Halkların İklim Zirvesi'nde enerji adaleti çağrısı: "Mesele yardım değil, adalet"
Antalya'da düzenlenen Halkların İklim Zirvesi'nin ikinci gününde fosil yakıtlardan çıkış, enerji demokrasisi ve adil dönüşüm tartışıldı. Dünyanın farklı ülkelerinden iklim aktivistleri, sendikacılar ve ekoloji savunucuları, enerji politikalarının şirketlerin kârları yerine halkların ihtiyaçlarını esas alması gerektiğini vurguladı.
Kısa Dalga - Antalya'da COP31'den bağımsız ve alternatif bir buluşma olarak düzenlenen Halkların İklim Zirvesi, ikinci gününde "Fosil Yakıtlardan Çıkış ve Enerji Demokrasisi" başlıklı panelle devam etti.
Üç oturum halinde gerçekleştirilen panelde, fosil yakıtlara karşı mücadele, iklim adaleti, enerji politikalarında demokratik dönüşüm ve alternatif enerji modelleri ele alındı.
War on Want, 350.org, Enerji Demokrasisi için Sendikalar (TUED), İklim Adaleti Koalisyonu ve çeşitli ekoloji örgütlerinden temsilciler, enerji dönüşümünün yeni sömürü ve eşitsizlik biçimleri yaratmaması gerektiğine dikkat çekti.
"En ağır bedeli yoksullar ödüyor"
Panelin açılış konuşmasını yapan War on Want temsilcisi Leon Sealey-Huggins, dünyanın siyasi, ekonomik ve ekolojik krizlerin iç içe geçtiği bir dönemden geçtiğini belirtti.
Fosil yakıtlara bağımlılığın ekonomik eşitsizlikleri derinleştirdiğini söyleyen Sealey-Huggins, enerji ve yaşam maliyetlerindeki artışın en ağır sonuçlarını yoksulların yaşadığını vurguladı.

COP31'de öne çıkan elektrikleşme politikalarını da eleştiren Sealey-Huggins, bu politikaların Küresel Kuzey'deki lüks tüketimi büyütme riski taşıdığını söyledi. Elektrikli araçlar, klimalar ve veri merkezleri için enerji üretilirken dünya genelinde temel enerji ihtiyaçlarına erişemeyen 700 milyon insanın göz ardı edildiğine dikkat çekti.
Enerji dönüşümünün fosil yakıtların yerine kritik mineral madenciliğini koyarak yeni bir sömürü alanı yaratmaması gerektiğini belirten Sealey-Huggins, dönüşümün merkezinde kamusal refahın ve halkların ihtiyaçlarının bulunması gerektiğini ifade etti.
Küresel Kuzey'in sömürgecilik geçmişinden kaynaklanan tarihsel sorumluluğunu da hatırlatan Sealey-Huggins, şöyle konuştu:
"Mesele yardımseverlik değil, adalettir. Mesele servetin ve iktidarın yeniden dağıtılmasıdır."
"Küresel Kuzey'in tarihsel sorumluluğu var"
350.org temsilcisi Rukia Khamis, Küresel Kuzey'in kalkınma modellerinin farklı coğrafyalara aynı biçimde uygulanamayacağını söyledi.
Ekonomik büyümenin her zaman ekolojik ve yeşil kalkınma anlamına gelmediğini belirten Khamis, yerel toplulukların ihtiyaçlarını ve koşullarını gözeten alternatif ekonomik modellerin geliştirilmesi gerektiğini ifade etti.
Khamis, Küresel Kuzey'in Küresel Güney'e karşı tarihsel sorumluluğunun iklim adaleti mücadelesinin temel meselelerinden biri olduğunu vurguladı.

"Adil dönüşüm kadınları da kapsamalı"
Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği Başkanı Süheyla Doğan ise enerji politikalarının toplumsal cinsiyet boyutuna dikkat çekti.
Kömür ve enerji sektörünün erkek egemen yapısına işaret eden Doğan, iş cinayetlerinin ve iş kayıplarının kadınları da doğrudan etkilediğini söyledi. Erkeklerin yaşamını yitirmesi ya da işsiz kalması durumunda geçim ve bakım yükünün kadınların omuzlarına bırakıldığını belirtti.
Çanakkale'de termik santrallere karşı yürütülen mücadelede kadınların öncü rol oynadığını hatırlatan Doğan, kömürden çıkış politikalarının yalnızca sektörde çalışan işçilerin geleceği üzerinden değerlendirilemeyeceğini vurguladı.
Doğan, şu çağrıyı yaptı:
"Kömürde ve enerjide çalışan erkekler işten çıkarıldığında işsiz kalıyor. Buna ilişkin önlemler alınacak. Peki evdeki bakım yükünü çeken kadınlara ne olacak? Bu nedenle toplumsal cinsiyete duyarlı bir adil dönüşüm politikası hayata geçirilmeli."
"Toprakların korunması için devletin tanıması şart değil"
350.org temsilcisi Joao Cerqueira, Brezilya'daki Guarani-Kaiowá yerli halkının topraklarını korumak için yürüttüğü mücadeleyi anlattı.
Temmuz ayında Brezilya'da federal mahkemenin yerli topluluklara danışılmadan yeni proje ruhsatları verilemeyeceğine karar verdiğini aktaran Cerqueira, "Bir toprağın korunması için devlet tarafından resmen tanınmış olması gerekmiyor" dedi.

Enerji dönüşümünde yerli halkların yalnızca kararların uygulayıcısı değil, doğrudan karar vericisi olması gerektiğini vurgulayan Cerqueira, toplulukların rızası olmadan yeni fosil yakıt projelerine izin verilmemesi çağrısı yaptı.
Cerqueira, iklim finansmanının da doğrudan yerel topluluklara ulaştırılması ve onların denetiminde olması gerektiğini belirtti.
"Biz boğulmuyoruz, mücadele ediyoruz"
"Fosil Yakıtlara Hayır!" başlıklı ikinci oturumda, iklim krizinin sömürü, savaş ve eşitsizliklerle ilişkisi tartışıldı.
FFTI temsilcisi Kumi Naidoo, iklim krizinin yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik ve siyasal bir kriz olduğunu belirterek sistemsel dönüşüm çağrısında bulundu.
Pasifik İklim Savaşçıları'ndan Fenton Lutunatabua ise fosil yakıt projelerine karşı toplulukların yürüttüğü mücadeleye dikkat çekti. Toplum öncülüğünde yenilenebilir enerji girişimlerinin önemini vurgulayan Lutunatabua, Pasifik İklim Savaşçıları'nın sloganını hatırlattı:
"Biz boğulmuyoruz, mücadele ediyoruz."
"Kömürlü termik santraller 196 bin erken ölüme neden oldu"
Temiz Hava Hakkı Platformu'ndan Deniz Gümüşel, Türkiye'nin fosil yakıtlara bağımlılığının sürdüğünü belirterek kömür ve diğer fosil yakıt yatırımlarının kamu kaynaklarıyla desteklenmesini eleştirdi.

Gümüşel, Türkiye'de son 40 yılda kömürlü termik santrallerin neden olduğu hava kirliliği nedeniyle 196 bin kişinin erken yaşamını yitirdiğini söyledi.
Milli Enerji Planı 2040 kapsamında fosil yakıtlara kamu desteğinin süreceğini, nükleer enerji kapasitesinin de 20 gigawatta çıkarılmasının planlandığını belirten Gümüşel, enerji politikalarının halk sağlığı üzerindeki etkilerinin göz ardı edildiğini ifade etti.
"Fosil yakıtlar yaşama, bu gezegene ve biz halklara karşı açılmış bir savaş" diyen Gümüşel, Aliağa, Yatağan, Afşin-Elbistan ve Gerze'deki ekoloji mücadelelerini hatırlatarak fosil yakıtlardan çıkış çağrısı yaptı.
Elbistan Hayatı ve Doğayı Koruma Platformu'ndan Mehmet Dalkanat da Elbistan Ovası'nın termik santraller nedeniyle ekolojik yıkıma uğradığını anlattı.
COP31'e fosil yakıt lobisi eleştirisi
İklimi Değil Sistemi Değiştir Platformu'ndan Özdeş Özbay, COP31'de fosil yakıt şirketlerinin etkisini eleştirdi.
Zirveye 100'den fazla fosil yakıt lobisi temsilcisinin katıldığını söyleyen Özbay, şirketlerin iklim müzakereleri üzerindeki etkisine dikkat çekti.
Türkiye'nin enerji politikalarındaki çelişkilere de değinen Özbay, İsrail'in petrol ihtiyacının yaklaşık yüzde 40'ının Ceyhan boru hattı ve limanları üzerinden karşılandığını belirtti. Akkuyu Nükleer Güç Santrali'nin devreye alınması planını da eleştirdi.
İklim kriziyle mücadelenin mevcut politikalarla mümkün olmadığını savunan Özbay, küresel ölçekte antikapitalist bir Yeşil Yeni Düzen'e ve somut bir geçiş programına ihtiyaç olduğunu söyledi.
İşçi ve sendika hareketlerinin enerji politikalarında söz sahibi olması gerektiğini vurgulayan Özbay, fosil yakıt şirketlerine el konulmasının da tartışılması gerektiğini ifade etti.
"Başka bir enerji mümkün"
Panelin "Başka Bir Enerji Mümkün" başlıklı son bölümünde, enerji sisteminin demokratikleşmesi ve adil dönüşüm politikaları ele alındı.
Sosyal-İş temsilcisi Kıvanç Eliaçık, iklim krizinin yükünü işçilerin ve yoksulların taşıdığını belirterek fosil yakıtlardan derhal çıkılması gerektiğini söyledi.
"Kömür madenlerini bugün kapatmamız gerekiyor" diyen Eliaçık, iklim krizine karşı ılımlı çözümlerin yeterli olmayacağını savundu.
Enerji Demokrasisi için Sendikalar (TUED) temsilcisi Lala Peñaranda ise enerji dönüşümünün yalnızca enerji sektöründe çalışanları değil, tarım, eğitim, sağlık ve kayıt dışı sektörlerdeki işçileri de kapsaması gerektiğini belirtti.
Yaklaşık 50 ülkeden 140 sendikanın yer aldığı TUED'in piyasa temelli enerji dönüşümü politikalarına karşı mücadele ettiğini anlatan Peñaranda, kısa, orta ve uzun vadeli hedefleri olan alternatif bir enerji politikası geliştirilmesi çağrısında bulundu.
"Yenilenebilir enerji yeni bir sömürü alanına dönüşmemeli"
İklim Adaleti Koalisyonu'ndan Ecehan Balta, fosil yakıtlardan çıkışın tek başına adil bir enerji dönüşümü anlamına gelmediğini söyledi.
Yenilenebilir enerji teknolojilerinde kullanılan lityum ve nadir elementlerin çıkarılmasının yeni ekolojik yıkımlara neden olabildiğini belirten Balta, Türkiye'de enerji yatırımları için uygulanan acele kamulaştırmaların tarım alanlarını ve yaşam alanlarını tehdit ettiğine dikkat çekti.
Balta, enerji dönüşümünün "yeşil sömürgecilik" ve "yeşil çıkarımcılık" üzerinden yeni bir sömürü düzenine dönüşmemesi gerektiğini vurguladı.
Enerji kooperatiflerinin önemine işaret eden Balta, köylerin ve mahallelerin kendi elektriğini ortaklaşa üretmesinin yanı sıra büyük enerji yatırımlarına ilişkin kararlarda da toplumun söz sahibi olması gerektiğini söyledi.
"Sorunun kaynağı kapitalist sistem"
İklimi Değil Sistemi Değiştir Platformu'ndan Nuran Yüce ise iklim krizinin temelinde kapitalist üretim sisteminin bulunduğunu belirtti.
İklim krizine karşı yalnızca bireysel tüketim alışkanlıklarının değiştirilmesini öneren yaklaşımların sorunun asıl kaynağını gizlediğini söyleyen Yüce, sürekli büyüme ve sermaye birikimine dayalı üretim modelinin doğanın döngülerini bozduğunu ifade etti.
Şirketlerin kısa vadeli kârlarının doğanın uzun vadeli kayıplarından daha önemli görüldüğünü belirten Yüce, iklim kriziyle mücadelenin mevcut ekonomik sistemin sorgulanmasını gerektirdiğini vurguladı.
Halkların İklim Zirvesi'nin ikinci gününde, fosil yakıtlardan çıkışın yalnızca enerji kaynaklarının değiştirilmesiyle sınırlı olmadığı; üretim, mülkiyet ve karar alma süreçlerinin de demokratikleştirilmesi gerektiği öne çıktı.
Zirve programı panel, söyleşi, atölye ve film gösterimleriyle devam etti.
Fotoğraflar: Sultan Kılıç / Velvele
Kaynak: Haber Merkezi
Abone Ol
İyi gazetecilik posta kutunda!
Güncel haberler, haftalık ekonomi bülteni ve Pazar derginiz Plus’ı email olarak almak için abone olun.

