Doğu’da müdürler anlatıyor: Okullarda yangın algılama sistemi de korumalı priz de denetim de yok

GÜLSEVEN ÖZKAN

Hakkari İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nün Stratejik Planı’na göre, il genelide toplam 3 bin 532 öğretmen yapıyor. 428 okulda 68 bin 907 öğrenci eğitim alıyor. 2025-20026 eğitim-öğretim dönemi sona ererken okulların güvenliği için velilerin talepleri de sık sık gündem geliyor. Eğitim alanları ve iklimi tartışılırken akademik çalışmalar da okulların durumunu gözler önüne seriyor. Bunlardan biri de Hakkari Üniversitesi’nde yapılan “Okul Müdürlerinin İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamalarında Karşılaştıkları Sorunlar ve Çözüm Önerileri (Hakkari İli Örneği)” başlıklı akademik araştırma. Jihat Aydın tarafından gerçekleştirilen çalışmanın amacı, “Hakkari il ve ilçelerinde görev yapan okul müdürlerinin okullarda iş sağlığı ve güvenliği (İSG) hakkında yaptığı çalışmaların neler olduğu, hangi konularda sorun yaşadıkları, bu sorunlara yönelik çözüm önerilerini ortaya çıkarmak” olarak belirlendi. Bu kapsamda 2023-2024 öğretim yılında Hakkari il ve ilçelerinde farklı türlerdeki resmi okullarda görev yapan 139 okul müdürüyle görüşüldü.

Şemdinli, Çukurca, il merkezi...

Araştırmaya katılan okul müdürlerinin yüzde 76,3'ünü erkekler oluşturdu. En yüksek katılım yüzde 28,1 ile il merkezinden gelirken, bunu yüzde 18 ile Şemdinli, yüzde 11,5 ile Derecik ve yüzde 10,1 ile Çukurca izledi. Katılımcıların önemli bir bölümü yüzde 34,5 ile ortaokul ve yüzde 30,2 ile ilkokullarda görev yapıyor. Araştırmaya katılanlar arasında mesleki kıdemde ise 7 yıl ve üzeri deneyime sahip yöneticiler çoğunluğu oluşturdu. Öğrenci sayısına göre değerlendirildiğinde katılımcıların yüzde 28,1'i 451 ve üzeri öğrencisi bulunan okullarda görev yaparken, yüzde 25,2'si 151-300 öğrencili, yüzde 25,2'si 0-150 öğrencili ve yüzde 21,6'sı 301-450 öğrencili okullarda çalışıyor.

Araştırmada okul müdürlerinin verdiği bilgiler üzerinden İSG alanındaki güvenlik önlemleri; acil durum ve yangın güvenliği, elektrik kaynaklı tehlikeler, temizlik ve bakım çalışmaları, çalışanlara verilen İSG eğitimleri, dolap ve ergonomi düzenlemeleri ile kazan dairelerinin güvenliği açısından incelendi. Böylece okullardaki İSG uygulamalarının mevcut durumu ortaya konularak geliştirilmesine yönelik öneriler sunuldu. Araştırmada öne çıkan sonuçlar şöyle:

İSG kapsamında acil durumlar ve yangınlarla ilgili bulgular:

"Acil çıkış kapılarının dışarı açılması" maddesine okul müdürlerinin yüzde 70,5’i “evet", yüzde 3,6’sı “kısmen" ve yüzde 25,9’u “hayır" yanıtını verdi.

"Acil çıkış kapısı kilitli değildir" maddesine okul müdürlerinin yüzde 69,8’i “evet", yüzde 6,5’i “kısmen" ve yüzde 23,7’si “hayır" yanıtını verdi.

Acil çıkışları gösteren uyarı levhalarının bulunduğunu belirtenlerin oranı yüzde 70,5, kısmen bulunduğunu belirtenlerin oranı yüzde 9,4, bulunmadığını belirtenlerin oranı yüzde 20,1.

Çatı katı ve bacaların düzenli olarak kontrol edildiğini belirtenlerin oranı yüzde 41, kısmen kontrol edildiğini belirtenlerin oranı yüzde 41,7, kontrol edilmediğini belirtenlerin oranı ise yüzde 17,3 oldu.

Sınıf kapılarının yüzde 23'ü dışarıya doğru açılmıyor

Sınıf kapılarının dışarı doğru açıldığını belirtenlerin oranı yüzde 74,1, kısmen olduğunu belirtenlerin oranı yüzde 2,9, olmadığını belirtenlerin oranı yüzde 23.

Yangın tüplerinin yeterli olduğunu belirtenlerin oranı yüzde 64, kısmen yeterli olduğunu belirtenlerin oranı yüzde 12,9, yeterli olmadığını belirtenlerin oranı yüzde 23.

Yangın uyarı sistemi okulların yüzde 44’ünde yok

Yangın uyarı sisteminin bulunduğunu ve çalışır durumda olduğunu belirtenlerin oranı yüzde 39,6, kısmen bulunduğunu belirtenlerin oranı yüzde 15,8, bulunmadığını belirtenlerin oranı yüzde 44.

Yangın algılama sisteminin bulunduğunu ve çalışır durumda olduğunu belirtenlerin oranı yüzde 23,0, kısmen bulunduğunu belirtenlerin oranı yüzde 14,4, çalışır durumda olmadığını belirtenlerin oranı yüzde 62,6.

Acil durum planlarının hazırlandığını belirtenlerin oranı yüzde 88,5, kısmen hazırlandığını belirtenlerin oranı yüzde 8,6, hazırlanmadığını belirtenlerin oranı yüzde 2,9.

Kazan dairesi, yemekhane gibi alanlarda ilk yardım dolabı bulunduğunu belirtenlerin oranı yüzde 59,7, kısmen bulunduğunu belirtenlerin oranı yüzde 25,2, bulunmadığını belirtenlerin oranı yüzde 15,1.

Okulda elektrik tehlikesiyle ilgili alınan güvenlik önlemleri ne durumda?

Prizlerin kapaklı olması veya çocuk koruma kilidi bulunması durumunda "evet" yanıtı verenlerin oranı yüzde 23,7, "kısmen" yanıtı verenlerin oranı yüzde 15,8, "hayır" yanıtı verenlerin oranı ise yüzde 60,4.

Sınıflarda açıkta kablo bulunmadığını belirtenlerin oranı yüzde 95,0, kısmen bulunduğunu belirtenlerin oranı yüzde 2,9, bulunduğunu belirtenlerin oranı yüzde 2,2.

Müdür, müdür yardımcısı veya öğretmen odalarında açıkta kablo bulunmadığını belirtenlerin oranı yüzde 89,9, kısmen bulunduğunu belirtenlerin oranı yüzde 7,2, bulunduğunu belirtenlerin oranı yüzde 2,9.

Elektrik panolarında hayat kurtaran rölenin bulunduğunu ve çalışır durumda olduğunu söyleyenlerin oranı yüzde 77,7 olurken, yüzde 9,4'ü rölenin kısmen bulunduğunu, yüzde 12,9'u ise bulunmadığını belirtti.

Katılımcıların yüzde 90,6'sı elektrik panolarının üzerinde uyarı levhası bulunduğunu, yüzde 5,8'i kısmen bulunduğunu, yüzde 3,6'sı ise bulunmadığını ifade etti

Yöneticilerin yüzde 87,1'i elektrik panolarının kilitli tutulduğunu, yüzde 9,4'ü kısmen kilitli tutulduğunu, yüzde 3,6'sı ise kilitli tutulmadığını bildirdi.

Okullar temizlik ve bakım konusunda neler yapıyor?

Katılımcıların yüzde 19,4'ü içme suyu analizlerinin düzenli olarak yaptırıldığını, yüzde 39,6'sı kısmen yaptırıldığını, yüzde 41'i ise yaptırılmadığını belirtti.

Yöneticilerin yüzde 97,1'i sınıfların düzenli aralıklarla temizlendiğini, yüzde 2,9'u ise kısmen temizlendiğini söyledi.

Araştırmaya katılanların yüzde 45,3'ü temizlik yapan personelin kişisel koruyucu donanım kullandığını, yüzde 30,9'u kısmen kullandığını, yüzde 23,7'si ise kullanmadığını ifade etti.

Katılımcıların yüzde 85,6'sı temizlikte kullanılan malzemelerin ayrı ve kilitli alanlarda muhafaza edildiğini, yüzde 6,5'i kısmen muhafaza edildiğini, yüzde 7,9'u ise muhafaza edilmediğini söyledi.

Yöneticilerin yüzde 25,2'si elektrik tesisatı, kazan daireleri, yangın dolapları, asansör ve paratoner sistemi gibi ekipmanların periyodik bakımlarının yetkili kişiler tarafından yaptırılarak tutanak altına alındığını, yüzde 34,5'i kısmen yaptırıldığını, yüzde 40,3'ü ise yaptırılmadığını dile getirdi.

Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin niteliği nasıl?

Okul müdürlerine, "İSG kapsamında çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimine yönelik hangi önlemler alınıyor?" sorusu yöneltildi.

Yöneticilerin yüzde 46,8'i temizlik ve çay işlerinde çalışan personelin hijyen eğitimi sertifikasına sahip olduğunu, yüzde 23,7'si kısmen sahip olduğunu, yüzde 29,5'i ise sahip olmadığını belirtti.

Katılımcıların yüzde 48,2'si okul veya kurumda çalışan personelin temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi aldığını, yüzde 26,6'sı kısmen eğitim aldığını, yüzde 25,2'si ise eğitim almadığını ifade etti.

Araştırmaya katılanların yüzde 36'sı yangın, arama-kurtarma ve tahliye görevlerinde bulunan destek personelinin gerekli eğitimleri aldığını, yüzde 28,1'i kısmen eğitim aldığını, yüzde 36'sı ise eğitim almadığını dile getirdi.

Yöneticilerin yüzde 36,7'si kurumlarında yeterli sayıda ilkyardım eğitimi almış personel bulunduğunu, yüzde 32,4'ü kısmen bulunduğunu, yüzde 30,9'u ise yeterli sayıda eğitimli personel bulunmadığını anlattı.

Okullarda dolaplar ve eşyalar ne durumda?

Katılımcıların yüzde 33,1'i okul veya kurumlardaki tüm dolapların sabitlendiğini, yüzde 35,3'ü kısmen sabitlendiğini, yüzde 31,7'si ise sabitlenmediğini belirtti.

Yöneticilerin yüzde 51,1'i sınıflardaki dolaplarda cam bulunmadığını veya camların güvenli hale getirildiğini, yüzde 19,4'ü kısmen güvenli hale getirildiğini, yüzde 29,5'i ise gerekli önlemlerin alınmadığını söyledi.

Araştırmaya katılanların yüzde 27,3'ü masa, sıra ve kalorifer peteği gibi sivri köşelere karşı gerekli önlemlerin alındığını, yüzde 20,9'u kısmen alındığını, yüzde 51,8'i ise herhangi bir önlem alınmadığını dile getirdi.

Okullarda kazan dairesi ve ısınma sistemlerine yönelik bulgular neler?

Katılımcıların yüzde 86,3'ü kazan dairesine görevli personel dışında başka kişilerin girmesinin engellendiğini, yüzde 11,5'i kısmen engellendiğini, yüzde 2,2'si ise engellenmediğini belirtti.

Yöneticilerin yüzde 46,8'i kazan veya kombilerin periyodik kontrollerinin düzenli olarak yapıldığını, yüzde 33,8'i kısmen yapıldığını, yüzde 19,4'ü ise yapılmadığını ifade etti.

Araştırmaya katılanların yüzde 81,3'ü kazan dairesinde yangın tüpü bulunduğunu, yüzde 5'i kısmen bulunduğunu, yüzde 13,7'si ise bulunmadığını söyledi.

Okullardaki pencerelerin ve merdivenlerin güvenliği ne durumda?

Katılımcıların yüzde 59,7'si okul bahçesinde yabancı araçların giriş çıkışını düzenleyici önlemler alındığını ve araç park yerlerinin belirlendiğini ifade etti.

Araştırmaya katılanların yüzde 38,8'i merdiven ara boşluklarında emniyet ağı bulunduğunu belirtti.

Yöneticilerin yüzde 38,8'i pencerelerde çocuk kilidi bulunduğunu söyledi.

Müdürlerin yüzde 66'sı iş güvenliği için okul etkinliği yapılmadığını söylüyor

Yöneticilerin yüzde 81,3'ü okul veya kurumlarında ramak kala kutusunun (kazaya dönüşebilecek olayların bildirimi) bulunmadığını belirtti.

Katılımcıların yüzde 66,9'u iş sağlığı ve güvenliği kültürünü yaygınlaştırmak amacıyla yarışma, panel ve benzeri etkinliklerin düzenlenmediğini ifade etti.

Araştırmaya katılanların yalnızca yüzde 36,7'si İSG ile ilgili basılı evrak ve dokümantasyon oluşturduklarını söyledi.

Katılımcıların yüzde 69,1'i risk değerlendirmesi sonucunda ortaya çıkan tehlikeli durumlar hakkında tüm çalışanların bilgilendirildiğini dile getirdi.

Çalışma ortamını gözeten komisyon yok

Araştırmaya katılanların yüzde 64,7'si çalışma ortamı gözetim komisyonunun kurulmadığını belirtti.

Yöneticilerin yüzde 20,9'u çalışma ortamı gözetim komisyonunun her ay düzenli olarak okul veya kurumları denetlediğini ifade etti.

Katılımcıların yüzde 70,5'i yıllık iş sağlığı ve güvenliği çalışma planı hazırladıklarını söyledi.

Sisteme acil durumun planını girerken sorun yaşayan okullar var

Araştırmaya katılanların yüzde 63,3'ü acil durum planını sisteme girerken hiçbir zaman sorun yaşamadığını, yüzde 22,3'ü nadiren, yüzde 9,4'ü zaman zaman, yüzde 5'i ise çoğu zaman sorun yaşadığını ifade etti.

Yöneticilerin yüzde 64'ü tahliye planlarını sisteme yüklerken hiçbir zaman sorun yaşamadığını, yüzde 20,1'i nadiren, yüzde 11,5'i zaman zaman, yüzde 3,6'sı çoğu zaman, yüzde 0,7'si ise her zaman sorun yaşadığını belirtti.

Katılımcıların yüzde 33,1'i (46 kişi), ödenek konusunda sorunları çoğu zaman yaşadıklarını söyledi.

Araştırmaya katılanların yüzde 29,5'i iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı konusunda zaman zaman daha fazla bilgiye ihtiyaç duyduklarını ifade etti.

Yöneticilerin yüzde 38,1'i çalışanların iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uymaması sorununu hiçbir zaman yaşamadıklarını belirtti.