Almanya, son İran Şahı'nın oğlu Rıza Pehlevi'ye yatırım yapıyor

Yunus Ülger

Geçen hafta sonu Almanya'nın Münih kenti, Güvenlik Konferansı ile birlikte tarihinde pek sık görmediği büyük bir gösteriye sahne oldu. Avrupa'nın birçok ülkesinden gelen İranlı rejim karşıtları Münih'te İslami rejimi protesto etti. Polisin verilerine göre The Munich Circle adlı kuruluş tarafından düzenlenen gösteriye 250 bin dolayında kişi katıldı. Katılımcı sayısının yüksek olmasının yanı sıra gösterinin diğer önemli yanı, son İran Şahı'nın oğlu Rıza Pehlevi'nin gösteride konuşması oldu.

Pehlevi, daha önce yaptığı gibi ABD Başkanı Donald Trump'tan İslami rejimi devirmesi için İran'a askeri müdahale talebini yineledi. Bu müdahalenin İran'da demokratik bir rejimin yolunu açacağını savundu. Kendisinin de demokrasiye geçiş süresinde rol üsteleneceğini söyledi.

Pehlevi: “İnsanlar sokaklarda beni çağırıyorsa buna hayır mı diyeyim?”

Son Şah'ın oğlu, yalnızca rejim karşıtı gösteriye katılmakla kalmadı. Davetli olduğu Münih Güvenlik Konferansı'nda da CNN'nin tanınmış gazetecilerinden babası İranlı olan Christiane Amanpour ile söyleşi yaptı. Çocukluğu İran'da geçmiş olan Amapour'un ilk sorusu doğrudan, “İran Kralı olmak istiyor musunuz?” oldu. Alman Birinci Televizyonu'nun (ARD) aktardığına göre Pehlevi, bu soruya dolambaçlı bir yanıt verdi, ağzından “Hayır” yanıtı çıkmadı. Pehlevi, demokrasiye geçiş döneminde rol üstlenebileceğini söyledi, “Göstericiler sokaklarda beni çağırıyorsa, buna hayır mı diyeyim?” dedi. Oysa daha önce ARD ile bir söyleşide, İran'a dönmek gibi niyeti olmadığını söylemişti.

Pehlevi, Federal Meclis Dışişleri Komisyonu Başkanı Laschet ile görüştü

İran'da rejim karşıtı gösterilerin başlamasından bu yana Alman medyası, Almanya'daki rejim karşıtı gösterilere geniş yer veriyor. Bu bağlamda özellikle sağ basında Pehlevi'nin demeçleri de sıkça yer alıyor. Federal Hükümet'in büyük ortağı Alman Hristiyan Demokrat Birlik Partisi (CDU) politikacıları Pehlevi ile temas kuruyor. Bunlardan ülkenin nüfusça en büyük eyaleti Kuzey Ren Vestfalya'nın (NRW) eski Başbakanı ve Federal Meclis Dışişleri Komisyonu Başkanı Armin Laschet, Pehlevi ile bir araya geldi.

Facebook sayfasında Pehlevi ile görüşmesinden ve Münih'teki gösteriden fotoğraflar paylaşan Laschet, şunları yazdı:

“Münih'te 250 bin kişi barışçı bir biçimde Molla rejimine karşı gösteri yaptı. Dünya genelinde de milyonlarca kişi Molla rejimini protesto etti. Cesur İran halkı bizim de desteğimizi hak ediyor. Pehlevi, İran'ın geleceği için fikirler üretiyor. Bu, Orta Doğu'nun barış ve işbirliği bölgesine dönüşmesi için önemli.” Daha önce de CDU'nun Dış Politika Sözcüsü Roderich Kiesewetter, Pehlevi ile video bağlantılı bir görüşme yapmış, görüşmeyi “verimli” olarak nitelemişti.

Bütün bunları alt alta koyunca, Almanya'nın da ABD gibi İran'daki rejimin devrilmesinden yana olduğunu, en azından geçiş dönemi için Rıza Pehlevi'yi düşündüğünü söylemek hiç yanlış olmaz. Alman medyasının, özellikle de sağ basının Alman Hükümeti'nin bu politikasına destek verdiği anlaşılıyor. Birkaç sol eğilimli gazete dışında, Pehlevi seçeneği konusunda olumsuz bir yoruma rastlamadım. Partilerden de bu konuda farklı bir görüş açıklaması olmadı.

Taz gazetesi: “Pehlevi'ye destek yanlış yol”

Berlin'de yayınlanan sol eğilimli die Tageszeitung (taz) gazetesi, Pehlevi seçeneğini eleştiren gazetelerden biri. Daniel Bax imzalı yorumda, Pehlevi seçeneğinin “yanlış yol” olduğu belirtildi. Bax, buna gerekçe olarak, Pehlevi'nin babasının kıyımlarını eleştirmediğini, aşırı sağcıların da kendisini desteklediğini yazdı. Ayrıca, Pehlevi'nin İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ile ABD Başkanı Donald Trump'ı desteklediğini hatırlattı. Bu ikisinin İran'a askeri müdahaleden yana olduğunu, olası askeri müdahalenin İran için bir felaket olacağını, dışardan rejim değişikliği dayatmasının başarılı olamayacağını ifade etti.

İran Ulusal Direniş Konseyi: “Pehlevi'nin Münih Güvenli Konferasına daveti, yüzümüze atılmış bir tokat”

1981'de Paris'te kurulan İran Ulusal Direniş Konseyi, Pehlevi'nin Münih Güvenlik Konferansı'na davet edilmesini eleştirdi, daveti, “yüzlerine atılmış bir tokat” niteledi. Frankfurter Rundschau gazetesine konuşan Konsey Sözcüsü Sahar Sanaie, “Son diktatörün oğlu, babasının İran halkına ve ülkedeki etnik gruplara kıyımını eleştirmedi. Kendisi bir umut değil, tersine muhalefet bölücüsüdür” görüşünü ifade etti. Geçen hafta sonu Berlin'de İran Ulusal Direniş Konseyi'nin düzenlediği rejim karşıtı gösteriye 10 bin dolayında kişi katılmıştı. Göstericiler, “Molla da istemiyoruz, Şah da istemiyoruz” sloganları atmıştı.

*Fotoğraflar: Laschet'in Facebook sayfasından

Yunus Ülger, Ankara Üniversitesi Basın Yayın Yüksekokulu ile Almanya'da Bochum Ruhr Üniversitesi'nde gazetecilik, iletişim ve toplum bilimleri öğrenimi yaptı. Gazeteciliğe Almanya'da başladı, Türkiye’de Hürriyet, Sabah, Köln Radyosu ile Gazete Duvar için çalıştı. Ülger'in halk ozanı Neşet Ertaş hakkında, Neşet Ertaş - Kentin Tezenesi kitabı 2021 yılında Ankara'daki Anı Yayıncılık tarafından yayımlandı.