8 maddede hantavirüs gerçeği: Pandemi riski, belirtileri, korunma yolları, Türkiye'deki durum

Kısa Dalga - Güney Amerika’dan Kanarya Adaları’na doğru seyir halinde olan Hollanda bandıralı "MV Hondius" isimli yolcu gemisinde görülen hantavirüs vakaları dünya kamuoyunda endişeye neden oldu. Gemide 23 farklı ülkeden toplam 149 yolcu ve mürettebat bulunurken, yetkililer şu ana kadar 3'ü ölümle sonuçlanan 8 vaka rapor edildiğini ve vakaların 5'inin hantavirüs olduğunu doğruladı, diğer 3'ü ise şüpheli durumda.

Türk Tabipleri Birliği (TTB) Başkanı ve İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Alpay Azap, hantavirüsle ilgili bilinmeyenleri anlattı.

Kemirgenlerle bulaşıyor

Prof. Dr. Azap'ın verdiği bilgilere göre virüs, kemirgenlerin idrarı ve salgılarıyla kirlenmiş tozların solunmasıyla bulaşıyor.

Kemirgen idrarıyla kirlenmiş gıdaların tüketilmesi, kemirgen ısırıkları ya da kemirgen çıkartılarının ciltteki açık yaralara temas etmesi de riskli.

40 türü var, 20'si insanda hastalık yapıyor

Azap, virüsün yaklaşık 40’tan fazla türü bulunduğunu, bunların yaklaşık 20’sinin insanlarda hastalık yaptığını söyledi ve şu bilgileri verdi:

"İnsandan insana bulaşma çok sınırlı ve bu sözünü ettiğimiz 20 farklı tipten sadece bir tanesine ilişkin şüpheli birtakım vaka bildirimleri var. Dolayısıyla bunlar genellikle kemirgenlerin kirletmiş olduğu ortak bir kaynaktan diğer insanlara bulaşıyor."

Gemide bulunan türün adı 'Andes'

Son günlerde gündeme gelen seyahat gemisi vakalarına da değinen Azap, burada tespit edilen virüs tipinin "Andes" olarak adlandırıldığını ve Güney Amerika’daki kemirgenlerde taşındığını söyledi. Gemideki vakaların büyük olasılıkla ortak bir kaynaktan bulaştığını ifade eden Azap, kişilerin birbirine bulaştırdığı yönündeki değerlendirmenin güçlü olmadığını belirtti.

Coğrafyaya göre değişiyor

Hantavirüslerin her coğrafyada görülmediğini belirten Azap, her virüs tipinin farklı kemirgenlerde taşındığını ifade etti. Amerika kıtasındaki kemirgenlerin taşıdığı hantavirüslerin ağır hastalık yaptığını belirten Azap, bu tiplerin “hantavirüs akciğer sendromuna" yol açtığını ve akciğer tutulumu nedeniyle solunum yetmezliği gelişebildiğini söyledi.

Avrupa ve Asya’da görülen hantavirüs tiplerinin ise daha çok böbrekleri etkilediğini ifade eden Azap, bu tabloda ölüm oranlarının “binde bir ile yüzde 3 arasında” olduğunu kaydetti.

Pandemi beklenmiyor

Prof. Dr. Azap, hantavirüslerin kişiden kişiye bulaşma özelliğinin bulunmaması nedeniyle büyük bir salgın oluşturmasının beklenmediğini vurgulayarak, şunları söyledi:

"Dünyaya yayılacak büyük bir pandemi riski kesinlikle söz konusu değil. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi de bununla ilgili güncellemelerinde hala dün itibarıyla pandemi riskini çok çok düşük olarak sınıflamış durumda. Aynı şekilde Amerika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi de herhangi bir salgın riskini çok çok düşük olarak sınıflandırmış durumda. Yani telaşlanacak bir durum kesinlikle söz konusu değil."

Belirtiler gribe benziyor

Azap, hem ağır akciğer formunun hem de Türkiye’de görülen böbrek tutulumu formun başlangıçta grip benzeri tablo oluşturduğunu söyledi. Azap, yüksek ateş, kas-eklem ağrısı, baş ağrısı, bulantı, kusma ve ishal görülebildiğini ifade etti.

Böbrek tutulumlu formda tansiyon düşüklüğünün ardından böbrek yetmezliği gelişebildiğini belirten Azap, "Vücutta sıvı birikmesi ve bilinç değişiklikleri gibi belirtiler ortaya çıkabiliyor" dedi.

Tanının PCR yöntemiyle kolaylıkla konulabildiğini söyleyen Azap, "Destekleyici tedaviyle olguların çok büyük bir kısmı iyileşiyor" ifadelerini kullandı.

Nasıl korunabiliriz?

Böbrek yetmezliği gelişen hastalarda diyaliz uygulanabildiğini söyleyen Azap, "O dönemi atlatırlarsa zaten kendiliğinden iyileşen bir enfeksiyon söz konusu" dedi.

Korunmanın temel yolunun kemirgenlerle teması önlemek olduğunu belirten Azap, özellikle kırsal alanlarda ve yayla evlerinde temizlik yapılırken dikkat edilmesi gerektiğini anlattı. Azap, toz kaldıracak şekilde süpürme yapılmaması gerektiğini, alanların önce ıslatılması, havalandırılması ve mümkünse maske kullanılması gerektiğini söyledi.

Türkiye'de 16 yılda 14 ölüm

TTB’nin verilerine göre, Türkiye’de 2009-2025 yılları arasında hantavirüs kaynaklı vakalar ve ölümler kayıtlara geçti. Verilere göre, en yüksek vaka sayısı 58 kişiyle 2010 yılında görüldü. Son yıllarda vaka sayıları 10 ila 17 bandında seyrederken, 2025 yılında 12 vaka tespit edildiği ve ölüm bildirilmediği aktarıldı. Verilere göre 2009-2025 yılları arasında toplam 14 hantavirüs kaynaklı ölüm kayıtlara geçti