
Pezeşkiyan: Haklarımıza saygı duyulursa anlaşma mümkün
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD ile yürütülen müzakerelere ilişkin, Washington’un tutum değiştirmesi halinde anlaşma zemininin oluşabileceğini ifade etti.
Pezeşkiyan, sosyal medya hesabından, "ABD hükümeti totaliter tutumundan vazgeçip İran halkının haklarına saygı gösterirse, bir anlaşmaya varmanın yolları mutlaka bulunacaktır. Müzakere ekibinin üyelerine, özellikle de sevgili kardeşim Dr. Qalibaf’a başarılar diliyorum" dedi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Pakistan’da gerçekleştirilen İran-ABD müzakerelerine ilişkin sosyal medya hesabından açıklama yaptı. Erakçi, "47 yıldır en üst düzeyde yürütülen yoğun görüşmelerde İran, savaşı sona erdirmek amacıyla ABD ile iyi niyetle müzakere etti. Ancak "İslamabad Mutabakatı'na ramak kalmışken, karşı tarafın aşırı talepleriyle, sürekli değişen şartlarla ve engellemelerle karşılaştık. Hiçbir ders çıkarılmadı. İyi niyet, iyi niyet doğurur; düşmanlık ise düşmanlık doğurur" ifadelerini kullandı.
Galibaf: Washington, İran heyetinin güvenini kazanamadı
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, ABD ile Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yapılan ve anlaşmasız sona eren görüşmelere ilişkin, "Washington’ın İran heyetinin güvenini kazanamadığını" söyledi. Galibaf, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, müzakereler başlamadan önce İran’ın iyi niyet ve irade ortaya koyduğunu ancak önceki deneyimler nedeniyle karşı tarafa güven duymadığını ifade etti.
"Karşı taraf, bu tur görüşmelerde İran heyetinin güvenini kazanmayı başaramadı" diyen Galibaf, İran’ın müzakerelere yapıcı girişimlerle katıldığını ancak sonuç alınamadığını belirtti.
Galibaf ayrıca, arabulucu rolü üstlenen Pakistan’a teşekkür ederek, sürece katkılarından dolayı “dost ve kardeş ülke” ifadelerini kullandı.
ABD’nin artık güven inşa edip edemeyeceğine karar vermesi gerektiğini söyleyen Galibaf, İran’ın diplomasi yolunu sürdürürken askeri hazırlıklarını da devam ettireceğini bildirdi.
Deniz ablukası nedir, etkisi ne olur?
ABD Deniz Kuvvetleri'nin 2022 tarihli Deniz Harekât Hukuku El Kitabı, ablukayı "düşman bir devlete ait, düşman bir devlet tarafından işgal edilen ya da kontrolü altında bulunan belirli limanlara, havaalanlarına veya kıyı bölgelerine, tüm devletlere ait düşman veya tarafsız gemilerin ve/veya hava araçlarının girişi ya da çıkışını engellemeye yönelik savaşçı bir operasyon" olarak tanımlıyor. BBC Türkçe'nin haberine göre, Trump Boğaz'ı kapatarak İran hükümeti için kritik önemdeki bu gelir kaynağını kesebilir. Ancak bu hamle petrol ve gaz fiyatlarının daha da yükselmesi riskini beraberinde getiriyor.
Denizcilik uzmanı Lars Jensen, Trump'ın bu ablukasının kısa vadeli olarak şu an hali hazırda bu bölgede olan az sayıdaki gemiyi etkileyeceğini söyledi ve "Bu gerçekten Amerikalılar tarafından yapılırsa, sadece çok az sayıda gemiyi durduracaktır. Olaya geniş açıdan bakıldığında, aslında çok fazla bir değişiklik olmayacaktır" dedi.
Piyasalarda son durum
Brent ham petrolü varil başına yüzde 7'nin üstünde artışla haftaya 102 doların üstünde başladı. ABD'de işlem gören petrol ise %8 artışla varil başına 104 dolara çıktı.
Spot altınsa, piyasaların açılmasıyla 7 Nisan'dan bu yana en düşük seviyesini gördü. yüzde 0,6 düşüşle ons başına 4.718,98 dolara geriledi. Spot altının, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarını başlattığı 28 Şubat'tan bu yana yüzde 11'den fazla değer kaybetti.
Asya borsaları da güne yaklaşık yüzde 1 düşüşle başladı.