AİHM'den Türkiye'ye İmamoğlu soruları

Kısa Dalga - Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 23 Mart 2025'te tutuklanan ve görevinden alınan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun başvurusunu incelemeye aldı.

AİHM İkinci Bölümü'nün kararında, Ekrem İmamoğlu'nun, "tanınmış bir siyasetçi ve ana muhalefet partisi Cumhuriyet Halk Partisi’nin bir üyesi olduğu, 2019 yılında yapılan yerel seçimlerde İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı seçildiği, 2024 yılında yeniden seçildiği, bu başvuruya yol açan olayların meydana geldiği tarihte İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı olarak görev yaptığı ve yaklaşan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olarak belirlendiği" aktarıldı.

'Tutuklanmasının siyasi amaç taşıdığını savunuyor'

Başvurucuya göre, dosyada kendisine yönelik 'makul şüphe' oluşturacak yeterli delil bulunmuyor" denilen kararda şu ifadeler yer aldı:

"Tutuklama kararlarının somut gerekçelere dayanmadığını, kalıp ifadelerle verildiğini ve tutukluluk süresinin makul olmadığını belirtiyor. Dosyaya erişimin kısıtlanması nedeniyle tutukluluğuna etkili şekilde itiraz edemediğini savunan başvurucu, Anayasa Mahkemesi’nin de başvurusunu yeterince hızlı incelemediğini öne sürüyor. Başvurucu ayrıca, cumhurbaşkanı adaylığını açıklamasının ardından tutuklanmasının siyasi amaç taşıdığını iddia ediyor. Bu durumun seçim kampanyasını yürütmesini engellediğini ve seçimlerde dezavantaj yarattığını belirterek, serbest seçim hakkının ihlal edildiğini savunuyor."

Kararda, 19 Mart 2025 tarihinde, bir ceza soruşturması kapsamında İmamoğlu'nun konutunda polis memurları tarafından arama yapıldığı ve aynı gün gözaltına alındığı hatırlatılarak, daha sonra soruşturma dosyasına gizlilik kararı getirildiği, İmamoğlu'nun bu karara yaptığı itirazın hâlen derdest olduğu anlatıldı.

İmamoğlu'nun tutukluluğa itiraz süreçlerine yer verilen AİHM kararında, başvurucunun tutukluluğunun devamına verilen kararlara ilişkin itirazlarının da reddedildiği aktarıldı.

6 soruya cevap ve belgeler istendi

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de İmamoğlu'nun talepleri ve iddiaları üzerine Türkiye'den başvuruyla ilgili altı sorunun yanıtlanmasını, soruşturma dosyasının kopyasını ve dosyadaki tüm belgeleri istedi. Bu kapsamda Türkiye'ye şu sorular yöneltildi:

1 Başvurucu, bu şikâyetleriyle ilgili olarak kendi ülkesindeki tüm etkili mahkeme ve itiraz yollarını usulüne uygun şekilde bitirmiş midir?

2 Başvurucunun tutuklanması hukuka uygun mudur? Özellikle, başvurucunun bir suç işlediğine dair "makul bir şüphe" olduğu söylenebilir mi? Tutuklama anında dosyada bulunan deliller, tarafsız bir gözlemciyi başvurucunun bu suçları işlemiş olabileceğine ikna edecek düzeyde miydi?

3 Tutuklama ve tutukluluğun devamı kararlarını veren hâkimler, hürriyeti kısıtlamak için "ilgili ve yeterli" gerekçeler sunma yükümlülüğünü yerine getirdiler mi? Ayrıca, başvurucunun hapiste tutulduğu toplam süre "makul" kabul edilebilir mi?

4 Başvurucunun, özgürlüğünden yoksun bırakılmasının yasallığına itiraz edebileceği etkili bir yolu var mıydı?

5 Devletin bu davada uyguladığı kısıtlamalar, kanunda belirtilen meşru amaçlar dışında (örneğin siyasi bir amaçla) mı uygulanmıştır? (Bu soruda gösterilen örnekte, eski HDP Başkanı Selahattin Demirtaş hakkında AİHM tarafından verilen "siyasi saiklerle tutuklu" kararı hatırlatıldı.)

6 Başvurucunun cumhurbaşkanlığı seçimlerine katılmasına yönelik kısıtlamalar, "serbest seçim hakkı" kapsamında değerlendirilebilir mi? Hakkında açılan davalar ve siyasi amaçlı olduğu iddia edilen tutukluluk hali, başvurucunun aday olma ve seçim sürecine etkin şekilde katılma hakkını engellemiş midir?

Bundan sonra ne olacak?

AİHM İkinci Bölümü'nün bu bildirimi, mahkemenin başvuruyu ciddi bularak incelemeye aldığı anlamına geliyor. Bu kapsamda AİHM'in hükümetten istediği savunma, ilgili dosyalar ve delillerin, Adalet Bakanlığı'nca AİHM İkinci Bölümü'ne gönderilmesi gerekiyor.

AİHM'in hükümete verdiği sorulara ilişkin resmi yanıt ve savunma süreci, ilgili mevzuat hükümleri uyarınca Adalet Bakanlığı bünyesindeki İnsan Hakları Daire Başkanlığı'nca yürütülüyor.

Bu belge ve bilgilerin gelmesinin ardından Ekrem İmamoğlu'nun hükümetin bu savunmasına karşı cevap hakkı bulunuyor.

Tüm bu süreçlerin ardından AİHM'in, tüm belge, savunma ve cevapları inceleyerek kabul edilebilirlik ve esas aşamında bir karar vermesi bekleniyor.

Hükümet 16 haftalık süre içinde savunmasını sunacak

İlke olarak hükümet, 16 haftalık süre içinde savunmasını AİHM'e sunmak zorunda. Bu gözlemler daha sonra 4 haftalık süre içinde cevabını sunması için başvurucuya iletilecek. Başvurucudan bu aşamada hakkaniyete uygun tatmin talebini de bildirmesi istenecek. Başvurucunun cevabı ve talepleri ise son kez gözlemlerini sunabilmesi için hükümete gönderilecek. Bu gözlemlerin de gelmesinin ardından karar taslağı hazırlanan başvuruyu hakim-raportör, karar için dairenin önüne getirecek.