Gaziantep fıstık müzesinde heykellerin hareket sistemi durduruldu

SİNAN ŞAHİN

Dış görünümü Antep fıstığı şeklinde tasarlanan Fıstık Müzesi, 21 Eylül 2018'de ziyarete açıldı. Müze, Antep fıstığının üretim sürecini ve hasat kültürünü farklı canlandırmalarla anlatıyor.

Müzede yer alan sekiz heykel, fıstık hasadının çeşitli aşamalarında çalışan insanları temsil ediyor. Sensör sistemi sayesinde ziyaretçilerin yaklaşmasıyla hareket eden heykellerin amacı, üretim sürecini daha gerçekçi ve canlı bir biçimde aktarmaktı.

Gaziantep Panorama Müzesi Müdürü Murat Dağ'a göre heykellerin gerçekçi görünmesi tesadüf değil.

Heykellerin 2018'de müzenin hazırlık sürecinde oluşturulan uzman bir komisyonun değerlendirmesinden geçtiğini belirten Dağ, komisyonda Gaziantep Ticaret Odası, Gaziantep Ticaret Borsası, Fıstık Araştırma Enstitüsü, üniversiteler ve yerel fıstık toplayıcılarının bulunduğunu söyledi.

Heykellerin bölge insanlarının fotoğraflarından esinlenilerek hazırlandığını aktaran Dağ, sanatçı Özer Çağlar'ın çalışmayı bu fotoğraflardan yola çıkarak yaptığını ifade etti.

“Sahada çalışan insanlar yorgun ve bitkin olur; sanatçı bölge insanlarının fotoğraflarından yola çıkarak heykelleri yaptı. Yüz hatlarındaki çizgilere kadar oldukça gerçekçi. Coğrafyamızın insanlarına bakarsanız aynı yüzlerle karşılaşırsınız. Mankenlik ajansında manken yapmıyoruz. Bu heykeller bu coğrafyanın insanı.”

Dağ, Özer Çağlar'ın Gaziantep'teki diğer müzelerde de benzer çalışmalar yaptığını söyledi.

“Daha doğal bir anlatım beklerdim”

Müzeyi ziyaret eden Derya Aka ise müze fikrini başarılı bulduğunu ancak sergileme biçiminin daha güçlü olabileceğini düşünüyor.

Aka, Gaziantep'in Antep fıstığıyla özdeşleşmiş bir kent olduğunu belirterek müzenin yalnızca fıstığın üretimini değil, bu ürünün kent ve bölge insanı açısından taşıdığı anlamı da daha güçlü anlatması gerektiğini söyledi.

Heykellerin tasarımını da değerlendiren Aka, bazı figürlerin kendisinde ürkütücü bir izlenim bıraktığını belirtti:

“Daha az korkunç ve gerçekçi bir tasarım beklerdim. Bazı figürler bana yapay, hatta yer yer ürkütücü geldi. Mesele sadece korkunç görünmeleri değil; yüz ifadeleri ve duruşları da anlatılmak isteneni tam olarak vermiyor. Daha doğal ve etkileyici bir anlatım olsaydı müze bence çok daha güzel olurdu.”

Ancak müzedeki heykelleri başarılı bulan ziyaretçiler de var.

Aslıhan Çoban, heykellerin özellikle yüz ifadeleri nedeniyle ilk bakışta ürkütücü bulunabileceğini ancak yakından incelendiğinde gerçekçiliğin müzenin anlatımına katkı sunduğunu söyledi.

Çoban, heykellerin Antep fıstığının geçmişten bugüne uzanan üretim sürecini görselleştirmesi açısından başarılı olduğunu belirterek, “Bizi etkileyen şey de heykellerin gerçekçiliği” dedi.

Hareket sistemi neden durduruldu?

Sosyal medyadaki tepkilerin ardından heykeller üzerinde düzenleme yaptıklarını anlatan Dağ, mekanik hareket sisteminin şimdilik devre dışı bırakıldığını söyledi.

“Vatandaşın sesine kulak verdik. Mankenler üzerinde düzenlemeler yaptık. Heykellerin hareket sistemini durdurduk. Şu an hem bakımları yapıldı hem de yüz pozisyonları değiştirildi.”

Heykellerin daha önce doğrudan karşıya baktığını belirten Dağ, bakış yönlerinin değiştirildiğini ve yüz ifadelerinde de düzenleme yapıldığını söyledi.

Mekanik sistemin yeniden çalıştırılıp çalıştırılmayacağının ise henüz belli olmadığını belirten Dağ, “Belki açarız, belki açmayız ama şimdilik durdurduk” dedi.

Dağ'a göre tepkilerin önemli bir bölümü heykellerin görünümünden çok hareket biçiminden kaynaklanıyor.

“Sanırım hareket sisteminden korkuyorlar; sensör bir anda harekete geçiyor, belki bu korkuttu.”

Sosyal medya algıyı değiştirdi

Müze yönetimi, heykellerin sosyal medyada korku filmlerini andıran görüntülerle paylaşılmasının algıyı etkilediğini düşünüyor.

Dağ, aynı görüntülerin gerilim müziği yerine yöresel müzik eşliğinde paylaşılması durumunda ortaya farklı bir atmosfer çıkacağını savundu.

Sosyal medyadaki olumsuz yorumların müzeye olan ilgiyi artırdığını da belirten Dağ, viral görüntülerin ardından ziyaretçi sayısında artış yaşandığını söyledi.

“Olumsuz bir videodan dolayı çok fazla ziyaretçi geldi. Günlük ortalama 500 kişi geliyor. Bize geri dönüşler çok olumlu. ‘Gösterildiği gibi korkunç değilmiş, mankenler gayet başarılı’ diyorlar.”

Dağ'ın verdiği bilgilere göre Fıstık Müzesi'ni 2018-2023 yılları arasında yaklaşık 180 bin kişi ziyaret etti. Toplam ziyaretçi sayısının ise artan ilgiyle birlikte yaklaşık 326 bine ulaştığı belirtildi.

Gaziantep'teki müzelerde hareketli heykeller kullanılıyor

Fıstık Müzesi, Gaziantep'te balmumu ve silikon heykellerin kullanıldığı müzelerden biri.

Kentte Osmanlı döneminin hamam kültürünü tellak, natır, gelin-güvey ve lohusa hamamı gibi sahneler üzerinden anlatan Gaziantep Hamam Müzesi 2015'te ziyarete açıldı. Gaziantep mutfak kültürünü yöresel kıyafetler içindeki figürlerle anlatan Emine Göğüş Mutfak Müzesi ise 2008'den bu yana ziyaretçilerini ağırlıyor.

Millî Mücadele dönemi ve Gaziantep tarihinin anlatıldığı 25 Aralık Panorama Müzesi'nde de Özer Çağlar tarafından hazırlanan hareketli heykeller bulunuyor.

Fıstık Müzesi'ndeki heykellerin sosyal medyada “korku evi” olarak yeniden yorumlanması ise müzelerde kullanılan canlandırmaların yalnızca neyi anlattığıyla değil, ziyaretçide nasıl bir duygu yarattığıyla da tartışılmasına yol açtı.