Oxford raporu: Türkiye’de medyaya güven çöküyor, bağımsız yayıncılık zorda

Kısa Dalga - Oxford Üniversitesi bünyesindeki Reuters Gazetecilik Araştırmaları Enstitüsü'nün her yıl yayımladığı Dijital Haber Raporu'nun 2026 baskısında Türkiye tablosu, kaygı verici eğilimlerin derinleşmeye devam ettiğini ortaya koyuyor. 88 milyonluk nüfusuyla ve yüzde 90'a ulaşan internet penetrasyonuyla Türkiye, dijital medya tüketimi açısından Avrupa'nın en büyük pazarlarından biri olmayı sürdürüyor. Ancak bu büyük dijital kitlenin habere erişimini düzenleyen koşullar, hem yapısal hem de siyasi açıdan giderek daha kısıtlayıcı bir hal alıyor.

Rapor, Türk medya ortamının mülkiyet yoğunlaşması, ekonomik baskılar, düzenleyici müdahaleler ve artan sosyal medya kısıtlamaları ekseninde biçimlendiğini kapsamlı verilerle belgeliyor. Hükümete yakın tekellerin büyük televizyon ve gazete markalarına sahipken bağımsız ve muhalefete yakın medyanın daralan kaynaklarla hayatta kalmaya çalıştığı bu tablo, habere duyulan güveni de derinden etkiliyor: 2026'da her dört Türk'ün yalnızca biri haberlere güvendiğini söylüyor. Bu oran, küresel ortalamanın tam 9 puan gerisinde.

Söz konusu eğilimlerin arka planında Mart 2025'te İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun tutuklanması ve ardından yaşanan kitlesel protestolar var. Rapor, bu sürecin Türk medya ortamında nasıl kalıcı bir kırılmaya yol açtığını da belgeleyen bir çerçeve sunuyor.

Medya sahipliğindeki yoğunlaşma ve devletin gölgesi

Reuters Raporu'nun belgelediği en çarpıcı yapısal sorun, Türk medyasındaki mülkiyet yoğunlaşmasının eşi görülmemiş bir düzeye ulaşmış olması. Piyasaya büyük ölçüde hükümetle yakın ilişkileriyle bilinen holdingler hâkim durumda. Demirören Medya, Kanal D, CNN Türk ve Hürriyet gibi markalarıyla sektörün en büyük oyuncusu konumundayken Turkuvaz'ın portföyü ATV ve A Haber gibi yayın kuruluşlarını kapsıyor.

Ancak raporu 2026 yılında ayrıştıran en önemli başlık, devletin medya sahipliği üzerindeki etkisini pekiştirme biçimidir. Türk makamları, Can Holding'e bağlı Habertürk TV, Bloomberg HT ve Show TV gibi yayın kuruluşlarının kontrolünü el koyma yoluyla devlet kontrolündeki Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na (TMSF) devretti. TMSF, resmi görev tanımı itibarıyla iflas eden finansal kuruluşlardan alacakların tahsili olmakla birlikte, pratikte medya kuruluşlarını borçlu ana şirketler üzerinden devrala ve ardından hükümete siyasi açıdan yakın isimlere aktarma işlevi görüyor. Bu mekanizma, Türkiye'de medya mülkiyetinin yeniden yapılandırılmasında merkezi bir araç haline gelmiş durumda.

Sözcü TV ve Halk TV gibi muhalefete yakın küçük sayıda yayın organı faaliyetlerini sürdürmeye devam etse de bu kuruluşlar hem siyasi baskıyla hem de piyasa koşullarından kaynaklanan ciddi finansal güçlüklerle boğuşuyor. Bağımsız dijital yayın organı Gazete Duvar, 2025 yılında okuyucu kaybı ve mali sorunları gerekçe göstererek kapandı; bu kapatma kararı, Türkiye'deki bağımsız medya ekosistemi için güçlü bir sembolik anlam taşıdı.

Haber tüketim alışkanlıklarının dönüşümü

Reuters Raporu, Türkiye'deki haber tüketim alışkanlıklarında köklü bir değişimi belgeliyor. Televizyon hâlâ en yaygın haber kaynağı olmayı sürdürse de uzun vadeli gerileme eğilimi devam ediyor. Buna karşın en dikkat çekici artış, yapay zeka sohbet botlarının haber kaynağı olarak kullanımında yaşanıyor: Bu oran bir yılda 6 puanlık artışla yüzde 14'e ulaştı.

Çevrimiçi haber tüketimi pik noktasından gerilemiş olsa da baskın konumunu koruyor. Sosyal medyanın haber kaynağı olarak kullanımı ise 2022 zirvesinden bu yana düşüşünü sürdürüyor; bu eğilim, platform algoritması değişikliklerinin ve kullanıcı davranışlarındaki dönüşümlerin bir yansıması olarak değerlendirilebilir.

Google'ın algoritma güncellemelerinin bağımsız çevrimiçi yayın organları üzerindeki yıkıcı etkisi, raporda özellikle vurgulanan başlıklardan biri. Ağustos 2024'ten Mart 2025'e uzanan süreçteki bir dizi algoritma değişikliğinin ardından bazı bağımsız dijital haber sitelerinin trafiklerinde yüzde 80'e varan düşüşler yaşandığı raporlandı. Bu durum, halihazırda kırılgan olan dijital bağımsız medyayı daha da savunmasız bir konuma düşürdü.

Haber markalarının erişim oranları

Çevrimdışı haber tüketiminde — televizyon, radyo ve basılı medya — devlet yayıncısı TRT 1, yüzde 52'lik haftalık erişim oranıyla açık ara öndedir. Bunu Demirören'e ait Kanal D ve yine TMSF'nin kontrolüne geçen Show TV izliyor. Kamuoyu tarafından hükümete yakın olarak algılanan A Haber ve CNN Türk ise listenin orta sıralarında yer alıyor.

Çevrimiçi haber tüketiminde de tablo büyük ölçüde benzer bir yapı sergiliyor. Sabah ve Hürriyet gibi hükümete yakın olarak nitelendirilen markalar dijital alanda da öne çıkıyor. Muhalefete yakın yayın organı Sözcü ise yüzde 26'lık erişim oranıyla dikkat çekici bir konumda; bu oran, artan baskı ortamına karşın güçlü bir okuyucu tabanını koruduğunu gösteriyor.

Bianet ve artık yayında olmayan Gazete Duvar'ın erişim oranlarının görece düşük kalması, bağımsız dijital medyanın yapısal kırılganlığını yansıtıyor. Reklam gelirlerinin büyük bölümünün hem küresel teknoloji şirketlerinde hem de hükümete yakın yayın organlarında yoğunlaştığı bu ortamda bağımsız gazeteciliğin finansal sürdürülebilirliği ciddi bir sorgu konusu olmaya devam ediyor.

Çöken güven: Siyasi kutuplaşmanın medya aynası

Raporun en çarpıcı bulguları arasında Türkiye'deki haber güven düzeyleri öne çıkıyor. 2026 yılında haberlere güven oranı beş puan düşerek yüzde 28'e geriledi. Bu oran, 48 ülkeyi kapsayan araştırmanın küresel ortalaması olan yüzde 37'nin çok altında. Söz konusu eğilim, Türk kamuoyunun medyaya olan güveninin yapısal bir aşınma içinde olduğuna işaret ediyor.

Marka bazında güven verileri incelendiğinde, derin bir siyasi kutuplaşma tablosu ortaya çıkıyor. Sözcü TV ve Halk TV gibi muhalefete yakın yayın organları görece daha yüksek güven puanları alırken ATV, Sabah ve A Haber gibi hükümete yakın olarak değerlendirilen kuruluşlar güven sıralamalarının alt kademelerinde yer alıyor. Bu derin güven uçurumu, Türk toplumunun genel siyasi kutuplaşmasının medyaya yansımasıyla doğrudan ilişkili.

Öte yandan marka bazlı güven verileri değerlendirilirken göz önünde bulundurulması gereken önemli bir metodolojik not var: Araştırmada yalnızca en yaygın kullanılan 15 marka sorgulanmıştır. Bu nedenle bulgular, Türkiye'deki medya ortamının tümünü temsil eden kapsamlı bir güven endeksi olarak yorumlanamaz.

RTÜK'ün genişleyen erişim alanı

Rapordaki en kritik bulgulardan biri, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nun (RTÜK) denetim yetkisini dijital platforma doğru genişletmesidir. Büyük takipçi kitlesine sahip bağımsız YouTube kanallarının -aralarında tanınmış gazetecilerin kanallarının da bulunduğu- RTÜK lisansı almak zorunda bırakılması, bağımsız dijital içerik üreticileri için son derece önemli bir eşik anlamına geliyor. Lisans başvurusu yapılmaması durumunda erişim yasağıyla karşılaşma riski, bu kanalların özgürce yayın yapabilmesini güçleştiriyor.

Mart 2025'teki İmamoğlu tutuklamasının ardından RTÜK'ün denetim faaliyetleri belirgin biçimde yoğunlaştı. Hem geleneksel medyayı hem de dijital platformları hedef alan bu süreçte muhalefete yakın gazeteci ve yorumcular için tutuklamalar ve yurt dışı çıkış yasakları giderek daha olağan bir uygulamaya dönüştü. Rapor ayrıca cumhurbaşkanına hakaret ve ulusal güvenlik tehdidi gibi geniş kapsamlı yasal düzenlemelerin, neyin cezalandırılabilir söylem sayıldığının sınırlarını giderek daha da genişlettiğini vurguluyor.

"Aile Yılı" ve içerik kısıtlamaları

2025'i "Aile Yılı" ilan eden Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın yönetimi döneminde medya kısıtlamaları, içerik üretimi ve dağıtımına yönelik yeni bir boyut kazandı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın yönergeleriyle kamu kurumlarından "cinsiyet" ve "cinsel yönelim" gibi terimleri kullanmaktan kaçınmaları istendi. Aynı dönemde LGBTİ+ görünürlüğünü toplumsal bir tehdit olarak çerçeveleyen kamuoyu kampanyaları yoğunluk kazandı. HBO Max, Netflix ve Prime Video gibi platformlar ise eşcinsel ilişkileri konu alan içerikler gerekçesiyle para cezası ve yayından kaldırma kararlarıyla muhatap oldu.

Sosyal medya platformlarında kısıtlama

Raporun dikkat çeken bir diğer bulgusu, sosyal medya şirketlerinin Türk hükümetinin içerik kaldırma taleplerine uyum oranlarının son derece yüksek seviyelere ulaşmış olmasıdır. Bu veriler, Türkiye'nin sosyal medya alanındaki düzenleyici baskısının ne ölçüde etkin olduğunu çarpıcı biçimde ortaya koyuyor.

TikTok yüzde 91,8, X (eski adıyla Twitter) yüzde 85,7 ve Instagram yüzde 79,2 oranında uyum sergiledi. Bu rakamlar, platformların Türk makamlarının taleplerine büyük ölçüde riayet ettiğini ve Türkiye'nin sosyal medya denetimi alanında elde ettiği operasyonel kontrolün ne denli güçlü olduğunu gözler önüne seriyor.

Bunun yanı sıra rapor, çevrimiçi anonimliği ciddi ölçüde kısıtlayacak ulusal kimlik doğrulama gerekliliklerini de ele alıyor. Siyasi açıdan hassas dönemlerde uygulanan periyodik internet yavaşlatmalarının yanı sıra Discord gibi platformların engellenmesi ve VPN hizmetlerinin kısıtlanması, devletin internet özgürlükleri üzerindeki denetim kapasitesinin genişlediğini gösteriyor.

Basın Özgürlüğü endeksi: 180 ülke arasında 163’üncü

Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) tarafından hazırlanan 2026 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde Türkiye, 180 ülke arasında 163. sıraya yerleşti. Endeks puanı 27,94 olan Türkiye, dünyanın en kısıtlayıcı basın ortamlarına sahip ülkeler arasında yer almaya devam ediyor.

Bu karşılaştırmalı tablo, Türkiye'nin basın özgürlüğü açısından ne denli derin bir kırılganlık içinde olduğunu çarpıcı biçimde ortaya koyuyor. Norveç ve Finlandiya gibi Kuzey Avrupa ülkeleri 90'ın üzerinde puan alırken Türkiye'nin puanı bu değerlerin yaklaşık üçte birine karşılık geliyor.

Yapay zekâ alanında devlet girişimi

Raporun ilgi çekici bulgularından biri, Türkiye'nin kendi büyük dil modelini geliştirme sürecine ilişkin. T3AI adıyla anılan bu model; savunma sanayi firması Baykar, devlet yayın kuruluşu TRT ve hükümete yakın Anadolu Ajansı'nın iş birliğiyle geliştirildi. Proje, "etik yapay zekâ" söylemiyle kamuoyuna tanıtıldı.

Rapora göre T3AI, başta ABD kaynaklı olanlar olmak üzere önde gelen küresel rakipleriyle kıyaslandığında henüz erken bir aşamada. Ancak bu girişim, devlet öncülüğündeki teknoloji projelerinin nasıl içerik üretimi ve yönetişim gündemine entegre edilebileceğini göstermesi bakımından sembolik bir değer taşıyor.

İktidar-teknoloji ilişkisindeki bu yeni boyut, medya düzenlemesi ve bilgi üretimine yönelik daha geniş devlet kapasitesini güçlendirme çabalarıyla örtüşüyor. Türkiye'nin yapay zekâ alanındaki devlet yatırımlarını düzenleyici hevesiyle birleştirme biçimi, gelecekteki içerik yönetişimi açısından önemli soru işaretleri doğuruyor.

Medyanın yol ayrımı

Reuters Enstitüsü'nün 2026 Türkiye raporu, birbiriyle bağlantılı birden fazla yapısal kırılmanın derinleştiğini belgeliyor. Mülkiyet yoğunlaşması ve devlet etkisi artarken bağımsız medya finansal ve düzenleyici baskıyla daralmaya devam ediyor. Haberlere duyulan güven, küresel ortalamanın çok altında seyrediyor ve haberden kaçınma oranı yüzde 60'la yüksek düzeyde sabit kalıyor. Düzenleyici çerçeve ise giderek dijital platformlara ve bağımsız içerik üreticilerine doğru genişliyor.

Tüm bu veriler bir arada değerlendirildiğinde Türkiye'nin medya ortamının, demokratik bir kamuoyu bilincinin oluşması için gerekli koşullardan giderek uzaklaşan bir yapıya doğru evrildiğini görüyoruz. Mart 2025'te yaşanan İmamoğlu tutuklaması ve ardından gelen süreç, bu eğilimleri daha da hızlandırdı.

Yüzde 90'lık internet erişimi, teoride Türkiye'nin engin bir dijital bilgi ortamına ev sahipliği yapacağına işaret ediyor. Ancak veriler, bu potansiyelin gerçeğe dönüşmesini hem yapısal hem de düzenleyici açıdan önleyen engellerin varlığını açıkça ortaya koyuyor.