Uyuşturucu çıkmazı-1: Kamu harcamaları yükseldi, sentetik uyuşturucu kullanımı arttı

Songül KARADENİZ

Türkiye’de uyuşturucu ile mücadeleye yönelik kamu harcamaları 2023’te yüzde 62,5 artarak 6,9 milyar TL’ye ulaştı. Türkiye Uyuşturucu Raporu’na göre, son yıllarda uyuşturucu bağlantılı olaylar ve şüpheli sayılarında keskin bir yükseliş yaşanırken, özellikle sentetik uyuşturucular ve ilaç kaçakçılığı endişe verici boyutlara ulaştı. Eroin yakalamalarında düşüş görülse de esrar, kokain ve metamfetamin gibi maddelere yönelik operasyonlar artış gösterdi. Sentetik ecza/ilaç yakalamalarındaki yüzde 129’luk artışı değerlendiren Muğla Eczacılar Odası Yönetim Kurulu Başkanı Saim Korkmaz, sağlık ürünlerinin eczane dışında internet ortamında satılmasının ilaçlarda ve takviye ürünlerde sahteciliği arttırdığını belirtti.

Uyuşturucu ile mücadele alanında yapılan kamu harcamaları 2023’te bir önceki yıla oranla yaklaşık yüzde 62,5 artarak 6.9 milyar Türk lirasına ulaştı. Türkiye Uyuşturucu Raporu’na göre 2007’de 13 bin 692 olan toplam olay sayısında 2023’e gelindiğinde, yani aradan geçen 16 yılda yüzde bin 739’luk bir artış kaydedildi. 2013 ile kıyasladığımızda ise 98 bin 933 olan toplam olay sayısı 2023’te yüzde 154’lük bir artışla 251 bin 851’e kadar yükseldi. Raporda 2023 yılındaki olay sayısının yüzde 82,6’sının “kullanma amaçlı uyuşturucu madde satın almak/kabul etmek/ bulundurmak” türünde gerçekleştiği bilgisine yer veriliyor. Şüpheli sayılarında ise bu oran aynı suç türü için yüzde 76,7.

Ayrıca 2022’de 313 bin 786 olan şüpheli sayısı 2023’te yüzde 0,1’lik azalış, olay sayısı ise yüzde 2,2’lik artış eğilimi gösterdi.

2023’te eroin 3 kategoride de azaldı

Eroin maddesine dair verileri incelediğimizde hem olay ve şüpheli hem de yakalanan miktar bazında düşüş gösteren tek madde olduğu göze çarpıyor. Yakalama miktarı baz alındığında geçen seneye göre yüzde 58,42’lik, şüpheli sayılarında yüzde 37,03’lük, olay sayısında ise yüzde 36,50’lik bir azalma görülüyor. Özellikle Afganistan’da Nisan 2022 itibariyle Taliban yönetiminin her türlü yasa dışı uyuşturucu ekimi ve üretimini yasaklaması sonrasında yaşanan azalmanın etkisini 2023 yılı verilerinde de görebiliyoruz.

Olay ve şüpheli sayısı artarken yakalama miktarı %42,5 azaldı

Captagon maddesine dair verilere bakıldığında ise sadece yakalama miktarında yüzde 42,53’lük azalma görülüyor. Türkiye’deki yakalama oranlarındaki azalma eğilimi INCB’nin 2023 yıllık raporunda Türkiye'deki yakalamalardaki düşüş ile Avrupa Birliği'ndeki yakalamalardaki artış arasında muhtemel rotaların değişiminden kaynaklı bir ilişki olabileceği değerlendiriliyor. Alman polisi, Temmuz 2023'te ülke tarihindeki en büyük sahte captagon laboratuvarını çökertti. Avrupa'nın uyuşturucu kaçakçılığındaki rolüne ilişkin raporlar, Türkiye'nin 2017-2018 yıllarında kaydettiği yüksek amfetamin yakalamalarının kaçakçılık rotalarındaki değişimle Avrupa'ya kayabileceğini ortaya koyuyor.

Özellikle Suriye ve Lübnan’da kaçakçılığı yoğun şekilde yapılan captagon maddesinin, Haziran 2023’te BBC’de yayınlanan bir haberde Suriyeli üst düzey yetkililerin rolü de ortaya çıkarılmıştı. Ayrıca bu araştırmada Captagon Kralı lakabına sahip Hassan Muhammad Daqqou’nın Suriyeli üst düzey yetkililerle bağlantısına da yer veriliyor. Tüm bu veriler bu bölgelerdeki yakalama oranları ve siyasi ortamın da değişkenliğiyle rotalara etkisini gösteriyor.

2023 yılı verilerinde düşüş kaydedilen bir diğer madde ise metamfetamin oldu. 2022’de 77 bin 765 olan olay sayısında yüzde 15,4’lük azalışla 65 bin 800’e düştüğü, şüpheli sayılarının ise yüzde 12,5’lik bir azalmayla 88 bin 583 olduğu gözleniyor. Yakalama miktarının ise 16 bin 210 kilogramdan 21 bin 912’ye çıktığı görülüyor.

Esrar ve skunk yakalama istatistiklerine gelindiğinde ise sadece artış eğilimi görülüyor. 2023 yılında olay sayısı 87 bin 268, şüpheli sayısı 113 bin 390, kilogram bazındaki yakalamalar ise 99 bin 294’e ulaştı. Yıllar içinde yüz bini aşan şüpheli sayıları 2013, 2019 ve 2023’te kaydedildi. En yüksek yakalama miktarı ise 274 bin 380 kilogram ile 2013’te yaşandı.

Tüm kategorilerde artış gözlenen bir diğer madde ise kokain oldu. 2023 yılında bu maddenin olay sayısı 4 bin 650, şüpheli sayısı 7 bin 26, kilogram bazında yakalama miktarı 2 bin 502’yi buldu.

MDMA/Ecstasy yakalama verilende de yine benzer şekilde bir artış gözlendi. En yüksek oranın 9 bin 758 ile 2018’de gerçekleştiği olay sayısı 2023’te 5 bin 727’ye geriledi. Yine en yüksek miktara ulaşılan 2018 yılında 14 bin 219 şüpheli sayısı mevcutken 2023’te bu sayı 8 bin 908’i buldu. Adet başına yakalama miktarı ise en yüksek oranı 11 milyon ile 2020’de kaydederken, 2023’te 5.2 milyon ile yarı yarıya bir oranda azaldı.

Sentetik kannabinoidler olay sayısı 2023’te bir önceki yıla göre yüzde 152 artışla 28 bin 313 oldu. Şüpheli sayısı yüzde 149 artışla 36 bin 217, yakalama miktarı kilogram bazında yüzde 89 artışla bin 994 oldu. 2011 yılından itibaren tutulan verilere bakıldığında en yüksek oranın 30 bin 63 olay sayısı, 41 bin 56 şüpheli sayısı ve 2 bin 251 yakalama miktarıyla 2021’de yaşandığını görülüyor.

Sentetik ecza/ilaç yakalama miktarı 2023’te %129 arttı

Sentetik Ecza/İlaç Yakalama Miktarları verilerini incelediğimizde, 2023 yılında bir önceki yıla göre yüzde 129’luk bir artışla toplamda 23,9 milyon tablet yakalandığı görülüyor. Bu yakalama miktarları arasındaki artışlar içindeki en yüksek oran. Olay Sayıları ise 2022’de 26 bin 480 iken yüzde 22,5’lik bir artışla 32 bin 437’ye yükseldi. Şüpheli Sayıları ise 2021’de 22 bin 680 iken 2022’de 35 bin 114, 2023’te ise bir önceki yıla göre yüzde 33,2’lik bir artışla 46 bin 761’e yükseldi. Raporda Sentetik Ecza/İlaç ile ilgili istatistiklere 2016 yılı itibariyle yer veriliyor.

Ayrıca söz konusu raporda küreselleşme ile standart dışı, sahte veya onaylanmamış ilaçların üretimi ve tüketiminin, giderek büyüyen bir halk sağlığı problemine yol açtığına değiniliyor. Modern ulaşım ağlarının genişlemesi, internetin yaygınlaşması ve düşük maliyetli iş gücüyle Çin ve Hindistan gibi ülkelerdeki kimya ve ilaç endüstrisinde yaşanan hızlı gelişmelerle, bu alanda büyük bir pazarın oluşmasına yol açıldığı da belirtiliyor. Eczanelerdeki ilaç satış ve denetim prosedürlerinin yeterli olduğunu belirten Muğla Eczacılar Odası Yönetim Kurulu Başkanı Saim Korkmaz, bu ilaçlara ait reçeteleri yazan hekimlerde denetim prosedürlerinin daha çok sıkılaştırılması gerektiğini ifade etti.

Ayrıca sentetik ecza/ilaç yakalamalarındaki artışa dair değerlendirme yapan Saim Korkmaz, son dönemde özellikle sağlık ürünlerinin eczane dışında internet ortamında satılmasının ilaçlarda ve takviye ürünlerde sahteciliği arttırdığına değindi. Denetim eksikliklerinin de bu duruma çanak tuttuğunu vurgulayan Korkmaz, “Bu durum toplum sağlığı ve güvenliğini çok ciddi anlamda olumsuz etkilemektedir. Dolayısıyla sağlığa ait tüm ürünlerin sadece eczanelerden alınması konusunda toplumsal farkındalık oluşturmak için kamu ve sivil toplum örgütleri ile ortak çalışmalar yapılmalıdır” dedi.