HALE GÖNÜLTAŞ
IŞİD’e katılan kadınların “kandırılmış, pasif ve mağdur” olduğu yönündeki yerleşik algı, yeni bir raporla ciddi biçimde sorgulanıyor. Uluslararası Radikalizm Gözlemevi (URAD) Başkanı Prof. Dr. Hilmi Demir tarafından hazırlanan çalışma, kadınların örgüt içindeki rolünün sanılandan çok daha aktif ve çok boyutlu olduğunu ortaya koyuyor. Rapora göre kadınlar yalnızca destekleyici roller üstlenmiyor; bazı durumlarda doğrudan eylemlere katılıyor, silah kullanıyor, eğitim veriyor ve hatta örgüt içinde yönlendirici pozisyonlara kadar yükselebiliyor.
Pasif kadın” algısı çöktü
URAD’ın çalışması, IŞİD içindeki kadınların yalnızca geri planda kalan figürler olduğu yönündeki yaygın kanaatin gerçeği yansıtmadığını ortaya koyuyor. Kadınlar; eylemci, eğitmen, propagandacı ve bazı durumlarda lider olarak örgüt içinde aktif roller üstleniyor. Rapora göre bu tablo, özellikle kamplarda bulunan kadınlara yönelik politikaların yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılıyor.
İntihar saldırılarında “stratejik tercih”
Raporda, intihar saldırılarının düşük maliyetli, kolay planlanabilir ve yüksek psikolojik etki yaratan eylemler olması nedeniyle özellikle tercih edildiği vurgulanıyor. Kadınların bu eylemlerde kullanılması ise hem operasyonel kolaylık hem de dikkat çekicilik açısından örgütlere avantaj sağlıyor.
IŞİD’in söylemi değişti, kadınlar sahaya indi
Çalışmaya göre IŞİD’in ilk döneminde kadınlara daha çok “anne” ve “eş” rolü biçildi. Ancak bu söylem sahadaki gerçeklikle örtüşmedi. Özellikle 2017’de Musul’un kaybedilmesinin ardından örgütün söyleminde belirgin bir değişim yaşandı. Kadınlar artık yalnızca destekçi değil, gerektiğinde doğrudan savaşabilecek aktörler olarak tanımlanmaya başladı.
Aile boyu saldırılar: Yeni model eylemler
Bu değişim sahaya da yansıdı. 2018’de Endonezya’da kiliselere yönelik düzenlenen saldırılar, kadınların ve çocukların da dahil olduğu “aile tipi” eylemlerle yeni bir döneme işaret etti. Örgütün daha esnek ve dağınık bir yapıya yönelmesiyle birlikte kadın eylemcilere duyulan ihtiyaç da arttı.
Sadece eylemci değil, eğitmen ve lider
Raporda yer verilen örnekler, kadınların örgüt içindeki rolünün yalnızca eylemlerle sınırlı olmadığını gösteriyor. Bazı kadınların silah ve patlayıcı eğitimi verdiği, hatta askeri birimlerde liderlik yaptığı belirtiliyor. Bu durum, kadınların örgüt içinde aktif kapasite üreten aktörler haline gelebildiğini ortaya koyuyor.
Türkiye’de kadınlar yönlendiren aktör olabiliyor
Rapora göre Türkiye’de kadınların örgüte katılım motivasyonları Batı’daki örneklerden ayrışıyor.
Coğrafi yakınlık, aile bağları ve yerel dini ağlar belirleyici olurken, bazı vakalarda kadınların yalnızca katılan değil, yönlendiren taraf olduğu görülüyor. Eşlerini veya aile bireylerini çatışma bölgelerine gitmeye ikna eden kadınlar dikkat çekiyor.
“Bacı evleri”: Görünmeyen örgüt ağı
Çalışmada Türkiye’deki “bacı evleri” yapılanmasına da dikkat çekiliyor. Bu yapıların yalnızca barınma amacı taşımadığı; finansal kaynak üretimi, örgütsel bağlılığın sürdürülmesi, propaganda faaliyetleri ve kontrol mekanizması olarak işlev gördüğü ifade ediliyor.
Kamplarda ideoloji sürüyor, risk büyüyor
Suriye’deki kamplarda bulunan kadınların önemli bir kısmının örgüt ideolojisine bağlılığını sürdürdüğü belirtiliyor. Zor yaşam koşullarına rağmen bu durumun “ilahi bir sınav” olarak görüldüğü ve bazı kadınların silahlı mücadeleye katılma isteğini koruduğu vurgulanıyor.
Yeni nesil ideolojik olarak yetiştiriliyor
Raporda dikkat çeken bir diğer unsur ise annelik rolü üzerinden ideolojinin yeniden üretilmesi. Erkek çocukların “savaşçı”, kız çocukların ise “ideolojik taşıyıcı” olarak yetiştirildiği ifade ediliyor. Bu durum, örgütün yalnızca bugünü değil, geleceği de hedeflediğini ortaya koyuyor.
YARIN: IŞİD Türkiye için öncelikli risk