Almanya aşırı sağcı parti AfD'yi yasaklamayı tartışıyor, AfD ise oyunu katlıyor

YUNUS ÜLGER

Çoğu Batı Avrupa ülkesinde yükselen aşırı sağ dalgası, Almanya'da biraz geç başladı, ama son dört beş yılda epeyce hız kazandı. Aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) partisinin, şu anda önlemez gibi görünen yükselişi sürüyor. Geçen yılın şubat ayında yapılan Federal Meclis Seçimi'nde yüzde 20,8 oranında oy alan partinin oyu, Infratest dimap'ın son kamuoyu yoklamasına göre yüzde 24 dolayında görünüyor. AfD, bu oranla oyu yüzde 26 dolayında görünen Hristiyan Birlik Partileri'nden (CDU/CSU) sonra ikinci sırada bulunuyor. 163 yıl önce kurulan Almanya'nın en eski partisi Sosyal Demokrat Parti'nin (SPD) oyu ise sadece yüzde 15 dolayında görünüyor.

Doğu eyaletlerinde birinci parti konumunda

8 Mart'ta Baden Würtemberg, 22 Mart'ta da Rheinland Pfalz eyaletinde eyalet meclisi seçimi yapılacak. Bu iki eyalette de AfD oyunu ikiye katlamış görünüyor. Wahlrecht.de internet sitesinde yer alan anket verilerine göre AfD'nin oyu Baden Württemberg'de yüzde 20 dolayında. Parti, 2021'de yapılan seçimde yüzde 9,7 oy almıştı. Bu eyalette 2011 yılından beri Yeşiller partili Winfried Kretschmann'ın başbakanlığında CDU ile koalisyon hükümeti iktidarda bulunuyor. Yeşiller, büyük bir olasılıkla bu seçimde ülkede eyalet düzeyinde ilk başbakanlığını kaybedecek. Partinin oyu, bir önceki seçimdeki yüzde 32,6'dan yüzde 26'ya düşmüş görünüyor. Bu eyalette Yeşiller'in başbakan adayı partinin eski eşbaşkanı ve eski Federal Tarım Bakanı Cem Özdemir.

AfD, 1991 yılından bu yana SPD'nin başbakanlığı elinde bulundurduğu Rheinland Pfalz eyaletinde de bir önceki seçime göre ankentlerde oyunu epeyce artırmış görünüyor. 2021'de yapılan eyalet meclisi seçiminde yüzde 8,3 oranında oy almış olan partinin oyu yüzde 18'e kadar yükselmiş. Geçen seçimde yüzde 35,7 oranında oy ile birinci parti olan SPD'nin oyu anketlerde yüzde 26'ya kadar gerilemiş. Büyük bir olasılıkla eyalet başbakanlığı oyu anketlerde yüzde 29 dolayında görünen CDU'ya geçecek.

Saksonya Anhalt ve Mecklenburg Vorpommern eyaletlerinde yüzde 40'a yaklaşıyor

AfD, Almanya genelinde oyunu sürekli artırıyor, eski Doğu Almanya eyaletlerinde çok daha fazla artırıyor. Bu eyaletlerde Sol Parti'nin (die Linke) seçmenlerini kendine çekiyor, dolayısıyla Sol Parti'nin oyu da azalıyor. İki Almanya'nın hala ruhça birleşmediği bir dönemde, AfD'nin Doğu'nun kimlik kartı haline geldiğini söylemek pek yanlış olmaz.

Bu iki eyalette gelecek eylülde eyalet meclisi seçimi yapılacak. Yine wahlrecht.de internet sitesinin verilerine göre, AfD'nin oyu Saksonya Anhalt eyletinde yüzde 39 dolayında görünüyor. 2021'de yapılmış olan seçimde parti yüzde 20,8 oranında oy almıştı. Mecklenburg Vorpommern eyaletinde ise oyu anketlerde yüzde 37 dolayında. Bir önceki seçimde yüzde 16,7 oranında oy almıştı.

“Aşırı sağcı tehlike”

AfD'nin oyu artma eğilimini sürdürürken ülkenin iç istihbarat kuruluşları Federal Anayasa Koruma Dairesi ile Brandenburg, Saksonya, Saksonya Anhalt, Thüringen, Saarland, Rheinland Pfalz ve Aşağı Saksonya eyalet anayasa koruma daireleri, partiyi “aşırı sağcı tehlike” olarak sınıflandırdı. Bu sınıflandırmalara karşı AfD dava açmış bulunuyor.

Son olarak iki hafta önce AfD'yi aşırı sağcı olarak sınıflandıran Aşağı Saksonya eyaletinin SPD'li İçişleri Bakanı Daniel Behrens, AfD'nin toplum için tehlike oluşturduğunu söyledi. Eyalet Anayasa Koruma Dairesi'nin bunu tespit ettiğini belirtip, “Ülke için en büyük tehlike aşırı sağdan geliyor” görüşünü ifade etti.

Yasaklama konusunda görüş ayrılıkları var

İç istihbarat kuruluşlarının AfD'yi “aşırı sağcı tehlike” olarak sınıflandırmasına paralel olarak partiyi yasaklama tartışmaları ve girişimleri sıkça gündeme geliyor. Ne var ki, bu konuda partiler ve uzmanlar arasında görüş ayrılıkları var. Uzmanlar, Almanya'da parti yasaklamanın kolay olmadığını hatırlatıyor, ayrıca olası davanın en az üç yıl süreceğini belirtiyor. Sol Parti dışında, partilerin yönetim kademesi de yasaklama fikrine sıcak bakmıyor, AfD ile siyasi mücadeleye ağırlık verilmesini öneriyor.

Bununla birlikte CDU'lu Marco Wanderwitz'in girişimiyle farklı partilerden 123 dolayında federal milletvekilinin başlattığı AfD'yi yasaklama girişimi bulunuyor. Geçen yılın başında AfD'yi yasaklamak için oylama yapılması önergesi yeterli çoğunluğu bulamamıştı. Ardından Federal Meclis seçimi dolayısıyla girişim çalışmalarına ara verdi. Almanya'da parti yasaklamak için Federal Anayasa Mahkemesi'ne Federal Meclis, Eyalet Temsilciler Meclisi ile Federal Hükümet başvurabiliyor.

Girişimi yeniden canlandırmak istediklerini belirten SPD'li Carmen Wegge, AfD'yi yasaklatmak için titizlikle hukuksal değeri olan kanıt toplayacaklarını açıkladı. Girişimden Yeşiller partili İrene Mihaliç ise AfD'nin Putin'in “Troya Atı” olduğunu, Çin ve Rusya gibi otoriter rejimlere yakınlık duyduğunu hatırlattı.

Dobrindt: “AfD ile siyasi mücadele edilmesinden yanayım”

Hristiyan Sosyal Birlik (CSU) partili Federal İçişleri Bakanı Alexander Dobdrindt, AfD'yi yasaklama fikrine sıcak bakmıyor. Augsburger Allgemeine gazetesi ile yaptığı söyleşide, AfD ile siyasi yollardan mücadele edilmesinden yana olduğunu söyledi. Federal Hükümetin, AfD'yi büyüten sorunları çözme yolunda doğru adımlar attığını ifade etti. Ayrıca, Almanya'da parti yasaklamanın zor olduğunu hatırlattı.