Saksonya-Anhalt: Alman siyasetinde AfD depremi

Fotoğraf: Michael Kappeler/dpa/picture alliance

DW Türkçe

Saksonya-Anhalt eyaletindeki seçimlerin ardından elde edilen kesin olmayan sonuçlara göre Almanya için Alternatif (AfD) partisi yüzde 44'ün üzerinde oy aldı. Mevcut Başbakan Sven Schulze liderliğindeki Hristiyan Demokrat Birlik'in (CDU) oy oranı ise büyük bir kayıpla 18'in biraz üzerinde.

Kesin olmayan sonuçlara göre Sosyal Demokrat Parti (SPD)'nin oy oranı yüzde 8,4, Yeşiller yüzde 8,7, Sol Parti yüzde 9,3. Sahra Wagenknecht İttifakı (BSW) adına eyalette seçimlere katılan Saksonya-Anhalt Yurttaş Girişimi'nin oy oranı da yüzde 5. Mevcut hükümette iktidar ortağı olan Hür Demokrat Parti (FDP) ise baraj altında kaldı.

Bu sonuçlara göre AfD mutlak çoğunluğa sahip değil, ancak hükümeti kurma olasılığı hâlâ var. Sonuçlar iktidardaki CDU açısından da büyük bir kayıp anlamına geliyor. CDU, 2021'te oyların yüzde 37,1'ini almıştı. Bu sonuç, CDU lideri ve Almanya Başbakanı Friedrich Merz açısından federal düzeyde de bir yenilgi olarak değerlendiriliyor. Ülke genelindeki anketlerde Başbakan Merz'in partisi CDU AfD'nin gerisinde.

Seçim, bu yönüyle yalnızca Saksonya-Anhalt için değil Almanya siyasetinin geleceği açısından da önem taşıyor. AfD'nin Saksonya-Anhalt'ta sandıktan güçlenerek çıkması partiye ülke genelinde ivme kazandırabileceği değerlendiriliyor.

Eyalette bir hükümet kurulması neden zor?

AfDbüyük bir zafer kazanmış olsa da eyalette hükümet kurabilmek için önünde zorluklar var. Prensipte azınlık hükümeti kurma olasılığı bulunuyor ama bunu başarmak için eyalet meclisinde yeterli desteği bulması gerekiyor. Dolayısıyla partinin muhalefette kalma ihtimali de bulunuyor. Almanya'daki diğer siyasi partiler şimdiye kadar AfD ile koalisyon ya da iş birliği yapmayı reddetti. AfD de aslında aynı şekilde diğer partilerle işbirliğine yanaşmıyor.

AfD'ye karşı mesafe koyan ana akım siyasi partiler, aşırı sağcı partiyle koalisyona gitmemek konusunda şimdiye kadar ortak bir tavır içinde oldu. Diğer yandan "güvenlik duvarı" politikası olarak adlandırılan bu tutum, giderek daha fazla sorgulanıyor.

Bu noktada BSW, belirleyici bir rol oynayabilir. Kesin olmayan sonuçlara göre seçim barajını aşmış görünen BSW'nin liste başı adayı Claudia Wittig, seçimden sonra AfD ile işbirliğine açık olduğını ifade etti. Bu konudaki kararı konulara göre vereceklerini söyleyen Wittig, AfD'nin seçim başarısı göz önüne alındığında "onları bir şekilde hükümete dahil etmemenin tamamen antidemokratik olacağını" söyledi.

Şu anda eyalette CDU, SPD ve FDP'den oluşan bir koalisyon iktidarda. Seçim sonuçları bu ittifakın devam etmesine olanak tanımıyor. CDU-SPD-Yeşiller koalisyonu da yeterli desteğe sahip görünmüyor.

AfD'nin tek başına iktidar olamaması durumunda, Thüringen ve Saksonya'dakine benzer şekilde, CDU liderliğinde ve Sol Parti'ye bağımlı bir azınlık hükümeti kurulması da bir seçenek olabilir. Ancak hem AfD hem de Sol Parti ile işbirliğine prensip olarak karşı olan CDU içinde bu modele karşı güçlü çekinceler bulunuuyor.

AfD neden ve nasıl aşırı sağcı olarak sınıflandırılıyor?

Bu eyalette "kesinleşmiş aşırı sağ aşırılıkçı grup" olarak sınıflandırılan AfD, Almanya genelinde de "sağ aşırılıkçılık" şüphesiyle Anayasayı Koruma Teşkilatı'nın gözetimi altında. Partinin gençlik oluşumu ise federal düzeyde "aşırı sağ" olarak sınıflandırılmıştı. Partinin tavrının "özgür demokratik düzenin temel ilkelerine", özellikle de "Anayasa'da yer alan insan onurunun güvencesine" karşı olduğu savunuluyor. AfD ise bu sınıflandırmaya itiraz ediyor.

AfD gerçekten bir hükümet kurabilirse Federal Almanya Cumhuriyeti tarihinde ilk kez aşırı sağcı olarak sınıflandırılan bir parti bir eyaleti yönetecek. Ancak aşırı sağcı olarak sınıflandırılan bir partinin seçim kazanması aslında alışılmadık bir durum değil. AfD bunu 2024 Thüringen eyalet seçimlerinde de başarmıştı.

AfD Saksonya-Anhalt'ta nasıl kazandı?

AfD, seçim sürecinde eyaletteki endişe ve memnuniyetsizlikten büyük ölçüde faydalandı. Eyalette uzun yıllar başbakanlık görevini Reiner Haseloff adlı bir siyasetçi yürütmüştü. Ancak CDU'lu siyasetçi, Ocak ayında görevinden ayrılmış ve koltuğunu Sven Schulze'ye devretmişti.

Temmuz ayı sonunda yayımlanan kamuoyu araştırması Saksonya-Anhalt Trend, eyalet hükümetine desteğin son dönemde azaldığını ortaya koymuştu. Katılımcıların yalnızca yüzde 29'u hükümetin çalışmalarından memnun ya da çok memnun olduğunu belirtirken yüzde 66'lık kesim hükümetten memnun olmadığını veya hiç memnun olmadığını ifade etti.

Yaklaşık 2,1 milyon nüfuslu Saksonya-Anhalt, Almanya'da göçmen nüfusunun görece düşük olduğu eyaletlerden biri. 2025 sonu itibarıyla eyalette Alman vatandaşı olmayan yaklaşık 193 bin kişi yaşıyor. Yabancı nüfus içinde en büyük grubu Ukraynalılar oluştururken, onları Suriyeliler ve Polonyalılar izliyor. 6 binin biraz üzerindeki Türkiye kökenli ise eyalet nüfusunun oldukça küçük bir bölümünü oluşturuyor.

DW/HS,BÖ