Halkların İklim Zirvesi | Melis Tantan: “Şirketler COP31’de kendilerine itibar ve meşruiyet alanı satın alıyor”

Kısa Dalga - Antalya’da 14 Kasım Küresel Eylem Günü’nde başlayan Halkların İklim Zirvesi (HİZ), dünyanın dört bir yanından iklim aktivistlerini, ekoloji örgütlerini, sendikaları, kadın ve gençlik hareketlerini bir araya getiriyor.

Halkların İklim Zirvesi, iklim krizinin yalnızca çevresel değil, ekonomik, siyasal ve toplumsal bir kriz olduğu vurgusuyla yola çıkıyor.

14-18 Kasım tarihlerini kapsayan zirve programında, 100’ü aşkın ülkeden delegasyonlar ve 34 ülkeden konuşmacılar yer alıyor. 300’ün üzerinde kurumun katkısıyla yaklaşık 150 etkinlik düzenleniyor. Kapitalist üretim ilişkileri, savaş ve militarizm, fosil yakıtlardan çıkış, emek ve adil geçiş, kadın mücadelesi, gıda egemenliği ve yerel ekoloji direnişleri zirvenin temel gündemleri arasında bulunuyor.

Halkların İklim Zirvesi düzenleyicilerinden Melis Tantan, iklim müzakerelerinin krizin sorumlularının etkisi altında yürütüldüğünü belirterek, iklim krizinden en fazla etkilenen kesimlerin karar süreçlerinin dışında bırakılmasına tepki gösterdi.

“Krizin sorumluları masanın başında kararları şekillendiriyor”

1995’ten bu yana düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferanslarının dünya için anlamlı sonuçlar üretmekte yetersiz kaldığını söyleyen Tantan, Paris İklim Anlaşması ile belirlenen 1,5 derece hedefinin korunamadığını vurguladı.

Tantan, resmî iklim zirvelerinin çoğu zaman sorunun temel nedenlerini tartışmak yerine geçici çözümlere odaklandığını belirterek şunları söyledi:

“Mevcut toplantılar çoğu zaman meselenin özünün kaçırıldığı, palyatif çözümlere odaklanıldığı ve sistemi köklü değişikliklere tabi tutmaksızın eyleme geçildiği buluşmalar haline geliyor. Fakat bugün geldiğimiz noktada mevcut durumla yetinmek mümkün değil.”

Halkların İklim Zirvesi’nin bu nedenle ayrı bir mücadele alanı olarak örgütlendiğini belirten Tantan, iklim krizinin aynı zamanda bir adalet, mülkiyet ve iktidar meselesi olduğuna dikkat çekti:

“Krizin sorumluları masanın başında kararları şekillendirirken, krizin bedelini ödeyen köylüler, işçiler, kadınlar, yerli halklar, göçmenler ve yoksullar ya hiç dinlenmiyor ya da -mış demek için masaya davet ediliyor. Biz bu tabloyu kabullenmiyoruz.”

Tantan’a göre Halkların İklim Zirvesi, iklim krizi üzerine söz söyleme hakkını doğrudan bu krizi yaşayanlara geri vermeyi amaçlıyor. Kömür santrallerine, maden ocaklarına, orman yıkımına, su ve toprak gaspına karşı direnenlerin deneyimlerini ve taleplerini kendi sözleriyle ortaya koyabileceği bir alan yaratılması hedefleniyor.

Zirvenin yalnızca alternatif bir buluşma olmadığını, COP31’de alınan kararların da takipçisi olacağını söyleyen Tantan, “COP31 salonlarında verilen sözleri, alınan kararları ve eksik bırakılan taahhütleri halkların gözüyle izleyeceğiz, sorumluları hesap vermeye çağıracağız” dedi.

“Krizi yaratan düzeni daha yeşil göstermeye çalışan bir dönüşüm istemiyoruz”

İklim krizinin kapitalist üretim ilişkileri, sömürgecilik ve patriyarkadan bağımsız ele alınamayacağını vurgulayan Tantan, mevcut ekonomik sistemin devamını sağlayan çevre politikalarının çözüm olmadığını savundu.

Tantan, HİZ’in önerdiği dönüşümü şöyle anlattı:

“Bizim önerdiğimiz dönüşüm, krizi yaratan düzene dokunmadan onu daha ‘yeşil’ göstermeye çalışan bir dönüşüm değil kesinlikle. Neyin, kim için, kimin kararıyla ve ne şekilde üretildiği önemli bir mesele. Bu yüzden enerjiyi, suyu, toprağı, gıdayı, barınmayı ve sağlığı piyasanın insafına bırakmayan, kamusal ve toplumsal denetime dayanan bir yaşam örgütlenmesinden söz ediyoruz.”

Fosil yakıtlardan çıkışın işçilerin ve yerel halkların sırtına yeni yükler bindirmemesi gerektiğini belirten Tantan, emekçilerin karar süreçlerine katıldığı adil bir geçişin zorunlu olduğunu söyledi.

Kadınların iklim krizinin etkilerini daha ağır yaşadığını, bakım emeğinin görünmez kılındığını ve karar süreçlerinin dışında bırakıldığını vurgulayan Tantan, doğanın hakları ile yerli halkların ve köylülerin bilgisinin de dönüşümün temel unsurları arasında yer aldığını ifade etti.

“Savaşın yakıtı çoğu zaman enerji”

Halkların İklim Zirvesi’nde iklim krizinin yanı sıra barış, demokrasi, anti-militarizm ve gıda egemenliği de tartışılıyor.

Bu başlıkların birbirinden bağımsız olmadığını belirten Tantan, savaşların doğrudan ekolojik yıkıma yol açtığını, enerji kaynakları üzerindeki hâkimiyet mücadelelerinin ise hem çatışmaları hem de fosil yakıt düzenini beslediğini söyledi.

“Savaş, en yıkıcı ekolojik felaketlerden biri. Bombalanan topraklar, zehirlenen sular, yakılan ormanlar ve tarım alanları doğrudan doğaya yönelik bir saldırı. Üstelik savaşın yakıtı çoğu zaman enerji. Petrol, gaz ve kritik madenler üzerindeki hakimiyet mücadelesi hem çatışmaları besliyor hem de fosil yakıt düzenini ayakta tutuyor.”

Silahlanmaya ayrılan kaynakların iklim finansmanı ve kamusal hizmetlerden uzaklaştırıldığını belirten Tantan, ekoloji mücadelesinin demokratik haklardan ayrı düşünülemeyeceğini vurguladı.

Madenlere, termik santrallere ve orman yıkımına karşı çıkanların dava, baskı ve sansürle karşılaştığını söyleyen Tantan, kadınların hem ekolojik yıkımın sonuçlarını en ağır yaşayan kesimler arasında olduğunu hem de ekoloji mücadelesinin en güçlü öznelerinden biri olduğunu ifade etti.

Tantan, “Açlığın silah olarak kullanıldığı bir dünyada gıda ile barış ayrı düşünülemez” diyerek bu mücadelelerin ortak bir zeminde buluşması gerektiğini belirtti.

“Şirketler kendilerine itibar ve meşruiyet alanı satın alıyor”

COP31’in sponsorları arasında ekolojik yıkımla ilişkilendirilen şirketlerin bulunmasını da değerlendiren Tantan, iklim zirvelerinin şirketler tarafından bir yeşil aklama aracına dönüştürüldüğünü savundu.

Dubai’de düzenlenen COP28’e başkanlık eden kişinin aynı zamanda ulusal petrol şirketinin CEO’su olduğunu hatırlatan Tantan, Türkiye’de ekolojik yıkıma neden olduğunu belirttiği şirketlerin iklim zirvesinde sponsor olarak yer almasını şaşırtıcı bulmadığını söyledi.

Tantan, sponsorluk ilişkilerinin yalnızca şirketlerin görünürlüğünü artırmadığını, müzakere süreçlerini de etkilediğini belirtti:

“Sponsorluk ilişkileri, müzakerelerin kime kulak verdiğini ve neyi konuşabildiğini doğrudan etkiliyor. Sponsor olan şirket yalnızca logosunu koymuyor, aynı zamanda kendine bir itibar ve meşruiyet alanı satın alıyor. Böylelikle yaratılan yıkım görünmez kılınıyor ve toplumun gözünde çözümün bir parçasıymış gibi algılanmasına yol açıyor.”

Fosil yakıt ve madencilik sektörlerinin lobicilerinin kapalı toplantılarda ve delegasyonlarda yer aldığını belirten Tantan, bunun iklim müzakerelerinin dilini de değiştirdiğini savundu.

“Fosil yakıtlardan çıkış gibi kritik başlıklar ‘uzaklaşma’, ‘azaltım’, ‘teknolojik çözümler’ gibi belirsiz ifadelerle sulandırılıyor, karbon piyasaları ve gönüllü taahhütler gibi şirketlere zarar vermeyen araçlar öne çıkarılıyor.”

“Türkiye’nin iklim politikalarında çelişkiden çok bilinçli bir tercih var”

Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapmasına karşın kömürden çıkış takvimi açıklamamasını ve madencilik politikalarını da eleştiren Tantan, uluslararası iklim taahhütleriyle ülke içinde uygulanan politikalar arasındaki farkın bilinçli bir tercih olduğunu savundu.

“Türkiye Paris Anlaşması’nı onayladı, 2053 net sıfır hedefini açıkladı, şimdi de iklim zirvesine ev sahipliği yapıyor. Ama içeride yaptığı şey bu söylemin tam tersi. Kömürden çıkış için tek bir takvim açıklamıyor, buna karşılık 7554 sayılı yasayla bütün doğal varlıkları sermayenin kullanım alanına açmakla kalmayıp, kömür ve maden sektörünün önündeki engelleri kaldırıyor.”

7554 sayılı yasayla zeytinliklerin kömür madenciliğine açıldığını, orman alanlarında maden izinlerinin hızlandırıldığını ve acele kamulaştırmanın önünün açıldığını söyleyen Tantan, yaşam alanlarını savunanlara yönelik baskılara da dikkat çekti.

Tantan, Türkiye’nin iklim politikalarına yönelik eleştirisini şu sözlerle sürdürdü:

“Türkiye’nin dört bir yanı maden sahası ilan edilirken, direnenlere dava ve baskı reva görülürken, yaşam savunucuları kriminalize edilip, direniş yolları engellenmek istenirken taahhüdünüz ne olursa olsun hakikat duvarına çarpar. Hiçbir zirve de sizi aklamaya yetmez.”

“Yerel meclisleri geçici hazırlık komiteleri olarak görmüyoruz”

Halkların İklim Zirvesi’nin önemli hedeflerinden biri de Türkiye’nin farklı bölgelerinde yürütülen ekoloji mücadeleleri arasında kalıcı dayanışma ağları oluşturmak.

Akbelen, Kazdağları, Dersim ve İkizdere gibi bölgelerde sürdürülen mücadelelerin ortak bir zeminde buluşmasını hedeflediklerini belirten Tantan, zirve hazırlıkları kapsamında oluşturulan yerel meclislerin çalışmalarını zirveden sonra da sürdüreceğini söyledi.

“Yerel meclisleri zirve için kurulmuş geçici hazırlık komiteleri olarak görmüyoruz. Zirve, bu meclislerin yıllardır süren mücadelelerinin ve birikimlerinin bir araya geldiği bir kavşak.”

Merkezden yönetilen bir örgütlenme yerine yatay ve eşit ilişkilere dayanan bir ağ kurmayı hedeflediklerini belirten Tantan, yerel meclisler arasında deneyim ve bilgi paylaşımının önemine dikkat çekti.

Bir bölgede ekolojik yıkıma karşı mücadele edenlerin dava, gözaltı veya baskıyla karşılaşması durumunda diğer meclislerin hızla dayanışma gösterebilmesini amaçladıklarını söyledi.

Maden, enerji, su, orman ve kent hakkı gibi başlıklarda ortak talepler oluşturularak yerel mücadelelerin ulusal ölçekte güçlendirilmesi hedefleniyor.

“Başarıyı sonuç bildirgesinin kaç satır olduğuyla değil, örgütlülükle ölçeceğiz”

Halkların İklim Zirvesi’nin 18 Kasım’da açıklanması planlanan sonuç bildirgesiyle tamamlanacağını belirten Tantan, bildirgenin yalnızca bir kapanış metni olmayacağını, sonraki dönemin mücadele programını da ortaya koyacağını söyledi.

Fosil yakıtlardan çıkış, iklim borcu, tazminat, adil geçiş ve doğanın hakları gibi başlıkların ortak kampanyalara dönüştürülmesinin hedeflendiğini belirten Tantan, yerel meclislerin bu sürecin temelini oluşturacağını vurguladı.

Zirveye katılan sendikalar, köylüler, kadın ve gençlik örgütleri arasında ortak kampanyalar yürütülmesi, ekolojik yıkıma karşı hukuki mücadelelerin güçlendirilmesi ve uluslararası dayanışma ağlarının geliştirilmesi planlanıyor.

Tantan, gençlerin hazırladığı deklarasyonun ve “Halkın İklim Kanunu” gibi taleplerin siyasi süreçlerde de takip edilmesi gerektiğini söyledi.

Glasgow’dan Belém’e, oradan Antalya’ya uzanan deneyimin sonraki halkların zirvelerine taşınmasını hedeflediklerini belirten Tantan, sözlerini şöyle tamamladı:

“Başarıyı da sonuç bildirgesinin kaç satır olduğuyla değil, zirveden sonra kurduğumuz örgütlülükle ölçeceğiz. Hedefimiz, her yerel mücadelenin yalnız kalmadığı, bir direnişin diğerine güç verdiği, taleplerimizin sokakta, mahkemede ve karar süreçlerinde karşılık bulduğu kalıcı bir halk hareketi.”