Devletin 2 yıllık denetimi: Metal sektöründe 135 bin mevzuat ihlali, patlayıcı ortamlarda teftişe rağmen 277'si düzeltilmedi

GÜLSEVEN ÖZKAN

İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 9 Kasım’da meydana gelen patlamada 18 işçi yaşamını yitirdi, 14 işçi yaralandı. Fabrikanın çelikhane bölümünde, elektrik ark ocağında yürütülen bakım çalışmaları sırasında yaşanan olayda, ilk incelemelere göre düşen malzemenin doğal gaz ve oksijen borularını koparması sonucu patlama meydana geldiği açıklandı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, 9 Kasım’da yaptığı açıklamada ilk bulguların bu yönde olduğunu bildirdi. Adalet Bakan Yardımcısı Can Tuncay ise 10 Kasım’da yaptığı açıklamada, Adli Tıp incelemelerinde yaşamını yitiren işçilerin ölüm nedeninin karbonizasyon derecesine ulaşan yanıklar olarak belirlendiğini açıkladı.

HABAŞ’ta işçi ölümleri ilk kez yaşanmıyor. Patlamadan önceki haftalarda da aynı fabrikada iki işçi yaşamını yitirmişti. 21 Ekim’de taşeron Akyaka firmasında çalışan 55 yaşındaki Hakan Doğan, yaklaşık 8 metre yükseklikten düşerek hayatını kaybetti. 5 Kasım’da ise 20 yaşındaki taşeron işçi Eyüp Eğinli, iş makinesi lastiğine hava basıldığı sırada lastiğin patlaması sonucu yaşamını yitirdi. Böylece fabrikada 21 Ekim’den itibaren üç ayrı olayda işçi ölümleri yaşandı.

Fabrikada daha önceki yıllarda da patlama ve iş kazaları meydana geldi. 2018 yılında elektrik ark ocağında yaşanan patlamada beş işçi yaralanırken, aynı yıl sürekli döküm makinesindeki patlamada üç işçi ağır yaralandı. 2019 yılında ise çelikhane bölümünde pota taşıma aracının devrilmesi sonucu 11 işçi yaralandı.

HABAŞ’ın kendi raporunda itiraf: İş kazası oranı yüzde 56 arttı

HABAŞ'ın kendisine ait 2025 yılı Sürdürülebilirlik Raporu'nda yer alan iş sağlığı ve güvenliği verileri de iş kazalarındaki artışı ortaya koydu. Rapora göre, şirket çalışanlarında kayıp günlü iş kazası sayısı 2024'te 109 iken 2025'te 146'ya yükseldi. Bu sayı alt işveren (taşeron) çalışanlarında ise 38'den 83'e çıktı. Böylece şirket ve alt işveren çalışanlarında toplam kayıp günlü iş kazası sayısı 147'den 229'a yükselerek yaklaşık yüzde 56 arttı. Şirket çalışanlarındaki artış yüzde 34 olurken, taşeron çalışanlarındaki artış yüzde 118'i aştı. Raporda ayrıca 2025 yılı için iş kazası sıklık oranı (LTIFR), şirket çalışanlarında 22, alt işveren çalışanlarında ise 39,34 olarak açıklandı.

Yalnızca ekim ayında en az 193 işçi hayatını kaybetti

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi’nin (İSİG) 10 Kasım’da yayımladığı Ekim 2026 İş Cinayetleri Raporu’na göre, ülke genelinde yalnızca ekim ayında en az 193 işçi hayatını kaybetti. Böylece 2026 yılının ilk 10 ayında iş cinayetlerinde yaşamını yitiren işçi sayısı en az 1.930’a ulaştı.

HABAŞ’taki patlama ve daha önce aynı fabrikada yaşanan ölümler, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin ne ölçüde uygulandığı sorusunu yeniden gündeme getirdi. Peki, metal sektöründe Bakanlığın yaptığı denetimlerde hangi eksiklikler tespit edildi, işverenlere verilen sürelerin ardından bu eksikliklerin ne kadarı giderildi?

2024’te 30 ilde 1.612 işyeri denetlendi

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı’nın 2024 yılı Metal Sektöründe İş Sağlığı ve Güvenliği Programlı Teftiş Raporu'na göre, 30 ilde toplam 1.612 farklı işyerinde denetim gerçekleştirildi. Teftişlerde 136 bin 440 çalışana ulaşıldı.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında iki aşamalı yürütülen programlı teftişlerin ilk aşamasında toplam 50 bin 519 mevzuata aykırılık tespit edildi.

En fazla aykırılık, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ile İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik kapsamında belirlendi. İş ekipmanlarının kullanımına ilişkin düzenlemelerde 24 bin 734, işyeri bina ve eklentilerine ilişkin düzenlemelerde ise 10 bin 500 aykırılık kayda geçti.

Raporda, tespit edilen aykırılıkların yüzde 95’inin işverenler tarafından giderildiği belirtildi. Ancak 2 bin 882 aykırılığın giderilmediği kaydedildi. Bu aykırılıklar nedeniyle toplam 72 milyon 525 bin 743 lira idari para cezası uygulandı.

2025’te aykırılık sayısı 84 bin 502’ye çıktı

Bakanlığın 2025 yılı Metal Sektöründe İş Sağlığı ve Güvenliği Programlı Teftişi Genel Değerlendirme Raporu ise bir sonraki yılın denetim sonuçlarını ortaya koydu.

Türkiye genelinde 37 ilde, 10 ay süren programlı teftişler kapsamında 2 bin 448 işyeri denetlendi. Denetimlerde 40 bin 340 kadın, 168 bin 924 erkek ve 39 genç çalışan olmak üzere toplam 209 bin 303 çalışana ulaşıldı. Ayrıca 2 bin 171 çırak ve 2 bin 631 stajyer de teftiş kapsamına alındı.

Programa alınan 91 işyerinde ise işyerinin kapalı veya gayri faal olması, adres değişikliği gibi nedenlerle denetim gerçekleştirilemedi.

2025 yılı raporuna göre, ilk teftişlerde toplam 84 bin 502 mevzuata aykırılık tespit edildi. İşverenlere eksiklikleri gidermeleri için süre verildi. Takip denetimlerinde 80 bin 497 aykırılığın giderildiği, 4 bin 5 aykırılığın ise devam ettiği belirlendi.

Böylece ilk denetimlerde tespit edilen aykırılıkların yüzde 95,26’sı giderilirken yüzde 4,74’ü devam etti.

Ancak takip denetimlerinde yalnızca önceki eksikliklerin giderilip giderilmediği kontrol edilmedi. Son teftişlerde 686 yeni mevzuata aykırılık daha tespit edildi.

İlk denetimlerden sonra giderilmeyen 4 bin 5 aykırılıkla yeni tespit edilen 686 aykırılık birlikte değerlendirildiğinde toplam 4 bin 691 aykırılık için 1.028 işyerine idari para cezası uygulanması önerildi.

Önerilen toplam idari para cezası 178 milyon 329 bin 616 lira oldu. Raporda ayrıca hayati tehlike oluşturan hususlar nedeniyle dört işyerinin bir bölümünde veya tamamında işin durdurulmasına karar verildiği belirtildi.

En fazla aykırılık iş ekipmanlarında

2025 yılı raporunda mevzuata aykırılıkların dağılımında ilk sırada iş ekipmanlarının kullanımına ilişkin düzenlemeler yer aldı.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında çıkarılan yönetmeliklere ilişkin toplam 79 bin 303 aykırılık tespit edildi. Bunların 75 bin 674’ü giderilirken 3 bin 629 aykırılığın devam ettiği belirlendi.

Devam eden aykırılıkların 2 bin 46’sı, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamındaydı.

Bu yönetmelik kapsamında ilk denetimlerde 41 bin 860 aykırılık tespit edildi. Takip denetimlerinde 39 bin 963’ü giderilirken 1.897’sinin devam ettiği belirlendi. Son denetimlerde ise 149 yeni aykırılık daha tespit edildi.

Böylece iş ekipmanlarına ilişkin devam eden ve yeni tespit edilen aykırılıkların toplamı 2 bin 46’ya ulaştı. Bu başlıkta 72 milyon 307 bin 344 lira idari para cezası uygulanması önerildi. Söz konusu tutar, 2025 yılında metal sektörü programlı teftişlerinde önerilen toplam cezanın yaklaşık yüzde 41’ini oluşturdu.

Patlayıcı ortamlar, acil durumlar ve risk değerlendirmelerinde eksiklikler

HABAŞ’taki patlamanın ardından 2025 yılı raporunda özellikle dikkat çeken başlıklardan biri, patlayıcı ortamların tehlikelerinden korunmaya ilişkin tespitler oldu.

Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında ülke genelinde ilk denetimlerde 4 bin 391 aykırılık belirlendi. Bunların 4 bin 156’sı giderilirken 235 aykırılığın devam ettiği görüldü. Son denetimlerde 42 yeni aykırılık daha tespit edildi.

Böylece devam eden ve yeni belirlenen aykırılıkların toplamı 277’ye ulaştı. Bu başlıkta 9 milyon 285 bin 147 lira idari para cezası uygulanması önerildi.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik kapsamında ilk teftişlerde 4 bin 881 aykırılık tespit edildi. Bunların 4 bin 797’si giderilirken 84’ünün devam ettiği belirlendi. Son denetimlerde sekiz yeni aykırılık daha kayda geçti. Toplam 92 aykırılık için 2 milyon 918 bin 189 lira ceza önerildi.

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında ise ilk teftişlerde 1.992 aykırılık belirlendi. Bunların 1.936’sı giderilirken 56’sı giderilmedi. Son teftişlerde 18 yeni aykırılık daha tespit edildi. Böylece toplam 74 aykırılık için 2 milyon 378 bin 766 lira ceza önerildi.

İşyeri binaları ve eklentileri de denetimlerde öne çıkan başlıklardan biri oldu. İlgili yönetmelik kapsamında ilk teftişlerde 15 bin 986 aykırılık belirlendi. Bunların 14 bin 929’u giderilirken 1.057’sinin devam ettiği görüldü. Son denetimlerde 127 yeni aykırılık daha tespit edildi. Toplam 1.184 aykırılık için önerilen idari para cezası 41 milyon 946 bin 755 lira oldu.

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik kapsamında da ilk denetimlerde 5 bin 338 aykırılık tespit edildi. Bunların 5 bin 163’ü giderilirken 175’i devam etti. Son denetimlerde 34 yeni aykırılık daha belirlendi. Toplam 209 aykırılık için 7 milyon 910 bin 61 lira ceza önerildi.

Kişisel koruyucu donanımların kullanımına ilişkin yönetmelikte ise ilk denetimlerde 1.626 aykırılık tespit edildi. Bunların 1.594’ü giderilirken 32’si devam etti. Son denetimlerde 12 yeni aykırılık daha belirlendi. Toplam 44 aykırılık için 1 milyon 410 bin 458 lira ceza önerildi.

Müfettişler: Risk değerlendirmeleri işyerine özgü hazırlanmıyor

2025 yılı raporunda yalnızca sayısal tespitlere değil, iş müfettişlerinin denetimler sırasında gözlemlediği sorunlara da yer verildi.

Müfettişlerin değerlendirmelerine göre, denetlenen işyerlerinde risk değerlendirmesi çalışmaları çoğunlukla bir prosedür olarak görülüyor. Değerlendirmelerin, işyerinde yapılan işin niteliği, kullanılan ekipmanlar ve fiili çalışma koşulları dikkate alınmadan genel ve soyut ifadelerle hazırlandığı belirtildi.

İşyerine özgü tehlike ve risklerin değerlendirmelere yeterince yansıtılmadığı, makine ve ekipman değişikliği ya da kapasite artırımı gibi değişikliklerin ardından risk değerlendirmelerinin güncellenmediği kaydedildi.

Müfettişler, risk değerlendirmesinde belirtilen önlemlerin takibinin yapılmasının önemini işverenlere, işyeri yöneticilerine ve iş güvenliği profesyonellerine anlattı.

Periyodik ekipman kontrollerinde de eksikliklerin sürdüğü belirtildi. Kaldırma ve iletme ekipmanları, basınçlı kaplar, tesisatlar, tezgâhlar, endüstriyel raflar ve kapılar gibi periyodik kontrole tabi ekipmanların bulunduğu işyerlerinde, İSG-KÂTİP sistemi üzerinden sözleşme yapılması ve uygun formatta rapor düzenlenmesi konusunda sorunlar tespit edildi.

Raporda yangın ve acil durum önlemlerine de dikkat çekildi. İşyerlerinin kuruluş aşamasında ve itfaiye raporu düzenlenmeden önce gerekli fiziki şartların eksiksiz yerine getirilmesi gerektiği belirtildi. Zaman içinde yapılan yapısal veya kullanım amaçlı değişikliklerden sonra yangın güvenliği tedbirlerinin güncelliğinin korunması ve yetkili idarelerce düzenli denetim yapılması gerektiği ifade edildi.

2024 genel teftişlerinde 148 bin 276 aykırılık

Bakanlığın 2024 yılına ilişkin genel teftiş verileri de işyerlerindeki mevzuata aykırılıkların boyutunu ortaya koydu.

2024 Yılı Teftiş Faaliyetleri Genel Faaliyet Durumu Raporu'na göre, yıl boyunca işyerlerine 79 bin 826 ziyaret gerçekleştirildi. Bu ziyaretler sonucunda 12 bin 583 rapor düzenlendi ve toplam 1 milyon 800 bin 945 işçiye ulaşıldı.

Genel teftişlerde 148 bin 276 mevzuata aykırılık tespit edildi. Bunların 134 bin 950’si teftiş sürecinde giderilirken 13 bin 326 aykırılığın giderilemediği kaydedildi. Raporda aykırılıkların giderilme oranı yüzde 91 olarak belirtildi. Mevzuata aykırılıklar nedeniyle 4 bin 906 işyeri hakkında idari para cezası uygulanması önerildi. Raporda toplam idari para cezası tutarı 906 milyon 975 bin 249 lira olarak yer aldı. Bu veriler tüm sektörleri kapsayan genel teftiş faaliyetlerine ilişkin oldu.

Program dışı teftişlerde 281,5 milyon liralık ceza önerisi

Bakanlığın 2024 yılı Program Dışı Teftiş Raporu'nda ise işin yürütümü yönünden yapılan incelemelerin sonuçları yer aldı. Bu kapsamda yıl boyunca 2 bin 928 program dışı teftiş gerçekleştirildi. Denetimlerde 562 bin 414 işçiye ve 2 bin 96 çırağa ulaşıldı.

İş sözleşmelerinden ve tabi olunan mevzuat hükümlerinden kaynaklanan alacakları için 47 bin 204 işçiye toplam 500 milyon 717 bin 494 lira 76 kuruş brüt ödeme yaptırıldı. Bu ödemeler sonucunda kamuya vergi ve sigorta primi olarak 153 milyon 117 bin 310 lira 33 kuruş aktarılması sağlandı.

Aynı dönemde 1.245 işverenlik hakkında toplam 281 milyon 518 bin 308 lira idari para cezası uygulanması istendi. Ayrıca 14 işyerinde 292 işçi için fiili ücret ile kayıtlı ücret arasında fark tespit edildi, 247 işyeri hakkında ilgili kurum ve kuruluşlara ihbarda bulunuldu.

Bu denetimler işçi alacakları, ücretler ve işin yürütümüne ilişkin incelemeleri kapsıyor. İş sağlığı ve güvenliği kapsamında metal sektöründe yapılan programlı teftişlerden farklı bir denetim alanını oluşturuyor.

İki yılın raporuları: Denetim eksik

2024 ve 2025 yılı metal sektörü programlı teftiş raporları birlikte değerlendirildiğinde, iki yılda denetlenen işyerlerinin ve ulaşılan çalışan sayısının arttığı, tespit edilen mevzuata aykırılıkların da yükseldiği görülüyor.

2024 yılında 30 ilde 1.612 işyerinde 50 bin 519 aykırılık tespit edilirken 2025 yılında 37 ilde 2 bin 448 işyerinde 84 bin 502 aykırılık belirlendi. 2024 raporunda işverenler tarafından giderilmediği belirtilen aykırılık sayısı 2 bin 882 oldu. 2025 raporunda ise takip denetimlerinde giderilmediği belirlenen 4 bin 5 aykırılığa, son denetimlerde tespit edilen 686 yeni aykırılık eklendi.

2024 yılında giderilmeyen aykırılıklar için 72,5 milyon lira idari para cezası uygulandığı bildirilirken, 2025 yılında toplam 4 bin 691 aykırılık nedeniyle 178,3 milyon liralık idari para cezası uygulanması önerildi. İki yılın raporları, metal sektöründe iş ekipmanları, işyeri binaları, patlayıcı ortamlar ve acil durum önlemleri gibi iş güvenliği açısından önemli alanlarda eksikliklerin sürdüğünü ortaya koydu.

İzmir'de karbondioksit dolum tesisinde patlama: Can kaybı 17'ye yükseldi, 12 kişi yaralandı

Hatimoğulları, Aliağa'da: Bu kaza değil; ihmal, sorumsuzluk, kâr hırsıdır

İSİG Meclisi: Ekim ayında 193, yılın ilk 10 ayında en az 1.930 işçi hayatını kaybetti

Aliağa'daki patlamaya tepki yağdı: İhmali ve kusuru olanlar hesap vermelidir