Trump yenilginin ardından daha da sağa yöneliyor: İran’la savaşın, İsrail’e desteğin geleceği ne olacak?

Kısa Dalga- Donald Trump, 3 Kasım ara seçimlerinde Cumhuriyetçilerin hem Senato’yu hem Temsilciler Meclisi’ni kaybetmesine, göçmenlere yönelik sert politikalarının başlıca mimarını terfi ettirerek karşılık verdi. Seçimden üç gün sonra Stephen Miller’ı Beyaz Saray Genel Sekreterliğine getirdi. İki gün sonra da seçim sonuçlarıyla Amerika’nın “tarihte geriye doğru dev bir adım attığını” söyledi. Reuters’a konuşan yönetim yetkilileri ve Cumhuriyetçiler, atamayı Trump’ın kalan iki yılında Demokratlara taviz vermeyeceğinin, kendi partisinde itiraz edenler üzerindeki baskıyı da artıracağının işareti olarak görüyor.

Ancak Trump’ın seçim yenilgisinden çıkardığı sonuç, göç politikasıyla İran savaşında aynı değil. Beyaz Saray, göçmenlere yönelik operasyonları yavaşlatmayacağını açıkça ilan etti. İran konusunda ise Trump’ın kendi yardımcısı JD Vance, yenilginin nedenini doğrudan savaşa bağladı. Şimdi Trump’ın önündeki soru, şubatta İsrail’le birlikte başlattığı savaşı, seçmene benzin pompasında bir kez daha bedel ödetmeden nasıl sonuçlandıracağı.

Seçmenin yüzde 58’i “fazla ileri gidildi” dedi, operasyon hedefi değişmedi

Miller’ın terfisinin sahadaki karşılığını, ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesi’ne (ICE) verilen talimat gösteriyor. CBS News’e konuşan kurum kaynaklarına göre, seçimden önce günlük gözaltı hedefi 2 binden yaklaşık 2 bin 700’e çıkarıldı. Bu, haftada yaklaşık 19 bin gözaltı demek. Seçimden sonra hedefi düşürme talimatı gelmedi. Oysa ülke çapındaki sandık çıkış anketinde seçmenlerin yüzde 58’i sınır dışı operasyonlarında fazla ileri gidildiğini söyledi. İç Güvenlik Bakanlığı 8 Kasım’da operasyonların süreceğini duyurdu.

Trump’ın ilk döneminde göçmen çocukların ailelerinden ayrılmasını öngören uygulamada rol oynayan Miller, ikinci dönemde sığınma başvurularının ve yasal göç yollarının daraltılmasında da etkili oldu. Yetki alanı artık göç dosyasını aşıyor. Üniversitelere ve hukuk kuruluşlarına yönelik baskı politikalarında da görev alan Miller, genel sekreter olarak başkana hangi taleplerin ulaşacağında söz sahibi olacak. Cumhuriyetçiler, iş dünyasının bile Beyaz Saray’a itirazlarını iletmesinin zorlaşabileceğini söylüyor.

Ocakta Kongre’de çoğunluğu devralacak Demokratlar, Miller’ın göç operasyonlarındaki rolünü ve Elon Musk’ın federal çalışanların topluca işten çıkarılmasına nasıl yön verdiğini araştırmaya hazırlanıyor. Trump ise Adalet Bakanlığına, kendisi ve ailesi hakkında inceleme yapmayı planlayan Demokratları araştırma talimatı verdiğini açıkladı. Adalet Bakanı Todd Blanche, Demokratlar hakkında ceza soruşturmaları açılabileceğini söyledi ancak hangi somut fiilin suç oluşturduğunu belirtmedi. Böylece yeni Kongre henüz toplanmadan, milletvekillerinin yönetimi denetleme yetkisi Beyaz Saray’la çatışmanın konusu oldu.

İran savaşı Cumhuriyetçileri böldü: Vance faturayı savaşa kesti, Trump saldırıyı savundu

Seçim gecesinden sonra Trump yönetimi içindeki en açık görüş ayrılığı İran konusunda çıktı. Başkan Yardımcısı JD Vance’in değerlendirmesi dört kelimeydi: “Kaybetmemizin nedeni bu savaş.” Trump, savaşın benzin fiyatlarını yükselterek Cumhuriyetçilere zarar verdiğini kabul etti. Buna rağmen aynı koşullarda yine saldırı kararı vereceğini söyledi. Pazar günü de Vance’in sözlerinden “pek çok kişinin hoşlanmadığını” belirtti.

Dışişleri Bakanı Marco Rubio, savaşın siyasi bedelini tartışmak yerine saldırı kararını savundu. Rubio’ya göre Trump, ABD’ye yönelik uzun süredir var olan bir nükleer tehdide karşı harekete geçmişti. Tahran ise nükleer silah edinmeyi amaçladığını reddediyor. Hem Vance’in hem Rubio’nun adı 2028 başkanlık yarışı için geçiyor. Aralarındaki görüş ayrılığı, Cumhuriyetçi Parti’nin Trump’tan sonra da yanıtlamak zorunda kalacağı soruyu şimdiden gündeme taşıdı: İran’a karşı güç kullanmanın maliyetini Amerikan seçmeni ne ölçüde üstlenmek istiyor?

Tahran’a aynı gün iki mesaj: Görüşmeler sürerse yeni saldırı düşük ihtimal, yaptırım baskısı artacak

Trump’ın seçim sonrası İran politikasını en açık biçimde gösteren iki açıklama da 8 Kasım’da geldi. Trump, CNN’e verdiği telefon mülakatında, savaşı sona erdirecek güçlü bir anlaşma yönünde ilerleme sağlanırsa yeni saldırı emri vermesinin çok düşük ihtimal olduğunu söyledi. Ancak askeri seçeneği açık tuttu. Aynı gün İran’a yönelik “Task Force Iron Gate” adlı girişimin yürürlükte olduğunu duyurdu. Girişim, Tahran’ın kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden gelişmiş silah ve yaptırım kapsamındaki malzeme taşımasını engellemeyi amaçlıyor.

Washington ile Tahran arasında Katar’ın aracılık ettiği görüşmelerde temel anlaşmazlık, ilk adımı kimin atacağı. İran, limanlarına uygulanan Amerikan ablukasının kaldırılmasını, petrol yaptırımlarının hafifletilmesini ve yurt dışında dondurulan varlıklarına erişim sağlanmasını istiyor. Tahran’ın talepleri arasında savaş zararlarının tazmini de var. İran, koşullarının karşılandığını gördükten sonra nükleer programı hakkında masaya oturabileceğini söylüyor. Washington ise nükleer dosyanın ilk görüşmelerde ele alınmasında ısrarlı. Rubio, 8 Kasım itibarıyla yakın bir diplomatik ilerleme beklemediğini söyledi.

Bu pazarlığın ABD’deki karşılığı Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrolde görülüyor. Savaştan önce dünyada tüketilen petrolün yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan geçiyordu. İran’ın gemi trafiğine müdahalesi ve ABD’nin İran limanlarına uyguladığı abluka, Körfez’den enerji sevkiyatını aksattı. Demokratlar seçim kampanyasında savaş kararını hayat pahalılığıyla ilişkilendirdi. Trump’ın saldırılara yeniden başlaması halinde karşılaşacağı siyasi risk de burada: Akaryakıt fiyatlarında yeni bir sıçrama, seçimin hemen ardından Vance’in kendi yönetimine yönelttiği eleştiriyi güçlendirebilir.

İsrail’e destekte yeni hesap: Silahı kim ödeyecek?

Trump, daha oy verme işlemi sürerken İsrail’le ilişkilerde önemli bir değişiklik ilan etti. 3 Kasım’da Fox News’e, Başbakan Binyamin Netanyahu ile ABD’nin İsrail’e sağladığı yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık finansmanı yıl sonunda durdurmak üzere anlaştıklarını söyledi. Hemen ardından İsrail’e Amerikan silahlarının satılmaya devam edeceğini belirtti. Başka bir deyişle Trump’ın önerisi, İsrail’in ABD’den silah almaya devam etmesi, ancak bunun bedelini daha fazla kendi bütçesinden karşılaması.

Trump’ın açıkladığı takvim ile yürürlükteki mutabakat arasında yaklaşık iki yıl var. ABD ile İsrail arasındaki mutabakat, Eylül 2028’e kadar yılda 3,8 milyar dolar Amerikan askeri yardımı öngörüyor. Trump, hangi kalemleri hangi yolla 2026 sonunda keseceğini açıklamadı. Ödeneklerde Kongre’nin de söz hakkı var. Dolayısıyla bugün için kesin olan, Trump’ın yardım modelini değiştirmek istediği. Yıl sonunda kesilecek tutar ve askeri işbirliğinin bundan nasıl etkileneceği henüz belli değil.

Demokratların bir bölümünün de askeri yardımın kesilmesini istemesi, Trump’la aynı İsrail politikasını benimsedikleri anlamına gelmiyor. Trump silah satışlarının süreceğini özellikle vurguluyor. Seçimi kazanan bazı Demokrat adaylar ise İsrail’in Gazze’de yürüttüğü savaşı, işgal altındaki Batı Şeria’daki yerleşimci şiddetini ve İran’a yönelik ortak saldırıyı eleştirerek Washington’ın askeri desteğini kampanya konusu yaptı. Kongre’deki tartışma bu nedenle hem silahların parasını kimin ödeyeceği hem de ABD’nin hangi askeri operasyonlara destek vereceği üzerine olacak.

Trump’ın İsrail’deki muhatabı da değişebilir

Trump, 27 Ekim’deki İsrail seçimi öncesinde Netanyahu’yu açıkça desteklemişti. Netanyahu’nun sağ bloku parlamentodaki çoğunluğunu kaybetti. Rakipleri, bir hafta sonra Demokratların ABD Kongresi’nin iki kanadını kazanmasını da Netanyahu’nun dış politika siciliyle ilişkilendirdi: Onlara göre Netanyahu, İsrail’in Washington’da uzun yıllar iki partiden birden gördüğü desteği Trump’la kurduğu yakın ilişkiye feda etti.

Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, 8 Kasım’da hükümeti kurma görevini eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’a resmen verdi. Netanyahu şimdilik başbakanlık görevini sürdürüyor ve Eisenkot’un çoğunluğu bulması garanti değil. Eisenkot, Trump’ın Gazze planına bağlı kalacağını açıklamış bir isim. Dolayısıyla olası bir hükümet değişikliğinin ilk etkisi güvenlik politikasında ani bir dönüşten çok, Washington’la ilişkinin Netanyahu ile Trump arasındaki kişisel yakınlığın ötesinde yeniden kurulması olabilir.

İsrail’deki hükümet pazarlığı, İran’la görüşmeleri de doğrudan ilgilendiriyor. Tahran, savaşı bitirecek düzenlemenin Lübnan’daki İsrail operasyonlarını da kapsamasını istiyor. Bu talep masada kaldığı sürece Trump’ın İran’a verebileceği güvencelerin bir bölümü, İsrail’de kurulacak hükümetin neyi kabul edeceğine bağlı. Netanyahu da Eisenkot da henüz böyle bir taahhütte bulunmuş değil.

Ocaktan sonra Trump’ı kim, nerede durdurabilir?

Demokratlar ocakta komite başkanlıklarını devraldıklarında yönetimden belge isteyebilecek, yetkilileri oturumlara çağırabilecek ve yeni harcama taleplerini sorgulayabilecek. Böylece İran savaşının maliyeti, İsrail’e giden askeri yardımlar ve göç operasyonları Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu döneme göre daha sıkı denetime açılacak. Ancak Trump’ın veto yetkisi, başkanın dış politikadaki hareket alanı ve göç operasyonları için önceden ayrılmış çok yıllı kaynaklar, Kongre çoğunluğunun tek başına değiştirebileceklerini sınırlıyor.

Seçim sonrasındaki ilk hafta, Trump’ın kalan iki yılı için somut bir ayrım ortaya koydu. Göçte seçmenin itirazına rağmen operasyonları yürüten kadro güçlendirildi. İran’da ise savaşın sandıktaki bedeli Beyaz Saray’ın içinde bile tartışılıyor. Önümüzdeki haftalarda Trump’ın yönünü gösterecek iki karar var: Katar’ın taşıdığı öneri karşılığında İran’a yönelik ablukayı gevşetip gevşetmeyeceği ve İsrail’e yardımı yıl sonunda kesme sözünü hangi ödeneklerden başlayarak uygulayacağı. Her ikisi de Trump’ın Hamas, İran ve İsrail hakkındaki söyleminden daha somut bir soruya yanıt verecek: ABD, Ortadoğu’daki müttefikleri ve savaşları için bundan sonra neyi üstlenecek, neyin bedelini başkasının ödemesini isteyecek?

Trump, kabinesinde "seçim yenilgisi" değişikliğine gidecek

ABD seçimleri hakkında her şey: Trump Kongre’yi kaybetti, İran savaşının faturası sandıktan çıktı

Trump: İran savaşı seçimleri etkiledi ancak yine olsa aynısını yapardım

ABD ara seçimlerinde tarihi ilkler: İlk siyah kadın vali, ilk yerli kadın senatör ve 94 yıl sonra gelen zafer

ABD Başkanı Trump: İran'a karşı yeni bir askeri operasyon düzenleyebiliriz