İslamabad’da kritik gün: ABD-İran müzakereleri şartlar gölgesinde başladı

Kısa Dalga - ABD ile İran arasında haftalardır süren çatışmaların ardından ilan edilen geçici ateşkes sonrasında taraflar bugün Pakistan’ın başkenti İslamabad’da bir araya geldi. 8 Nisan’daki ateşkesin ardından planlanan görüşmeler iki ülke arasında savaş sürecinden sonra gerçekleştirilecek ilk doğrudan müzakere olma özelliği taşıyor.

Pakistan Başbakanlık Ofisi’nin açıklamasına göre, Pakistan Başbakanı Şehbaz Sharif, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile bir araya geldi. Şerif, Vance ile görüşmesinden önce de İran heyeti ile bir araya gelmişti. Heyetlerin Pakistan tarafıyla görüşmeleri müzakerelerin ilk adımını oluşturdu.

Pakistan Başbakanlığının, tarafların “yapıcı bir şekilde temaslarda bulunma” konusundaki kararlılığının memnuniyetle karşıladığı belirtilerek görüşmelerin bölgede kalıcı barış için zemin oluşturmasının umut edildiği kaydedildi.

Açıklamada ayrıca Pakistan’ın iki taraf arasında sürdürülebilir bir çözüm için kolaylaştırıcı rolünü sürdürmeye hazır olduğu vurgulandı.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf başkanlığındaki 71 kişilik heyet İslamabad’a ulaştı. Heyeti taşıyan uçak Pakistan Hava Kuvvetleri’ne ait savaş uçakları eşliğinde iniş yaparken karşılamada üst düzey Pakistanlı yetkililer hazır bulundu. ABD heyetine ise Başkan Yardımcısı JD Vance liderlik ediyor.

Galibaf, havalimanında yaptığı açıklamada müzakerelere temkinli yaklaştıklarını vurgulayarak, “İyi niyetimiz var ama ABD’ye güvenimiz yok” dedi. İranlı yetkili, geçmiş müzakere deneyimlerinin başarısızlıkla sonuçlandığını ve saldırılarla kesintiye uğradığını savundu.

İran heyeti çocukların fotoğraflarıyla yola çıktı

Öte yandan İran’ın ABD ile müzakere için Pakistan’a giden heyetini taşıyan uçakta dikkat çeken görüntüler yer aldığı ortaya çıktı. Uçaktaki koltuklara, Minab’da ABD ve İsrail saldırısında hayatını kaybeden çocukların fotoğrafları, sırt çantaları ve beyaz güller yerleştirildi.

İran devlet televizyonu IRIB, görüntüleri “İran uçağındaki yolcular. Heyete kimin için müzakere ettiklerini hatırlatmak için: Minab okulunda katledilen çocuklar ve kanlı sırt çantaları” ifadeleriyle paylaştı.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf da bir fotoğrafı sosyal medya hesabından paylaşarak, “Bu uçuştaki yol arkadaşlarım” dedi.

İran’dan iki kritik şart: Ateşkes genişlesin, varlıklar serbest bırakılsın

DW Türkçe’nin haberine göre, görüşmeler öncesi İran yönetimi müzakerelerin başlaması için iki temel şart öne sürdü. Bunlar, Lübnan’da ateşkes ilan edilmesi ve İran’a ait dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması.

Galibaf, bu iki adım atılmadan masaya oturulmayacağını açıkça dile getirirken, İran’ın özellikle ekonomik yaptırımlar nedeniyle milyarlarca dolarlık varlığa erişemediği biliniyor. Habere göre, bu şartlar İran’ın daha önce açıkladığı 10 maddelik planın da merkezinde yer alıyor. ABD tarafı ise bu taleplere henüz net bir karşılık vermiş değil.

Trump’tan sert mesaj: Anlaşma olmazsa vururuz

ABD Başkanı Donald Trump müzakereler öncesinde tansiyonu yükselten açıklamalar yaptı. New York Post’a konuşan Trump, Amerikan savaş gemilerine “en iyi mühimmatların yüklendiğini” belirterek anlaşma sağlanamaması halinde İran’a sert saldırılar düzenlenebileceğini söyledi.

Trump ayrıca, “İranlılar bugün hayatta kalmalarını müzakereye borçlu” diye konuştu. ABD yönetimi, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki kısıtlamaları ve ateşkese rağmen süren hamlelerini de eleştirdi.

Lübnan krizi masayı gölgeliyor

Uzmanlara göre, müzakerelerin önündeki en büyük engellerden biri Lübnan’daki çatışmalar. BBC Türkçe’nin analizine göre, taraflar arasında ateşkesin kapsamı konusunda ciddi görüş ayrılıkları bulunuyor.

Pakistan, ateşkesin Lübnan’ı da kapsadığını savunurken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu bu iddiayı reddediyor ve operasyonların süreceğini belirtiyor. İsrail’in son saldırılarında Lübnan’da çok sayıda kişinin hayatını kaybettiği bildirildi.

İran ise Lübnan’daki çatışmalar sona ermeden müzakerelerin anlamlı olmayacağını savunuyor. Bu durum, İslamabad’daki görüşmelerin kaderini doğrudan etkileyebilecek kritik bir başlık olarak öne çıkıyor.

Tarafların planları: 10 maddeye karşı 15 madde

BBC Türkçe’ye göre İran, savaşın tamamen sona ermesi, yaptırımların kaldırılması ABD askerlerinin bölgeden çekilmesi ve dondurulmuş varlıkların iadesi gibi başlıkları içeren 10 maddelik bir plan sundu.

ABD’nin önerdiği 15 maddelik plan ise daha çok İran’ın nükleer programının tamamen sınırlandırılmasına, uranyum zenginleştirmenin durdurulmasına ve balistik füze kapasitesinin kısıtlanmasına odaklanıyor.

İki plan arasındaki en büyük anlaşmazlık noktası ise İran’ın nükleer faaliyetleri. Washington bu konuyu “müzakere edilemez” olarak görürken, Tahran geri adım atmaya yanaşmıyor.

Gazeteden JD Vance iddiası: "Müzakerelerde üstlendiği rol 'zehirli bir kadeh'"

Britanya merkezli The Guardian gazetesinin analizine göre ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de İran’la nihai bir anlaşmayı görüşmek üzere Pakistan’ın başkenti İslamabad’da kritik bir diplomatik sürece katıldı.

Andrew Roth imzalı analizde, Vance’in İran savaşına başından beri mesafeli olduğu ve bu nedenle müzakerelerde üstlendiği rolün “zehirli bir kadeh” olarak değerlendirildiği ifade edildi. Görüşmelerin, 1979 İran Devrimi’nden bu yana en üst düzey temaslardan biri olduğu vurgulandı.

Analize göre Vance’i zor bir tercih bekliyor: Ya ateşkesi sürdürmek ve Hürmüz Boğazı’nın açık kalması için İran’a taviz verilmesini kabul edecek ya da müzakereleri sonlandırarak ABD kamuoyunda destek görmeyen bir savaş sürecine geri dönüşü desteklemek zorunda kalacak.

Öte yandan bu sürecin Vance’in siyasi geleceğini de etkileyebileceği belirtiliyor. Analizde, savaşa karşı güçlü bir duruş sergilememesi nedeniyle Vance’in MAGA kimliğinin tartışıldığına dikkat çekildi.

Vance ise görüşmeler öncesinde ABD Başkanı Donald Trump’tan net talimatlar aldıklarını belirterek, İran’ın iyi niyetli olması halinde uzlaşmaya açık olduklarını, ancak oyalama durumunda daha sert bir tutum izleneceğini ifade etti.

Analizde ayrıca İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünün Tahran’a önemli bir stratejik avantaj sağladığı vurgulandı. Bu durumun, enerji arzı ve küresel tedarik zincirleri üzerinde baskı oluşturarak ABD’ye karşı güçlü bir koz haline geldiği belirtildi.

İslamabad’da olağanüstü güvenlik önlemleri

Pakistan yönetimi, görüşmeler öncesinde başkentte geniş güvenlik önlemleri aldı. 10 binden fazla güvenlik personeli görevlendirilirken gazeteciler ve delegeler için vize kolaylığı sağlandı. Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, tüm katılımcılara kapıda vize verileceğini duyurdu.

ABD’de iç tartışma büyüyor

Öte yandan ABD içinde de savaş politikalarına yönelik tartışmalar sürüyor. Donald Trump, kendisini eleştiren muhafazakâr medya figürlerine sert sözlerle yüklenerek iç cephede de gerilimi artırdı. Savaşın hem Demokratlar hem de Cumhuriyetçiler içinde tartışma yaratması, Washington’daki siyasi baskıyı artıran bir diğer unsur olarak dikkat çekiyor.

Diplomasi mi yeni bir savaş mı?

Uluslararası medyada yer alan analizlere göre, İslamabad’daki görüşmeler, yalnızca ABD ve İran arasındaki çatışmanın değil, aynı zamanda bölgedeki daha geniş krizin geleceğini belirleyebilecek bir dönüm noktası olarak görülüyor. Taraflar arasında derin güvensizlik, sahadaki çatışmalar ve maksimalist talepler anlaşma ihtimalini zorlaştırıyor. Ancak diplomasi kapısının tamamen kapanmaması uluslararası toplumun en büyük beklentisi olarak gündeme geliyor.

Reuters: "İran'ın yeni dini lideri tanınmaz halde"

Bir yanda saldırılar diğer yanda müzakere süreci devam ederken dünya basınından ABD ve İsrail'in saldırısında yaşamını yitiren İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in koltuğuna oturan oğlu Mücteba Hamaney ile ilgili önemli bir iddia öne sürüldü. Reuters’a konuşan kaynaklara göre, İran’ın yeni dini lideri olarak öne çıkan Mücteba Hamaney’in ABD ve İsrail saldırılarında ağır yaralandığı iddia edildi.

Aynı saldırıda babası Ayetullah Ali Hamaney’in hayatını kaybettiği belirtilirken, Mücteba Hamaney’in yüzü ve bacaklarından ciddi şekilde yaralandığı, yüzünün “tanınmaz hâle geldiği” öne sürüldü. ABD istihbaratına yakın bir kaynak ise Hamaney’in bir bacağını kaybetmiş olabileceğini ifade etti.

Buna rağmen Hamaney’in tedavi sürecinin devam ettiği ve karar alma süreçlerine sesli konferans yoluyla katıldığı belirtildi. Nerede olduğu ve sağlık durumuna ilişkin resmi bir açıklama ise yapılmadı.