Silivri'de devasa metan sızıntısı: Kısa Dalga iki yıl önce Türkiye'nin çöp sorununu mercek altına almıştı

Kısa Dalga - ABD'li araştırmacıların uydu verileriyle gerçekleştirdiği çalışma, Türkiye'deki çöp depolama alanlarından atmosfere büyük miktarlarda metan gazı salındığını gösterdi. İngiliz The Guardian gazetesinin haberleştirdiği, Euronews'in de 8 Ekim'de aktardığı araştırmaya göre İstanbul'un Silivri ilçesindeki Seymen Katı Atık Depolama Tesisi, Türkiye'de en fazla metan salımı tespit edilen atık depolama alanı oldu.

California Üniversitesi Los Angeles (UCLA) araştırmacılarının Carbon Mapper uydu verileriyle yaptığı incelemede, Silivri'deki tesisten saatte ortalama 7,4 ton metan gazının atmosfere salındığı belirlendi. Bunun küresel ısınmaya etkisi, yaklaşık 1,5 milyon büyük SUV aracın emisyonuna eşdeğer.

Araştırmada Şile'deki çöp depolama alanından da saatte yaklaşık 4 ton metan gazı salındığı tespit edildi. İzmir, Ankara ve Antalya'daki tesislerde de yüksek metan salımları belirlendi.

Kısa Dalga 2024'te çöp dosyasını açmıştı

Türkiye'deki atık yönetimi sorunları, Kısa Dalga'nın iki yıl önce yayımladığı kapsamlı araştırma dosyasında mercek altına alınmıştı.

Gazeteci Mehveş Evin'in hazırladığı ve 5 Ekim 2024'te yayımlanmaya başlayan "Plastik Çöp Dosyası", Türkiye'nin Avrupa'nın en büyük plastik atık ithalatçılarından birine dönüşmesinin arkasındaki ticari ilişkileri, şirketleri, denetim eksikliklerini ve çevresel sonuçları incelemişti.

Araştırmada, Avrupa ülkelerinde geri dönüştürülmek üzere toplanan plastik atıkların bir bölümünün Türkiye'ye gönderildiği, bu atıkların bir kısmının ise geri dönüştürülmek yerine yakıldığı veya depolandığı anlatılmıştı.

Mehveş Evin, araştırmasının sonuçlarını anlattığı videoda şunları söylemişti:

"Başta Avrupa, kimsenin istemediği ve işleyemediği plastikleri bir dönüşüm yalanı altında Türkiye'ye getiriyor. Burada ya yakılıyor ya bir yerlere atılıyor, depolama adı altında. Bu da insan sağlığı ve doğa için çok büyük bir tahribat ve çok büyük bir zarar demek."

Dört bin şirket incelendi, atık tesislerinin haritası çıkarıldı

Kısa Dalga'nın araştırmasının en önemli bölümlerinden biri, Türkiye'deki atık tesislerinin coğrafi dağılımını ortaya koymasıydı.

Veri gazetecisi Pınar Dağ Firth'in katkısıyla yaklaşık 4 bin şirketin verileri incelenmiş, ruhsatlı ve ruhsatsız atık tesislerinin hangi illerde yoğunlaştığı haritalandırılmıştı.

Dosyada yalnızca ithal edilen plastik atıkların miktarı değil, bu ticaretten kazanç sağlayan şirketler ve bunların siyasi ve ticari bağlantıları da araştırılmıştı.

Evin'in aktardığına göre dosyada, Türkiye'nin 2024 yılının ilk üç ayındaki plastik atık ithalatı şirketler ve kaynak ülkeler bazında incelenmiş, İsrail dahil çeşitli ülkelerden devam eden atık ticareti belgelenmişti.

Araştırmada Adana'daki bir atık tesisinin çevresindeki su kaynaklarına etkisi de uydu görüntüleri üzerinden ele alınmıştı.

"Türkiye'de geri dönüşüm bir yalan"

Mehveş Evin, araştırmasında Türkiye'deki geri dönüşüm oranlarının nasıl hesaplandığını da sorgulamıştı.

Çevre alanında çalışan bilim insanlarıyla yaptığı görüşmelere dayanarak, atıkların yakılması ve depolanmasının geri dönüşümle aynı başlık altında değerlendirilmesini eleştiren Evin, resmî geri dönüşüm verilerinin gerçeği ne ölçüde yansıttığı sorusunu gündeme getirmişti.

Evin, araştırmasını anlattığı videoda belediyelerin ve bakanlığın atık yönetimine ilişkin paylaştığı verileri de eleştirerek geri dönüşüm söylemiyle gerçek uygulamalar arasında ciddi farklılıklar bulunduğunu savunmuştu.

Kısa Dalga'nın dosyası, Küresel Araştırmacı Gazetecilik Ağı'nın (GIJN) Türkiye'de 2024 yılının öne çıkan araştırmacı gazetecilik çalışmaları arasında da gösterilmişti.

İBB yetkilisi sızıntıları kabul etti: İyileştirme gerekiyor

İki yıl sonra uluslararası araştırmacıların uydu görüntüleriyle ortaya koyduğu Silivri'deki metan salımı ise Türkiye'deki atık depolama tesislerinin denetimini bir kez daha gündeme taşıdı.

The Guardian'ın haberine göre, Silivri'deki tesisi işleten İstanbul Büyükşehir Belediyesi iştiraki İSTAÇ'ın yetkilileri, kendilerine gösterilen uydu görüntülerindeki büyük metan sızıntıları karşısında şaşkınlık yaşadı.

İSTAÇ yetkilisi Fatih Arslan, sızıntıların henüz üzeri kil tabakasıyla kapatılmamış atık alanlarından kaynaklandığını belirterek iyileştirme yapılması gerektiğini kabul etti.

Her gün yaklaşık 10 bin ton atığın işlendiği tesiste, oluşan metanın bir kısmı toplanarak elektrik üretiminde kullanılıyor. Ancak uydu verileri, mevcut gaz toplama sistemine rağmen büyük miktarda metanın atmosfere karıştığını gösterdi.

Çöp sorunu büyüyor, denetim soruları yanıt bekliyor

Metan, atmosfere salındıktan sonraki ilk 20 yılda karbondioksite göre yaklaşık 80 kat daha güçlü ısınma etkisine sahip bir sera gazı. Çöp depolama alanlarında organik atıkların oksijensiz ortamda ayrışması sonucunda ortaya çıkıyor.

Silivri'deki yeni bulgular ile Kısa Dalga'nın 2024'te yayımladığı araştırma aynı tesisleri veya aynı kirletici maddeleri incelemese de Türkiye'deki atık yönetiminin farklı sorunlarına işaret ediyor.

Kısa Dalga'nın dosyası plastik atık ticaretini, geri dönüşüm iddialarını ve tesislerin çevresel etkilerini sorgularken, yeni uydu araştırması çöp depolama tesislerinden kaynaklanan sera gazı salımının boyutlarını ortaya koyuyor.

Mehveş Evin, iki yıl önce yayımlanan araştırmasını tanıttığı videonun sonunda şu sözleri kullanmıştı:

"Belki sizler bu dosyayı paylaşarak sorumluların hesap vermesini sağlayabilirsiniz, talep edebilirsiniz. Çünkü biz herkesi isimleriyle ortaya koyduk, kimseden ses çıkmadı. Ama bu sorun yok olmadı, büyüyerek devam ediyor."