Sağlık Bakanlığı ile ortak proje yürütmüştü: Polisin bastığı Kaos GL Derneği’nin faaliyetleri neydi?

Kısa Dalga - “Müstehcenlik” ve Dernekler Kanunu’na muhalefet iddialarıyla operasyon düzenlenen Kaos GL’nin faaliyetleri; LGBTİ+’ların sağlık ve sosyal hizmetlere erişiminden mülteci danışmanlığına, belediye çalışanlarının eğitiminden nefret suçlarının izlenmesine uzanıyor. Dernek yalnızca 2024’te 258 etkinlikle 12 bin 775 kişiye ulaştı; 313 LGBTİ+ mülteciye 1520 kez hukuki ve psikososyal danışmanlık verdi. Derneğin çalışmaları sonucunda ayrımcılıkla karşı karşıya kalan binlerce insana destek verildi.

Derneğin kamuya açık faaliyet raporları ve proje arşivi, çalışmaların önemli bir bölümünün sağlık, sosyal hizmet, çalışma hayatı, mülteci hakları, yerel yönetimler, eğitim, kültür-sanat ve nefret suçlarının izlenmesi alanlarında yürütüldüğünü gösteriyor.

2024 faaliyet özetine göre başka kurumlarla 187 toplantı yapıldı, etkinliklerin yüzde 36’sı ortak düzenlendi. Ortaklar arasında LGBTİ+ ve kadın örgütleri, belediyeler, barolar, sendikalar, akademik ve mesleki kuruluşlar, HIV ve mülteci örgütleriyle öğrenci toplulukları vardı.

313 LGBTİ+ mülteciye 1520 danışmanlık

Mülteci Hakları Programı, 2024’te 313 kişiye 1040’ı telefon, 248’i e-posta, 232’si yüz yüze olmak üzere 1520 danışmanlık sundu. Türkçe, Arapça, Farsça ve İngilizce yürütülen programda sığınma işlemleri ve temel haklar anlatıldı; ihtiyaç sahipleri avukat ve barolara yönlendirildi.

Mültecilerin ayrımcı olmayan hastane ve doktorlara ulaşmasına, randevu almasına yardımcı olundu; tercüman ve ulaşım için BMMYK ve yerel kuruluşlarla bağlantı kuruldu. Trans mültecilere hormon kullanımı ve cinsiyet uyum süreci anlatılarak yetkin sağlık kuruluşları, yaşadıkları şehirde hizmet yoksa en yakın seçenek araştırıldı.

Ruh ve beden sağlığı çalışmaları

Kaos GL ile 17 Mayıs Derneği’nin “Türkiye’deki LGBTİ+’ların Ruh Sağlığı Hizmetlerine Erişimi” raporu, kamusal hizmetlerin sınırlılığı, kısa seanslar ve uzman yetersizliğinin yanında ayrımcılık veya kimliğin açığa çıkması korkusunun destek arayışını geciktirdiğini ya da engellediğini ortaya koydu. Raporda LGBTİ+ kimliğini hastalık sayma ve değiştirmeye çalışma, trans kimliğini ciddiye almama, aşağılayıcı dil ve bilim dışı bilgilerin tıbbi görüş gibi sunulması belgelendi.

Derneğin psikolog, psikolojik danışman, sosyal hizmet uzmanı ve eğitimcilere yönelik “LGBTİ+ Hakları ve Ruh Sağlığı Hizmetleri” kitabı; kimliği hastalık saymama, “dönüştürme” uygulamalarından kaçınma, mahremiyet ve destekleyici danışmanlık ilkelerini içeriyor. Kaos GL 2024’te doktorlar, ruh sağlığı ve sosyal hizmet çalışanları, öğretmenler, avukatlar ve medya çalışanlarıyla sağlık hakkı, cinsel sağlık, ayrımcılık, sosyal hizmet ve meslek etiği çalıştayları yaptı.

Kaos GL ile 17 Mayıs Derneği’nin 2021’de kurduğu Pozitif Alan, HIV’le yaşayan LGBTİ+’lara danışmanlık ve doğru bilgi sağlıyor; sağlık ve çalışma hayatındaki ihlalleri kayda geçirip yanlış bilgilerle ve ayrımcılıkla mücadele ediyor. Programda hukukçu, psikolog ve sosyal hizmet uzmanlarına eğitim verildi; 15 sivil toplum kuruluşunun katıldığı çalıştay, e-posta danışmanlık hattı ve HIV 101 eğitimleri düzenlendi. İki derneğin 2020 tarihli raporu da HIV’le yaşayan LGBTİ+’ların haklarına odaklanan Türkiye’deki ilk raporlardan oldu.

Derneğin 2024 tarihli Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Politika Belgesi; ayrımcılıksız hizmet, mahremiyet, beden bütünlüğü ve doğru bilgilenmenin yanı sıra HIV ve cinsel yolla aktarılan enfeksiyon eğitimlerini, güvenilir sağlık kuruluşlarıyla anonim test merkezlerinin güncel tutulmasını ve danışmanlığa yönlendirmeyi öngörüyor; trans ve non-binary kişilerin uyum sürecinde psikolojik ve tıbbi desteğe erişimini ayrıca ele alıyor.

İnsan Hakları Programı arşivinde terapistler için uygulama rehberleri; lezbiyen, gey ve biseksüel danışanlara psikolojik hizmet kılavuzu; intersekslerin beden bütünlüğüne yönelik müdahaleler, transların uyum sürecindeki hukuki ve tıbbi işlemleri, HIV, kişisel sağlık verileri ile engelli, yaşlı ve mahpus LGBTİ+’ların ihtiyaçlarını açıklayan ücretsiz yayınlar bulunuyor.

Sağlık Bakanlığı ile HIV/AIDS ortaklığı

Kaos GL, 2004’te Küresel Fon’un sağlık hizmetlerine erişmekte zorlanan gruplar için oluşturduğu Ulusal AIDS Koordinasyonu’na katılarak eşcinsel ve transların HIV politikalarında temsiliyle güvenli hizmete erişimini savundu. Ekim 2005’te BM HIV/AIDS Tema Grubu ile Sağlık Bakanlığı’nın düzenlediği Uluslararası HIV/AIDS Çalıştayı’nda da gey ve biseksüel erkeklerin cinsel sağlık sorunlarını, ayrımcılığı ve kapsayıcı politika ihtiyacını anlattı.

En somut ortaklık, Nisan 2006-Temmuz 2007’de Ankara’da yürütülen Gökkuşağı Projesi oldu. HATAM arşivinde “T.C. Sağlık Bakanlığı Küresel Fon Türkiye HIV/AIDS Önleme ve Destek Projesi” kapsamında kayıtlı çalışmada Bakanlık ortak olarak yer aldı. Gey ve biseksüel erkeklere korunma bilgisi, yayın, prezervatif ve kayganlaştırıcı sağlandı; Temmuz 2006’daki “Condom Love Party”de sunum ve dağıtım yapıldı.

2007 LGBTİ İnsan Hakları Raporu’na göre Kaos GL, Bakanlık, İnsan Kaynağını Geliştirme Vakfı ve KLİMİK Derneği’nin çalışması kapsamında trans kadınlara prezervatif dağıttı. Polisin bunları “fuhuş delili” sayarak toplaması devlet içindeki çelişkiyi gösterirken rapor, uygulamanın HIV mücadelesine ve kamu sağlığına zarar verdiğini belirtti.

Belediyelerle ortak projeler

Kaos GL ve Siyah Pembe Üçgen İzmir’in “Türkiye’deki Belediyelerin Eşitlik Politikalarının Güçlendirilmesi Projesi”ne Çankaya ve Konak belediyeleri iştirak etti. Çankaya’da 20 müdürlüğün yöneticileri ve çalışanları ile çalışma grubu, sendikacılar, şoförler, zabıta ve Kadın ve Aile Hizmetleri personeline; Konak’ta belediye çalışanlarına insan hakları, toplumsal cinsiyet eşitliği ve ayrımcılıkla mücadele eğitimi verildi. Çankaya Evleri’nde gösterim ve söyleşiler yapıldı; uluslararası konferansta eşit hizmet, eşitlik birimleri, LGBTİ+ istihdamı ve belediye sağlık hizmetlerine ayrımcılıksız erişim tartışıldı.

Mersin Akdeniz Belediyesi’nin ev sahipliğinde, Uluslararası Af Örgütü programı ve Kaos GL desteğiyle düzenlenen eğitimde 11 belediyenin temsilcileri bir araya geldi: Diyarbakır, Van ve Mardin büyükşehirleri ile Çınar, Halfeti, Bozova, Yenişehir, Kayapınar, Konak, Nilüfer ve Şişli. Çalışma hakkı, belediye hizmetleri ve ayrımcılığın ele alındığı programın dışında, Kaos GL farklı tarihlerde Akdeniz Belediyesi çalışanlarını eğitti, belediye de homofobi karşıtı etkinlikleri destekledi. Dernek ayrıca belediyelerin hizmetlerini, stratejik planlarını ve LGBTİ+ ilişkilerini inceleyerek eşitlik eylem planları önerdi.

Nefret suçlarından çalışma hayatına izleme

Kaos GL her yıl nefret suçlarını, medyada nefret söylemini, kamu ve özel sektörde işe alım, işyeri ve terfi ayrımcılığını ile diğer hak ihlallerini raporlayıp işveren, sendika, belediye ve kamu kurumlarına öneriler sunuyor. Dernek 2024’te 35 bilgi edinme başvurusu yaptı, kurum ve belediyelere 45 ziyaret gerçekleştirdi, uluslararası mekanizmalara 56 rapor sundu, 732 kez uzmanlık ve kapasite desteği verdi. Aynı yıl hazırlanan 19 rapor, rehber ve bilgi notunun 8 bin 280 basılı kopyası, 14 şehirdeki kişi ve kuruluşlara ücretsiz olarak dağıtıldı.

LGBTİ derneklerine yönelik "Ailem Güvende" operasyonuna tepki: Sessiz kalmayacağız

İstanbul'da gece yarısı baskınları ve Kaos GL’ye polis operasyonu: Yönetim ve denetim kurulu üyeleri gözaltında